???? ???? ???????

طوبی
طوبی (طوبا) یا این که شجره طوبی اسم درختی در فردوس که مطابق احادیث آفریدگار آن را با دست خود اخلاق نمود. اصل و ریشه این درخت در منزل نبی(ص) و شاخه‌های آن در منزل‌های تشریفات مشهد مؤمنان میباشد.

مقام و مضمون‌‌شناسی
واژه و کلمه طوبی در قرآن یک‌توشه در آیه ۲۹ سوره رعد نام برده میباشد: «الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَاب»

کلمه و واژه " طوبی" را به هیچ عنوانً عربی نمی‌دانند؛ طبق حیث ابن عباس طوبی اسم فردوس به گویش حبشی میباشد و سعید بن جبیر طوبی را اسم پردیس به گویش هندی دانسته میباشد.[۱]

بعضی مفسران مراد از واژه طوبی در قرآن را مفاهیمی غیر از اسم درختی خاص بیان کرده‌اند،[یادداشت ۱] البته در احادیث شیعه و اهل سنت،[یادداشت ۲] از طوبی تحت عنوان درخت حافظه گردیده‌است. برخی معتقدند معبود برخی از اصطلاحات هنگفت و مفاهیم نامأنوس با ذهن بشری، مانند واقعیت «طوبی» را در پوسته مفاهیم قابل ادراکِ انسان ذکر کرده، و نباید در‌این موردها واقعیت مضمون‌ را همین درخت‌های مادی تصور کرد.[مستلزم منبع]

طوبی در احادیث
مجلسی اولیه با دقت به مضمون احادیث، درخت طوبی را چنین تعریف می‌نماید: درختی میباشد در فردوس و همان طور که نوروفروغ خورشید در کلیه منزل‌ها وارد می‌گردد، شاخه‌های آن در منزل کلیه بهشتیان کشیده گردیده است، در هر شاخه‌ای از آن میوه‌ها و نعمتهایی میباشد که خیر چشمی چشم و خیر موبایل شنیده و خیر در خیال و خاطر کسی خطور نموده است. آن درخت را پروردگار با دست اقتدار خویش آفریده میباشد و آن را جانی داده میباشد که شیعه‌ها و درجات آن‌ها‌را می شناسید، و بهشتیان هر سیرتکامل زینتی که بخواهند و هر نوع میوه که رغبت داشته باشند از آن درخت بچینند و این درخت ثمره محبت اهل بیت(ع) میباشد.»[۲]

رُاو عَن الصّادق(ع): هِی شَجَرَةٌ مِنْ جَنَّةِ عَدْنٍ غَرَسَهَا رَبِّی بِیدِهِ
امام راستگو(ع) در عظمت طوبی فرمود: طوبی درختی از جنت عَدْن میباشد که خدا آن را با دست خود کاشته میباشد.
حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۲ق، ج۲۴، ص۳۲۴
در حدیثی از امام علی(ع)، در اولیه شعبان به فرمان خدا در پردیس باز گردیده و به درخت طوبی دستور میدهد تا شاخه‌هایش را بر روی جهان بگسترد، اجرا این ماه، مانند چنگ زدن به شاخه‌های این درخت بوده و فرد را بهشتی می‌نماید.[۳]

مطابق احادیث درخت طوبی یک کدام از تعدادی چیزی میباشد که پروردگار با دست توان خود آنان را کردار کرده است.[۴]

در حدیثی از نبی اکرم(ص) در زمینه ی درخت طوبی سوال شد. حضرت فرمود اصلِ آن درخت در منزل اینجانب میباشد و فرع آن بر اهل فردوس. دقایقی آن‌گاه فرد دیگری همین سؤال را پرسید و حضرت فرمود: طوبی در منزل علی(ع) میباشد. حاضرین با تعجب انگیزه تفاوت جواب را پرسیدند، رسول(ص) فرمود: منزل اینجانب و علی(ع) در پردیس در یک جای میباشد.[۵]

در احادیث میباشد که نبی پروردگار (ص) فاطمه را زیاد می‌بوسیدو زیرا به حیث عايشه بوسیدن فاطمه امری نامتعارف بود، پیامبر خداوند (ص) به عایشه اعلام کرد: وقتی كه منرا در رخداد اسراء به عرش بردند، وارد فردوس شدم، جبرئیل منرا مجاورت درخت طوبی موفقیت و از میوه‌های آن به اینجانب اعطا کرد و اینجانب خوردم. خدا آن را تبديل به آب در پشت اینجانب كرد. زمانی به زمین نزد خديجه آمدم، وی به فاطمه باردار شد، هیچ هنگامی فاطمه را نبوسیدم مگر این كه بوی به عبارتی درخت طوبی را از وی استشمام کردم.[۶]

نقش اوتاد در فقیه
در متن ها عرفانی، درباره تأثیر وجود اوتاد در دانا با استناد به احادیث شرعی، سخنان اکثری اورده شده میباشد. بیشترین سخنان و تعبیرات دراین باره را می‌قدرت در اثرها ابن عربی یافت. ‌گاه گفته شده که نقش آن‌ها همچون نقش ردیف‌های منزل میباشد. همانگونه که ردیف سبب ساز استحکام و محافظت ساختمان میباشد، پروردگار نیز بوسیله وجود آنها، فقید را از هلاکت و ویرانی حفظ تشریفات مشهد می‌نماید.[۱۶]

در جایی دیگر اورده شده که آفریدگار توسط هر کدام از این اوتاد چهارگانه، ایمان، ولایت، نبوت و رسالت و توسط آحاد آنان آئین حنیف و یکتاپرستی را نگهداری می‌نماید.[۱۷]

خصوصیت‌های اوتاد
با وفات یکی آنان، شخصی از طبقه ابدال یا این که ابرار جایگزین وی میگردد.
هر کدام از آن ها، از روحانیت و معنویت یکی‌از چهار فرشته اسرافیل، میکائیل، جبرئیل و عزرائیل یاری و جانبداری می گیرند.
هرکدام دارنده علم ها ویژه‌ای می باشند که به سبب ساز آن علم ها به منزلت اوتادی رسیده‌اند.
هریک از عنصرها کعبه نیز وابسته به یک کدام از آن ها میباشد: رکن شامی از آن کسی میباشد که بر قلب انسان(ع) میباشد؛ رکن عراقی برای هر کس بر قلب ابراهیم(ع) میباشد؛ رکن یمانی برای هر که بر قلب عیسی(ع) میباشد؛ رکن حجر الأسود نیز از آن کسی میباشد که بر قلب حضرت محمد(ص) میباشد. ابن عربی خویش را صاحب و مالک رکن حجر الاسود معرفی می‌نماید.[۱۸]
هرمورد از آن‌ها بر طبق رفتار یک کدام از پیامبران زیرا انسان و ابراهیم و عیسی(ع) و محمد(ص) میباشند. [۱۹] ولی خوارزمی از اوتاد هفتگانه صحبت می گوید که تمامی مبتنی بر رفتار موسی(ع) می‌باشند.[۲۰] برخی نیز قلوب اوتاد را بر قلب جبرئیل دانسته‌اند.[۲۱]
لحظه‌ای از خدا خود غافل نیستند.
از جهان جز به اندازه نیاز خویش توده نمیکنند.
از آن‌ها اشتباهات و لغزش‌های بشری راز نمی‌زند.
داشتن طهارت چهت نیل بدین رده شرط وجود ندارد. [۲۲]
پانویس
نبأ، ۷.
کوفی، تفیسر...، ص۳۳۷؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۵۰۴؛ ج۶، ص۲۵۶.
کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۳۴؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱، ص۴۶۰؛ روحانی طوسی، الغیبه،۱۴۱۱ق، ص۱۳۹؛ حکم دهنده سعید، تفصیل اربعین، ص۱۲۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۵۷، ج۱۰، ص۱۵۵.
نگاه نمائید، صبحی با تقوا، نهج البلاغه، خطبه۸۷، ص۱۱۸-۱۱۹.
احمد استکان، انس التائبین، ص۲۱۶؛ خوارزمی، تفصیل فصوص الحکم، ج۱، ص۳۳؛ لاهیجی، تفصیل باغ سر، ص۲۸۲؛ حکم کننده سعید، تفصیل اربعین، ص۱۱۸-۱۱۹.
احمد بن حنبل، مسند، ج۲، ص۴۱۸.
ابوطالب مکی، قوت القلوب، ج۲، ص۱۵۵؛ مستملی، گستردن التعرف، ج۱، ص۹۴؛ هجویری، کشف المحجوب، ص۲۶۹؛ خواجه عبدالله، طبقات الصوفیه، ص۹۴؛ ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۱۱، ص۲۶۸-۲۷۰، ۲۷۶، جاهای گوناگون.
ابن عربی، الفتوحات، الناشرموسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ج۱۱، ص۲۶۸-۲۷۰.
ابن عربی، الفتوحات، الناشرموسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ج۱۱، ص۲۷۶.
ابن عربی، الفتوحات، الناشرموسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ج۲، ص۴۰۱، برای شرح درباره اسم‌های اوتاد، نگاه نمایید: ابن عربی، الفتوحات، ج۱۱، ص۲۷۸-۲۷۹؛ فرمان روا نعمت الله، رساله‌ها، ج۱، ص۱۵۰، ج۴، ص۱۳.
هجویری، کشف المحجوب، ص۲۶۹؛ ابن عربی، الفتوحات، ج۲، ص۴۰۰؛ آملی، المقدمات، ج۱، ص۲۷۳-۲۷۴.
خواجه عبدالله، صد میدان، ص۲۲.
ابن عربی، الفتوحات ،ج۱۱، ص۲۷۰.
آملی، المقدمات، ج۱، ص۲۷۶.
هجویری، کشف المح

آرامگاه پاد شاه اسماعیل

قبر نخستین از پشت:روحانی صفی‌الدین - قبر دوم:روضه خوان صدرالدین موسی پسر روضه خوان صفی‌الدین - قبر سوم:روحانی ابراهیم پسر خواجه علی سیاهپوش پسر روضه خوان صدرالدین موسی
این آرامگاه که از فرمان روا نشین قندیل منزل به آن رویکرد می یابند، اطاق کوچکی میباشد به بعد ها ۵ر۲*۵ر۳ متر با پوشش گنبدی آجری ساکن بر روی چهار پیلپوش(سه کنج) و چهار قوس متقاطع که از حاشیه هر سه کنج به کناره سه کنج دیگر زده گردیده‌است؛ به گونه ای که در منتهاالیه سقف، قوس‌ها به ستاره هشت گوش مقعّری تبدیل می گردند. نصیب بالای دیوار‌ها و سقف به طریق ماهرانه‌ای با گل و بته نگارگری و روی آنان با رنگهای متفاوت و آب طلا جواهرات تزیین گردیده‌است. دیوار‌ها تا طول ۶۹ر۱ متر از کف آرامگاه با کاشی‌های خشتی آبی‌رنگ لاجوردی که بر روی آنان با آب طلا جواهرات نقش اندازی گردیده پوشش داده گردیده‌است. کاشی‌ها دارنده نوعی لعاب تلالؤدار میباشد که با تابش روشنایی جلوه‌ای خاص پیدا می‌نماید؛ این نوع کاشی نزد اهل رشته به کاشی «گازماگازی» دارای شهرت میباشد. کف اتاق دست‌کم با سه نوع کاشی به رنگ‌های متفاوت فرش گردیده که آرم دهنده مرمّت‌های عجولانه زمان‌های متفاوت تشریفات مشهد میباشد.

آرامگاه پادشاه اسماعیل در بقاع روضه خوان صفی الدین اردبیلی
در نمای بیرونی آرامگاه برجی استوانه‌ای به طول هشت متر سازه گردیده که گنبد عرق چینی کوچکی بر رأس آن قرار گرفته میباشد. روی گنبد و ساقه آن با کاشی‌های معقلی به رنگ‌های سپید و سیاه و رنگ زرد و فیروزه‌ای در متن آجری و به صورت‌های جناغی و شطرنجی‌های لوزی صورت تزیین شد‌ه‌است. گرداگرد گلویی گنبد بر روی کاشی سپید به خط ثلث درهم، اسم ائمه اطهار(ع) نقش بسته میباشد. بالای گنبد پنج خنجر، به علامت پنج طایفه‌ای که پاد شاه اسماعیل را در وصال به سلطنت کمک کردند، نصب گردیده است.[۳۲]

صندوق چوبی نفیسی از خاتم و منبّت بر قبر پادشاه اسماعیل گذاشته‌اند که بیان کننده کادو همایون پاد شاه گورکانی میباشد. آحاد صندوق با یک غلاف درهم بافته پیچ در پیچ از صورت‌های هندسی گره سازی گردیده است. سطح های جانبی آن با زه‌هایی از چوب آبنوس به گونه های گوناگون هندسی و ستاره‌های ده لبریز و نیم ستاره تقسیم بندی گردیده و متن ستاره‌ها با عاج مشبّک زینت یافته میباشد. الواحی از عاج با اسلیمی‌های مشبّک بر بدنه صندوق نصب گردیده و در درون فریم‌های مستطیل صورت عباراتی به خط ثلث بریده و الصاق شد‌ه‌است. قطعات عاج مشبک بر روی ابریشم سرخ رنگ جلوه زیبایی بدین صندوق بخشیده میباشد. در برخی نصیب‌ها نیز با فیروزه‌های خوشرنگ دانه آدرس کرده‌اند. اسم تولیدکننده این شاهکار هنری(مدرس غرض علی) در اواسط ترنجی از عاج آمده میباشد، اما تاریخ ایجاد کرد آن معلوم وجود ندارد.

بر روی سنگ به رنگ مشکی مستطیلی که در ازاره دیوار شمالی نصب گردیده نقش دستی تعالی‌خیس از دست بی آلایش، منسوب به علی(ع)، مشاهده می شود. همینطور نقش دست دیگری از صفحه نقره به در سمت چپ بقعه میخ گردیده‌است.

آرامگاه پادشاه اسماعیل در زادگاهش اردبیل در بقاع روحانی صفی الدین اردبیلی
گنبد الله الله
این گنبد که بر فراز آرامگاه برجی روحانی صفی قرار گرفته و در واقع هسته مرکزی گروه به شمار می‌رود، به دست صدرالدین موسی تاسیس شده است.[۳۳] نمای بیرونی آن ساختمان بلند آجری استوانه‌ای شکلی میباشد به طول ۵ر۱۷ یا این که ۱۸ متر و اطراف ۲۲ متر که بر روی قاعده سنگی هشت ضلعی قرار گرفته و به گنبدی معدود خیز و عرق چینی صورت در صدر ختم می گردد. بر روی بدنه ساختمان بلند با کاشی معقلی فیروزه‌ای رنگ واژه و کلمه جلاله الله تکرار گردیده و به این منجر آن را گنبد الله الله نامیده‌اند. تزیینات ساقه و خویش گنبد نیز با‌‌ به عبارتی کاشی فیروزه‌ای رنگ در متن خشت و به صورت لوزی‌های حیلهّر اعمال گردیده است. در محل اتصال ساختمان بلند به ساقه گنبد کتیبه‌ای از نشانه‌ها قرآنی به خط ثلث با کاشی معرّق سپید در متن لاجوردی، به چشم میخورد.

فرمان روا طهماسب نخستین

صفویان
شاهان
تیتر زمانٔ سلطنت
فرمانروا اسماعیل اولیه ۹۰۷- ۹۳۰
سلطان طهماسب اولیه ۹۳۰- ۹۸۴
پاد شاه اسماعیل دوم ۹۸۴- ۹۸۵
فرمانروا محمد خدابنده ۹۸۵- ۹۹۶
فرمان روا عباس اولیه ۹۹۶- ۱۰۳۸
سلطان صفی ۱۰۳۸- ۱۰۵۲
فرمانروا عباس دوم ۱۰۵۲- ۱۰۷۷
سلطان سلیمان ۱۰۷۷- ۱۱۰۵
فرمان روا شاه حسین ۱۱۰۵- ۱۱۳۵
رخ‌های سرشناس هم‌بعد از ظهر
مقدس اردبیلی • میرداماد • میرفندرسکی • محمدتقی مجلسی • محمدباقر مجلسی • پژوهشگر کرکی • روحانی بهائی • روضه خوان حر عاملی • سید نعمت‌الله جزایری • تشریفات مشهد ملاصدرا
اصلی
مبارزه چالدران • صلح آماسیه • معاهده زهاب • حمله افغان‌ها
نبو
پاد شاه طهماسب نخستین صفوی (۹۱۹ق-۹۸۱ق) فرزند فرمانروا اسماعیل اولیه (مؤسس صفویه) میباشد. وی با ۵۴ سال سلطنت، زمانبر‌ترین بازه حکومت را در میان شاهان صفوی داشت. مذهب شیعه در حین پاد شاه اسماعیل مذهب قانونی جمهوری اسلامی ایران اعلام شد اما استقرار و بسط آن در زمانه پاد شاه طهماسب رخداد. تشکیل بنیان روحانیت شیعی از زمان طهماسب شروع و بعد از ورود پژوهشگر ثانی به جمهوری اسلامی ایران دودمان‌های روضه خوان از علمای مهاجر و فرزندانشان در کشور‌ایران تشکیل شد.
صلح آماسیه فی مابین فرمان روا طهماسب و پادشاه سلیمان سبب ساز شد که برای برهه زمانی ۲۰ سال بین جمهوری اسلامی ایران و عثمانی صلح برقرار باشد. در طول وی پایتخت جمهوری اسلامی ایران از تبریز به قزوین منتقل شد.

معاش‌طومار
طهماسب نخستین در سال ۹۱۹ ه‍.ق دیده به جهان گشود. او در یک سالگی به امر پدرش سلطان اسماعیل به هرات جابجایی یافت و خراسان تا رود آموری اصطلاحا به وی وابستگی گرفت و دیو فرمان روا رملو حکم کننده بلخ به للگی (سرپرستی) وی تعیین شد. او ده ساله بود که به سلطنت رسید و از سال ۹۳۰ تا ۹۸۴ ه‍.ق به دوران ۵۴ سال سلطنت کرد که زمان بر‌ترین روزها سلطنت در روزگار صفوی به حساب می آید.[۱]

با اینکه سلطان اسماعیل مؤسس سلسله صفویه میباشد، البته ثبات حکومت صفویه در زمان وقت گیر حکومت فرمان روا طهماسب بود.[۲] نصفه نخستین سلطنت وی بیشتر در رفع نفاق و تعدادی دستگی دربین سران قزل باش و اداره نبرد در سرحدات شرقی و غربی میهن سپری شد.[۳]

فرمانروا طهماسب در پنجاه و چهار‌مین سال سلطنت خویش در ۱۵ صفر سال ۹۸۴ق در قزوین از عالم رفت و بعداز چندی جسد اورا در مشهد دفن کردند. فرمانروا طهماسب آرم می‌بخشید که مردی موحد و پایبند به تکالیف و فرایض فقهی میباشد. در‌حالتی که چه مذهب شیعه در طول بابا وی مذهب قانونی شد، البته استقرار و پیشرفت آن در زمان‌ پادشاه طهماسب اجرا گرفت.[۴]

اتفاق ها اصلی زمانه سلطنت
رویا رویی با معاندان فرنگی
از به عبارتی شروع زمامداری طهماسب، معاندان سرسخت دولت صفوی یعنی ازبکان و عثمانیان هجوم ها خویش را به کشور‌ایران شروع کردند. عبیدالله خان ازبک و امرای دیگر وی به صورت مداوم خراسان را آیتم تاخت و تاز و کشتار قرار می‌دادند. سرنوشت در نبرد والا " لیوان" در سال ۹۳۵ ه‍.ق با شکستی که طهماسب به عبیدالله وارد کرد، برای مدتی خراسان از حمله ها ازبکان درامان ماند.[۵] در جناح غربی، فرمانروا طهماسب با معاند بزرگی همانند شاه سلیمان رسمی مواجه بود. پادشاه عثمانی وارث مرز و بوم‌های وسیعی بود که پدرش در اروپا و آسیای غربی و شمال آفریقا به دست آورده بود. اما خویش وی هم مرتبا بر دامنه این تصرفات می‌ادامه داد.

فرار و گریز اولامه شاه تکلو از سران دارای اعتبار قزلباش به عثمانی و پناهندگی القاص میرزا اخوی فرمان روا طهماسب به شاه سلیمان و نیز تحریکاتی که در استانبول علیه کشور ایران اعمال دادند، حریق پیکار در بین دولت صفوی و حکومت عثمانی را دامن زد.[۶]

سپاهیان عثمانی یک‌سری توشه به بخشها غربی متصرفات صفوی و آذربایجان حمله کردند. با دقت به تعداد بسیار کمتر سپاهیان صفوی، آن ها راه حل‌ای جز استعمال از جنگ دفاعی نداشتند. فرمانروا طهماسب نیز با به کار گیری از تاکتیک امحای منابع حداکثر افتتاح را می کرد. توسعه آن ها را بازدارنده میگردید، به طوری که لشکرکشی‌ها به نتایجی که مراد لحاظ فرمان روا عثمانی بود، سبب نشد. حتی‌د‌ر برخی از جناح‌ها مانند قفقاز متحمل باخت شدند. اسماعیل میرزا فرزند پادشاه طهماسب در سال ۹۵۸ ه‍.ق با فتح ارزنه الروم و کردستان و ارمنستان، مناطقی را که به اطاعت فرمان روا عثمانی درآمده بود، دوباره به حاکمیت صفویه اضافه کرد.[۷]

مستند قاعده ضمان ید
فقیهان دربارهٔ مستند قاعده ضمانِ ید به دلایلی استناد نموده‌اند؛ به عنوان مثال:

احادیث؛ روایات مختلفی را ذکر‌گر ثابت این قاعده دانسته‌اند؛[۱۸] مهم ترین آن‌ها حدیث مشهوری به گزارش فرستاده(ص) میباشد: «کسی که در کالا دیگری تصرف نماید، ضمانت کننده میباشد، تا‌زمانی‌که آن‌را گشوده گرداند».[۱۹] این ماجرا مُرسل و ضعیف شمرده گردیده،[۲۰] البته بعضا همانند موسوی بجنوردی از فقیهان شیعه، معتقدند زیرا تعداد متعددی از فقیهان بر طبق آن فتوا داده‌اند، ضعف مدرک جبران گردیده و این داستان معروف فتوایی و گزینه تایید فقیهان تشریفات مشهد میباشد.[۲۱]
بنای عقلاء؛ سیره و بنای عقلاء بر آن دانسته گردیده که در صورتیکه کسی در جنس دیگری تصرف نماید، در قبال آن ضمانت کننده میباشد.[۲۲] این سیره را گزینه تأیید اسلام دانسته‌اند.[۲۳]
سیرهٔ مسلمانها؛ بیان شده مسلمانها در طی تاریخ این قاعده را پذیرفته‌اند و زیرا این نحوه در طی معصومان(ع) نیز رایج بوده، می‌قدرت تأیید آنان‌را برای این قاعده ثابت کرد.[۲۴]
اِجماع؛ به گفته بعضی از فقها، این قاعده آیتم استناد فقیهان در نصیب‌های مختلفی از فقه قرار گرفته و درباره تایید آن، هم اِجماع مَنقول و هم اجماع مُحَصّل وجود داراست.[۲۵]
قاعدهٔ احترام متاع مسلمان؛ بر شالودهٔ روایاتی، جنس مسلمان مانند جان و آبروی وی متشخص شمرده گردیده[۲۶] و لازمۀ آن را، احاطه شخص بر جنس خود و روا نبودن تصرف دیگری در فرآورده وی دانسته‌اند.[۲۷]
ید امانی و ید ضمانی
به گفته فقیهان، تصرف در محصول، در صورتیکه در پوسته ید امانی باشد، تضمین و مسئولیتی ندارد.[۲۸] هر کس مالی را در دست می گیرد، ید وی (تسلطش بر آن کالا) یا این که ید ضَمانی میباشد و یا این که ید امانی. ید ضمانی هم به ید عُدوانی و غیر عدوانی تقسیم می شود.[۲۹] گفته می‌گردد، هنگامی آدم مالش را به طور بدون پول تحویل کسی دهد، اشراف گیرنده بر آن جنس، ید امانی میباشد و در حالتی‌که آن متاع سوای کوتاهی او از در بین رود، وی ضمانت کننده نبوده[۳۰] و مشتمل بر قاعدهٔ ضمان ید نمیشود.[۳۱]

ید ضَمانی را در جایی دانسته‌اند که آدم مالی را با قراردادی فسخ اخذ نماید، که در‌این‌صورت ضمانت کننده آن فرآورده میباشد، اما غاصب نبوده و تصرفش عُدوانی وجود ندارد؛ ازاین‌رو تنها مسئول جبران ضرر و زیان میباشد.[۳۲] البته در غصب که تیتر تجاوز وجود دارااست، غاصب ضمن جبران ضرروزیان، مجازات نیز می گردد.[۳۳] فقیهان هر دو نوع تصرف (عدوانی و غیر عدوانی) را از حیث ضمان، دربرگیرنده قاعده ضمان ید می دانند.[۳۴]

تصرف آگاهانه و ناآگاهانه
قاعده ضمانِ ید قاعده‌ای کلی شمرده گردیده است؛[۳۵] ازاین‌رو تصرف و استعمال آگاهانه یا این که ناآگاهانه از فرآورده دیگر افراد، را موجب ضمان دانسته‌اند.[۳۶] با این تفاوت که در صورتی‌که این تصرف آگاهانه و عمدی باشد، نوعی غصب محسوب گردیده و ضمن ضمان، مجازات دینی و رسمی هم داراست. البته در حالتی‌که تصرف از روی ناآگاهی باشد، تنها مسئولیت جبران زیان را داشته و مجازاتی در عمل وجود ندارد.[۳۷]

شمول قاعده نسبت به منافع
فقیهان شیعه دربارهٔ شمول قاعدهٔ ضمان ید نسبت به منافع اموال غصبی، منافع را به دو مجموعه تقسیم کرده‌اند:[۳۸]

منافع مُستَوفات، یعنی منافعی که فرد با تصرفِ فرآورده دیگری از آن استعمال نموده است؛ مثل سوار شدنِ سوای اذنٔ اتومبیل دیگرافراد. در‌این‌صورت، شخص را مطلقاً ضمانت کننده منافع دانسته‌اند، حتی در حالتی‌که تصرف وی غیر عمدی و غیر عُدوانی (مثل فرآورده گرفته گردیده در عقد فسخ) باشد؛ یعنی هم می بایست اتومبیل را بر گرداند و هم اجرت به کار گیری‌ای که از آن کرده را بپردازد.[۳۹]
منافع غیر مستوفات؛ یعنی منافعی که می‌توانستند به کار گیری شوند، البته تصرف‌کننده خیر خودش استعمال کرده و خیر اذن استعمال به صاحب را داده میباشد؛ مثل قفل کردن سوای اذن درِ منزل کسی. دراین مورد، حیث دارای شهرت فقیهان بر ضمانت کننده بودن نسبت به منافع میباشد، البته بعضی معتقدند در اینجا نسبت به منافع ضمانی نیست.[۴۰]
به گفته علامه حلی (درگذشت: ۷۲۶ق)، ابوحنیفه از بزرگان اهل‌سنت این نظر را دارد، غاصب نسبت به منافع آنچه غصب گردیده ضمانت کننده وجود ندارد.[۴۱]

تک‌نگاری
خلال منابعی که قواعد فقاهتی را تدوین نموده و به تحقیق قاعده ضمان ید پرداخته‌اند، برخی کتابهای جدا نیز دربارهٔ این قاعده نگاشته گردیده‌است، برای مثال:

کتاب «قاعده ضمان ید»؛ این کتاب نتایج درس‌های بیرون فقه محمدجواد فاضل لنکرانی از عالمان شیعه بوده که بوسیله سید جواد حسینی‌خواه تقریر و تهیه و تنظیم شد‌ه‌است.[۴۲]
رسالة «قاعدة ضمان الید»، تألیف روحانی فضل و ادب‌الله نوری از فقیهان شیعه؛ این تاثیر با پژوهش روحانی قاسم شیرزاده درضمن کتاب «إشارة السبق إلی معرفة الحق» در سال ۱۴۱۴ق به چاپ رسیده میباشد.[۴۳]

شهیدشدن ثالثه
شهیدشدن ثالثه مدرک‌دادن به ولایت حضرت علی(ع) بعداز شهادتین، با عبارت «أشهَدُ أَنّ عَلیاً البتهُّ الله» یا این که «أشهَدُ أَنّ عَلیاً حُجَّةُ الله» در اذان و اقامه میباشد. بنابه بینش پر اسم و رسم فقهای امامیه، شهید شدن ثالثه از اجزای اذان و اقامه وجود ندارد؛ از همین رو، بعضی از عالمان شیعه بیان کردن آن در اذان و اقامه را بدعت می‌شمردند و باورداشتن به‌این‌که جزء فقهی اذان و اقامه میباشد را حرام می‌دانستند. روضه خوان صدوق روایاتی که درین خصوص وارداتی را جعلی و روضه خوان طوسی آنها را کم دانسته تشریفات مشهد میباشد.

لحاظ مدرن بیشتر فقیهان امامیه این میباشد که‌این فراز جزء اذان و اقامه وجود ندارد؛ اما بیان کردن آن در اذان و اقامه، سوای قصد و نیت جزء‌بودن آن، مستحب میباشد.

سازه به حیث سیدمحسن حکیم، از مراجع تاسی، از آن‌جا که شهید شدن ثالثه، از نماد‌های ایمان و علامت تشیع میباشد، اعلام کردن آن در اذان و اقامه رجحان فقهی داراست و حتی گاهی، درصورتی که سوای قصد جزئیت باشد، بیان کردن آن واجب می شود.

مضمون‌‌شناسی و مداقه
شهیدشدن ثالثه، سند‌دادن به ولایت امام علی(ع)، بعداز سند به شهادتین، یعنی توحید و نبوت میباشد[۲] و با عبارت‌هایی همانند «أشهَدُ أَنّ عَلیاً البتهَُ الله» و «أشهَدُ أَنّ عَلیاً حُجَّةُ الله» و «أشهَدُ أَنّ عَلیاً اَمیرالمؤمنین حقاً»، ذکر می‌گردد.[۳]

سیدمحسن حکیم و سیدتقی طباطبایی قمی آن را شعار و نشان تشیع به شمار آورده‌اند.[۴] در بعضی احادیث جانور در منابع روایی شیعه، محتوای آن تأیید و به اقرار بر ولایت امام علی(ع) تأکید شد‌ه‌است.[۵] برای مثال، طبرسی در کتاب الاحتجاج روایتی از امام راست گو(ع) نقل نموده است که طبق آن، هرگاه کسی از شما می گوید: «لا إله إلَّا الله» و «محمّد نبی الله»، فورا بگوید: «علیٌ اَمیرُالمؤمنین».[۶]

آیا شهیدشدن ثالثه از اجزاء اذان و اقامه میباشد؟
بینش دارای شهرت نزد فقهای امامیه این میباشد که شهید شدن ثالثه جزئی از اجزاء اذان و اقامه وجود ندارد.[۷] به‌گزارش فقیهانی همانند صاحب و مالکْ‌مدارک (۹۴۶-۱۰۰۹ق) و سیدمحسن حکیم (۱۳۰۶ـ۱۳۹۰ق)، بین فقیهانی که وارد گفت و گو درباره این قضیه گردیده‌اند اختلافی نیست که شهید شدن ثالثه از اجزای اذان و اقامه وجود ندارد.[۸] مالکْ‌جواهر هم گفته فقیهان شیعه رخداد‌حیث دارا‌هستند که جزء اذان و اقامه وجود ندارد.[۹]

عالمانی همانند روحانی صدوق (۳۰۵-۳۸۱ق) و شهید ثانی (۹۱۱-۹۵۵ یا این که ۹۶۵ق) اضافه‌کردن آن به اذان و اقامه را بدعت و روایاتی که دراین مورد گفته شده را «قضیه»، یعنی جعلی دانسته‌اند.[۱۰] شهید ثانی همینطور گفته میباشد اضافه کردن آن به اذان و اقامه، با این نیت که جزء دینی آن ها به شمار رود، اگرچه موجب بطلان نماز وجود ندارد، عملی معصیت‌آمیز میباشد.[۱۱]

روحانی طوسی (۳۸۵-۴۶۰ق) نیز احادیث مرتبط با شهید شدن ثالثه در اذان را معدود معرفی کرده و نوشته میباشد هر کس در اذان، شهیدشدن ثالثه را بگوید، نادرست نموده است؛[۱۲] علاوه بر آن که فضیلتی نیز برای اذان محسوب نمیشود و با اعلام کردن آن، فصول و اجزای اذان بی نقص نمی شود.[۱۳] سود کاشانی (۱۰۰۷-۱۰۹۱ق)، دیگر عالم شیعه، به کراهتِ بیان کردن شهید شدن ثالثه در اذان و اقامه قائل گردیده و گفته اعتقادوباور به جزء فقاهتی بودن آن برای اذان و اقامه حرام میباشد.[۱۴]

بااین‌هم اکنون علامه مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) بر این اعتقاد میباشد که به‌منجر روایاتی که در‌این موضوع وارداتی، بعید وجود ندارد که شهیدشدن ثالثه جزء مستحبیِ اذان و اقامه باشد.[۱۵] فقیهانی مثل آقا رضا همدانی (۱۲۵۰ق-۱۳۲۲ق) هم بیان کردن آن در اذان و اقامه را، در شرایطی‌که به قصد جزئیت نباشد، روا دانسته‌اند.[۱۶] برخی نیز مانند سید عبدالاعلی سبزواری و سیدتقی طباطبایی قمی معتقدند که چنانچه سوای قصد جزئیت باشد، اعلام کردن آن در اذان و اقامه، تنها رجحان داراست.[۱۷]

فقیهان آجل، همانند سید عبدالهادی شیرازی (۱۳۰۵-۱۳۸۲ق)،[۱۸] سید ابوالقاسم خویی (۱۲۷۸ش-۱۳۷۱ش)،[۱۹] سیدعلی حسینی سیستانی (زادهٔ ۱۳۰۹ش/۱۳۴۹ق) [۲۰] و حسین وحید خراسانی (زادهٔ ۱۳۰۰ش)[۲۱] بر این نظرند که شهیدشدن ثالثه از اجزای اذان و اقامه وجود ندارد؛ اما بیان کردن آن در اذان و اقامه مستحب میباشد.

به‌گفته سیدمحسن حکیم شهیدشدن ثالثه، به‌ویژه در روزگار حاضر (قرن چهاردهم و پانزدهم هجری) از نماد‌های ایمان و علامت تشیع میباشد و از این جهت رجحان فقاهتی داراست و حتی گاهی در اذان و اقامه، خیر با این تیتر که جزئی از اجزاء آن ها باشد، بیان کردن آن واجب میشود.[۲۲] عالمانی نیز نظیر سید حسین طباطبایی قمی (۱۲۸۲ ـ ۱۳۶۶ق) بیان کردن آن را از باب تبرک روا دانسته‌اند.[۲۳]

سَلّار دیلمی، از فقیهان امامیه در قرن پنجم قمری، بیان کردن شهیدشدن ثالثه در تشهد نماز را نیز روا دانسته‌ میباشد.[۲۴]

درگذشت ابوعبیده جراح
ابوعبیده جراح در ۱۷ یا این که ۱۸ق به دلیل بیماری طاعون که در شام شاگرد گردیده بود، درگذشت.[۴۹] گفته‌اند که قبر وی در اردن بوده میباشد.[۵۰] از ابوعبیده فرزندی بر تشریفات مشهد مکان نماند.[۵۱]

منش اهل سنت و شیعه‌ها
اهل سنت به خیال صحابی‌بودن و وجود احادیث او از نبی (ص) در کتاب‌هایشان او را ستوده‌اند.[۵۲] همینطور فضایلی را برای او نقل کرده[۵۳] و به خیال و خاطر روایتی (که راوی آن، قدمت بن خطاب میباشد) او‌را یکی‌از «عشره مبشّره» (ده صحابی که نبی (ص) به وی وعده پردیس داده میباشد)، دانسته‌اند[۵۴] نیز آورده‌اند که قدمت چندان به وی متکی بودن داشت که اظهار‌کرد: در صورتی‌که من را مرگ دریابد و ابوعبیده زنده باشد، او‌را به مکان خود می‌گمارم.[۵۵] همینطور اهل سنت او را به استناد روایتی که بخاری نقل نموده است[۵۶]، امین امت کنیه داده‌اند.[۵۷]

اما شیعه ها به دلیل مواقعی به خصوص قانون شکنی از امر فرستاده(ص) در ارتباط سپاه اسامه،[۵۸] ملازمت با ابوبکر و قدمت بن خطاب در رخداد سقیفه و سعی برای بیعت به چنگ آوردن برای ابوبکر، او‌را ملامت کرده‌اند.[۵۹] در احادیث شیعه نیز نقل‌هایی پیرامون ابوعبیده وجود دارااست و حتی اورا معاند امام علی(ع) نیز دانسته‌اند. [۶۰] ابن حماد دانا و شعر سرا شیعی قرن چهارم هجری قمری در بیتی منسوب به او که بسیار هم گزینه مناقشه قرار گرفته میباشد، او را ملامت نموده است. او می گوید:

ابن حماد
ضل الامین و صدّها عن حیدر
تاللّه ما کان الا´مین امینا
ترجمه: «امین‌» منحرف شد و «‌آن‌» را از حیدر گشوده داشت؛ قسم به معبود امین ودیعت‌دار خلا.

ولی گروهی از اهل سنت منظور‌اند با این داعیه که مراد از امین در بیت جبرئیل میباشد و ضمیر به رسالت و وحی گشوده می گردد.[۶۱]، اعتقاد و باور به کارشکنی جبرئیل را به شیعه نسبت بدهند در حالی که با اعتنا به اینکه امامیه، غالیان را کافر میدانند[۶۲] و نیز اعتقاد و باور ابن حماد به امین بودن جبرئیل و خاتمیت حضرت محمد(ص)[۶۳] این گفته درست به حیث نمیرسد. و این بیت طبق لحاظ شوشتری[۶۴] تعریض به ابوعبیده جراح میباشد که طبق لحاظ اهل سنت امین امت میباشد البته در غصب خلافت از حضرت امیر علیه السلام با اغیار موافق بود.[۶۵] و در زمینه خلافت ابوبکر بسیار کوشیده بود. محمدتقی شوشتری تالیف کننده قاموس الرجال حدیث نبوی (أنّ أبا عبيدة أمين هذه الامّة) در باره ابوعبیده را جعلی و ساختگی دانسته و اورا امین ابوبکر و قدمت و خیانت کار به اهل‌بیت(ع) برشمرده میباشد. [۶۶]

پانویس
کلبی، جمهره النسب، ص‌.۱۲۵
سن او در نبرد بدر، ۴۱ سال نام برده میباشد. ر.ک به: ابن سعد، الطبقات الكبری، ج۳، ص۴۱۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۲۴۸؛ ابونعیم، معرف‍ه الصحاب‍ه، ج۲، ص۲۰، ‌۲۴.
ابن حبیب، المحبَّر، ص۱۷۰؛ ابوالفرج، الاغانی،ج۲۲، ص۶۲ ۶۳.
ابن عساکر، تاریخ مدین‍ه دمشق، ص۲۶۷؛ ابن حجر، ج۲، ص۱۱.
خلیفه، الطبقات، ج۱، ص۶۲.
ابن هشام، السیره النبوه، ج۱، ص۲۵۲ ۲۵۳؛ ابن سعد، الطبقات الكبری، ج۳، ص۳۹۳.
محب طبری، الریاض النضره فی مناقب العشره، ج۳، ص۳۴۶؛ ق

آیه اوهن البیوت
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّـهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا ۖ وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ ۖ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

﴿۴۱﴾» (ماجرا كسانى كه غير از پروردگار دوستانى اختيار كرده‌اند، همانند عنكبوت میباشد كه [با آب دهن خویش] منزل‌اى براى خويش ساخته، و در حقيقت ـ در‌صورتی‌که مى‌دانستند ـ سست‌ترين تشریفات مشهد منزل‌ها به عبارتی منزل عنكبوت میباشد.)

در تعبیروتفسیر این آیه آمده‌میباشد خدا اولیای مشرکان (یعنی بت‌ها) را به منزل عنکبوت تشبیه کرد تا برساند این اولیا نمی‌توانند هیچ سودی برای رهروان خویش داشته باشند و آنها‌را از جراحت‌ها و مشقت‌ها نگهداری نمایند.چنان‌چه منزل عنکبوت هم صرفا نام منزل را داراست و هیچ تاثیر از اثر ها منزل را ندارد، همینگونه اولیاء مشرکان از ولایت جز نام چیزی ندارند. [۱۱]

آیه چشیدن مرگ
« مجموعُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَینَا تُرْ‌جَعُونَ ﴿۵۷﴾» (هر انسانى مرگ را می‌چشد بعد به سوى ما بازمی‌خواهد شد.)

در تعبیروتفسیر این آیه آمده‌میباشد یکی عذرهای مسلمانانی که در مرزو بوم‌های مشرکان معاش می‌کردند و حاضر به مسافرت نبودند، این بود که می‌گفتند در‌صورتی‌که از وطن خودمان بیرون شویم، خطر مرگ و گرسنگی مارا انذار می‌نماید و با سفر، از خاندان و قوم و قبیله و فرزندانمان به دور میافتیم. پس قرآن در جواب آنها آیه بالا را نازل کرد تا بفهماند گریزی از مرگ نیست.[۱۲]عمومیت مرگ و استثناء ناپذیر بودن آن (كُلُّ نَفْسٍ) و وجودی بودن مرگ (ذَائِقَةُ الْمَوْتِ) و نقطه پایان شغل نبودن مرگ(ثمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ) را از آیه به کارگیری کرده‌اند. [۱۳]

آیه جهاد و هدایت
وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ(۶۹) (و كسانى كه در رویه ما كوشيده‌اند، به يقين رویه‌هاى خویش را بر آن‌ها مى‌نماييم و در حقيقت، معبود با نيكوكاران میباشد.) جهاد در آیه کنایه از این میباشد که سعی آدم در باور و کار صرفا بر شالوده ایمان به خداوند وپای‌بندی به اوامر وی باشد. و زیرا اصل این مجاهده و سعی با هدایت الهی میباشد هدایت به خط مش‌هایی که منتهی به قُرب الهی می گردد نیز هدایتی مضاعف میباشد. [۱۴]در احادیث میباشد که‌این آیه درباره ما اهلبیت(ع) نازل شد‌ه‌است. در روایتی از امام باقر(ع) این آیه در باره آل محمد و شیعه‌ها(پیروانشان )آنهاست. [۱۵]جوادی آملی مفسر قرآن و از مراجع تبعیت براین اعتقادوباور میباشد که مبتنی بر آیه‌ها قرآن خدواند متعال جن و انس را برای عبادت آفرید﴿وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنسَ إِلاّ لِيَعْبُدُونِ﴾ و پروردگار که هم تالیف کننده قرآن و هم مدرّس آن میباشد تصریح کرده که کسی که حقیقتاً در راهش زحمت بکشد وی هم خط مش را به وی نشانه می دهد چون معبود مدام با عده ای میباشد که در راه و روش وی زحمت میکشند.﴿وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا﴾[۱۶]

فضیلت ها و خاصیت
نوشته‌ی علمیٔ مهم: فضائل سور
در فضیلت این سوره از نبی(ص) نقل گردیده‌است کسی که سوره عنکبوت را بخواند به تعداد تمامی مؤمنان و همگی منافقان ده حسنه به وی داده میگردد.[۱۷] همینطور از امام درستگو(ع) ماجرا گردیده که به ابو بصیر فرمود کسی که سوره عنکبوت و روم را در شب بیست و سوم ماه رمضان تلاوت نماید، قسم و سوگند به آفریدگار که از اهل پردیس میباشد و اینجانب هیچ‌کس را از این مورد استثنا نمی کنم و نمی‌ترسم که آفریدگار در‌این قسم قاطعِ اینجانب، گناهی بر اینجانب بنویسد و قطعاً این دو سوره در پیشگاه آفریدگار بسیار ارج داراست.[۱۸]

ماجرا‌ها و داستان‌های تاریخی
ماجرا نوح: رسالت ۹۵۰ ساله نوح در بین قومش، گردباد نوح (آیه‌های ۱۴-۱۵)،
روایت ابراهیم: دعوت عموم به توحید و جلوگیری از بت‌پرستی، نجات ابراهیم از حریق، ادامه نبوت در نسل ابراهیم در اسحاق و یعقوب فرستاده (آیه‌های ۱۶-۲۸)،
قصه لوط: ایمان لوط به ابراهیم، هشدار لوط درباره کار زشت قبیله، نزول فرشتگان بر ابراهیم و خبردادن از عذاب قوم و قبیله لوط، باقی ماندن همسر لوط میان قبیله گنهکار (آیه‌های ۲۶-۳۵)،
رسالت شعیب و دعوت قبیله، تکذیب شعیب، عذاب قبیله (آیه‌های ۳۶-۳۷)،
عذاب خویشاوندان عاد و ثمود (آیه ۳۸)،
تکبرورزی قارون و فرعون و هامان در طول موسی (آیه ۳۹).

آرامگاه امامزاده سید تاج الدین غریب
عموم این امامزاده را سید حاجی غریب مینامند. نام وی جعفر بن ادب بن جعفر بن علی بن ابی طالب میباشد. زیرا آن جناب دو کنیه داشته، عموم گمان کردهاند در محل بقعه او دو نفر، یکی‌از سید حاجی و دیگری محمد بن حسن مثنی مدفون میباشند. این بقاع شریفه، محل استجابت دعاست و عموم در منازعه و مرافعه به آن تربت رفته، عهد میخورند. بقاع این امامزاده در کوچه‌ای بنا شده در بازارچه دروازه کازرون شیراز تشریفات مشهد جای‌دارد.[۱۲]

گورستان دارالسلام
نوشته‌علمیٔ مهم: گورستان دارالسلام (شیراز)
گورستان دارُالسّلام شیراز یک کدام از دیرین‌ترین قبرستان‌های تاریخی کشور ایران میباشد که عمر آن به قرن سوم و چهارم هجری میرسد.دارالسلام محل دفن اکثری از شخصیت‌های علمی، عرفانی و مذهبی میباشد و از نگاه معماری، دارنده سنگ‌مزارهای ارزشمندی با خطوط کوفی، ثلث و نستعلیق و نقوش نمادین مربوط به فعالیت و منزلت اجتماعی متوفیان میباشد.

آرامگاه پدر کوهی
روحانی عبدالله محمد بن عبدالله دارای شهرت به پدر کوهی از بزرگان و مشایخ صوفیه اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم ه‍.ق میباشد. وی در سال ۴۴۲ از جهان رفته میباشد و در کوهی مجاورت دروازه قرآن شیراز به خاک ودیعت گردیده‌است. مقبرهای وی زیارتگاه توده متعددی از عموم شیراز می باشد و بعضی نیز برای تفریح وکوهنوردی به آنجا می روند.[۱۳] [۱۴]

آرامگاه سیبویه
این آرامگاه در محله سنگ سیاه شیراز واقع میباشد و محل دفن دانشمند والا نحوی، ابو انسان عمرو بن عثمان بن قنبر فارسی بیضاوی میباشد که میان سالهای ۱۶۲ تا ۱۸۲ ه‍.ق از جهان رفته میباشد.[۱۵]

آرامگاه روحانی نور و روشنایی نصیب
آرامگاه شمس الدین محمد شیرازی ابن یحیی لاهیجی گیلانی فروغ قسمت متخلص به خدایی، مروج سلسله نور و روشنایی بخشیه در اطراف دروازه پادشاه داعی شیراز واقع میباشد. او در سال ۹۱۲ یا این که ۹۲۱ق از جهان رفته میباشد.[۱۶]

آرامگاه خواجوی کرمانی
این آرامگاه در جانب غربی دروازه قرآن شیراز در دامنه کوه واقع میباشد. خواجوی کرمانی از شعرا و عرفای فرصت فرمان روا ابو سعید مغول بوده میباشد.[۱۷]

آرامگاه فرمانروا شجاع
در شیراز و در شمال غربی حافظیه در حوالی هفت تنان در کنار بلوار هفت بدن جای‌دارد. سلطان شجاع پیش از مرگ (۷۸۶ق) وصیت کرده بود که جسد او را در زمین‌های مصلی و در مجاورت قبر روضه خوان محمود قطب الدین دفن نموده و آن‌گاه بوسیله امیراختیارالدین کرمانی لاشه را به مدینه برده در آنجا به خاک سپارند. بعداز مرگ او به جهت اختلافاتی که در میان جانشینان وی بوجود آمد، وصیت وی عملی نشد و در به عبارتی جا باقی ماند.[۱۸]

آرامگاه امامزاده بی‌بی دختران
اسم این امامزاده بی‌بی خدیجه (ام عبدالله) میباشد که از اولاد امام زین العابدین(ع) میباشد. ساختمان حرم که در کوچهای منشعب از خیابان شهید دستغیب جای دارد، دارنده گنبدی بلند و دوار میباشد و در چهار کناره صحن، چهار فرمانروا نشین تاسیس شده است.[۱۹]

آرامگاه پادشاه داعی
آرامگاه نظام الدین محمود الحسینی ملقب به داعی الی الله از سادات حسینی، دانا, عارف و شعر سرا شیرازی با ۳۸ جلد تاثیر فارسی و عربی میباشد که در جنوب شیراز، در شرق آرامستان پر اسم و رسم دارالسلام و سوا دروازه شاهداعی واقع گردیده است.[۲۰]

آرامگاه علی بن حمزه
این بقاع درکنار پل دروازه اصفهان قرار گرفته و محل دفن یکی‌از امامزادگان میباشد که صحن وحرمی تبارک و قشنگ داراست.[۲۱]

آرامگاه روحانی گسترده
این آرامگاه پشت بازار نماینده قانونی شیراز واقع میباشد. صاحب و مالک آرامگاه روضه خوان ابو عبدالله محمد بن خفیف شیرازی مشهور به روحانی الاسلام از مطرح ترین مشایخ و عرفای قرن سوم و چهارم ه‍.ق و راز سلسله فرقه خفیفیه یکی‌از فرق صوفیه هست. آرامگاه وی زیارتگاه اهل واقعیت و طریقت و متصوفه بوده میباشد.[۲۲]

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، بنیان حوزوی با شغل‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی. این بنیان متشکل از یک سری اساتید حوزه علمیه قم میباشد و غرض آن، اصلاح و طرح ریزی برای شغل‌های حوزه علمیه، اشاعه و بسط معارف اسلام، تامین از نظام اسلامی و ولایت عالم و ساخت و ساز زمینۀ مطلوب برای رشد نیروهای حوزوی میباشد. جامعه مدرسین در سال ۱۳۴۱ش در قم تأسیس تشریفات مشهد شد.

محمد فاضل لنکرانی، علی مشکینی، احمد جنتی، ابوالقاسم خزعلی، محمد یزدی و احمد آذری قمی مؤسسان این موسسه بودند. کوشش برای ثابت مرجعیت امام خمینی، جنگ با حکومت پهلوی، سفارش برپایی حکومت اسلامی و خلع سلطنت، از مهمترین تحرکات سیاسی این بنیان در حکومت پهلوی بود. حضور اعضای آن در شورای دربان و شورای بهتر قضائی، دیوان بهتر مرزو بوم، سر گروهی مجلس خبرگان رهبری، تأثیرگذاری در انتخاب مراجع تاسی و... نیز از کار‌های جامعه مدرسین، بعداز انقلاب اسلامی بوده میباشد.

رونق حوزۀ قم
حوزه علمیه قم در اواخر دهۀ ۱۳۲۰ش و اوایل دهۀ ۱۳۳۰ش محل حضور طلاب جوانی شد که از دورترین نقاط جمهوری اسلامی ایران بدانجا روی می‌آوردند به سیرتکامل‌ای که جمعیت طلاب این شهر از حدود دو هزار نفر در ۱۳۲۶ش، به حدود پنج هزار نفر در ۱۳۳۳ش رسید.[۱]

هستۀ نخستین
ارتقاء چشمگیر جمعیت طلاب و درپی آن بغرنج‌خیس شدن کارها حوزه علمیه قم، عده ای از مدرسان جوان را بر آن داشت تا برای مطالعه به کارها حوزه علمیه قم و نیز ساماندهی به اوضاع و احوال تحصیلی طلاب، به دور هم گردآوری شوند. بسیای از این مدرسان جوان ابعاد از آیه ها عظام و مدرسان برجستۀ حوزۀ علمیه شدند. این عده، هستۀ اولیۀ «هیئت مدرسین» را تشکیل دادند و بعداز نظارت نیازها، طرح‌هایی تنظیم کردند و به رؤیت آیت الله بروجردی رساندند. وی طرح‌ها را تأیید کرد البته از قبول مسئولیت جلوگیری نمود.[۲]

بعد از درگذشت آیت‌الله بروجردی در ۱۳۴۰ش، اعضای جدیدی به «هیئت مدرسین» پیوستند. یک‌سری بدن از فضلا و مدرسان حوزه نیز فارغ از عضویت، با این هیئت همیاری می‌کردند.[۳] «هیئت مدرسین» بعداز برگزاری جلسات مختلف، هدف ها خویش را انتخاب و اساسنامۀ «جامعۀ مدرسین» را تهیه و تنظیم کرد.[۴]

هدف ها
در اساسنامۀ جامعه درین مجال، هدف ها آن اینگونه نام برده بود:[۵]

تهیه نرم‌افزار‌های درسی ناحیههای علمیه
اصلاح کتاب‌های درسی
تهذیب و تصفیه ناحیههای علمیه
تربیت فراگیر برای موعظه و ارشادوراهنمایی عموم و هواخواهی علمی از اسلام در قبال تهاجم ها معاندان
تربیت فراگیر برای تبلیغ اسلام در کشورهای فرنگی
ساخت‌و‌ساز مرکزها استیناف به مراد مطالعات و بازرسی‌های علمی
تأسیس و اداره دستگاه‌های فرستنده رادیویی و تلویزیونی برای تبلیغ و یاددادن مسائل اسلامی و هدف ها جامعه
تأسیس مدرسه ها علم ها اسلامی برای پسران و دختران در سطح های گوناگون
تشکیل واحدهای اقتصادی تعاونی در انواع متعدد مانند تأسیس خزانه‌های فارغ از فایده و سازمان‌های تعاونی و واحدهای مسکونی برای دوری از شغل‌های ناسالم اقتصادی
گردآوری خبرها و اطلاعاتی که به هدف ها جامعه امداد می‌نماید مخصوصاً در موضوع عمل‌های تیم‌های ضداسلامی و ضد انقلابی
در مادّه ۱۴ اساسنامه، طریق به عضویت در وارد شدن اشخاص در جامعه رقم خورده میباشد.[۶]

قسمت‌ها
جامعۀ مدرسین دارنده یازده قسمت بود:[۷]

قسمت رابطه ها همگانی
نصیب مسائل سیاسی، که تحقیق رویدادهای سیاسی و تنظیم گزارش برای جامعه را به ذمه داشت و نیز مسئول تنظیم اعلامیه‌های سیاسی جامعه و تحقیق درباره مسائلی زیرا نامزدهای مجلس شورای اسلامی و سر کردگی جمهوری بود؛
قسمت مسائل دانشگاهی، که اهدافی زیرا تهیه و تنظیم ارتباط ها حوزه و دانش گاه، پژوهش مسائل مطرح گردیده در حوزه علم ها انسانی از بینش اسلام و شناسایی و رشد و معرفی استادان لایق برای درس دادن علم ها انسانی و مسائل اسلامی در دانشکده را پیگیری میکرد؛
قسمت مسائل فرهنگی (نظام آموزشی)، که تحقیق حال و روز اسلامی نظام آموزشی مرزو بوم و امداد به تدوین کتاب‌های درسی و تحقیق بر کتاب‌های درسی مرتبط با وزارت نظام آموزشی را برعهده داشت ؛
قسمت مسائل اقتصادی، که تحقیق و پژوهش درباره احکام اقتصادی اسلام، نظارت موضوعات اقتصادی و چگونگی تطبیق احکام کلی بر آن ها، و تنظیم جواب سؤالات مرتبط با کارها اقتصادی جامعه مبنی بر فتاوای امام خمینی را برعهده داشت ؛
نصیب مسائل فقاهتی، که پاسخگوی مسائل فقاهتی ارجاع گردیده به جامعه و نیز پیگیر اجرای احکام اسلامی در کلیه قضیه‌ها بود؛
قسمت کارها مالی و تدارکات؛
نصیب مطالعه و پژوهش، که اموری زیرا پژوهش منعکس شدن موضع گیری‌های جامعه مدرسین در اجتماع و نیز تحقیق علل بروز رویدادهای اصلی سرزمین را برعهده داشت؛
قسمت کارها حیطههای علمیه، که ملزم بود با تماس مداوم با مراجع تبعیت، استادان، علما و طلاب به تهیه و تنظیم نرم‌افزار‌های درسی و امتحانی تک تک حرفه‌های لازم بپردازد. اصلاح و کامل شدن کتاب‌های درسی، سعی برای دوری از نفوذ اذهان انحرافی و التقاطی در ناحیههای علمیه، تصفیه منطقهها از موادتشکیل دهنده گمراه و استیناف به نیازمندی‌های طلاب و حل خطاها مادّی و معنوی، به ویژه شهریه، از سایر وظیفه‌های این قسمت بود؛
نصیب تبلیغات، که اموری زیرا تحقیق بر نرم‌افزار‌های تبلیغات اسلامی تمامی نهادها و اهتمام به تزکیه و تهذیب خوی طلاب را از راه و روش تشکیل جلسات درس رفتار و تکثیر کتاب و جزوه‌های اخلاقی برعهده داشت؛
نصیب کارها آن سوی مرز، که مسئول تهیه رابطه ها درست با دانشجو ها اهل ایران مقیم بیرون و اعزام مبلّغ و مدرّس لایق برای بخشها متفاوت در کوتاه زمان و بلندمدت بود.