???? ???? ???????

وَقْعَةُ صِفّین کتابی به گویش عربی و از سابق‌ترین منابع تاریخ اسلام در زمینه معاش امیرمؤمنان علی(ع) تاثیر تاریخ‌نگار شیعه، نصر بن مزاحم منقری (متوفای ۲۱۲ق) میباشد. مؤلف درین تاثیر در هشت جزء، آغاز تا انتهای کارزار صفین را بازگو می‌نماید. وقعة صفین از کم تک‌نگاری‌های برجای‌باقی‌مانده در قضیه نزاع صفین میباشد. خصوصیت این کتاب، توجه مؤلف در ذکر حادثه ها صفین حتی‌د‌ر جزئی‌ترین کارها میباشد. طریق تاریخ‌نگاری نصر بن مزاحم منقری، حدیثی میباشد و رویدادها را با دو یا این که سه واسطه از شاهدان عینی پیکار صفین داستان می‌نماید. پرویز اتابکی این کتاب را به گویش فارسی ترجمه و با اسم «مبارزه صفین» منتشر تشریفات مشهد نموده است.

مقام
وقعة صفین، فقط تاثیر و شاید مهم ترین تاثیر نصر بن مزاحم منقری، یکی‌از پر رنگ‌ترین تک‌نگاری‌ها درباره نبرد صفین، یکی‌از نبردهای حساس تاریخ اسلام که تأثیر اکثری در فرآیند تاریخ بعداز خویش داشته، قلمداد گردیده‌است.[۱]

پرویز اتابکی، ترجمه کننده کتاب، این کتاب را اول و بی نقص‌ترین مرجع جامع تاریخی مرتبط با نزاع صفین دانسته‌ میباشد.[۲] منقری در‌این کتاب، به‌طور مبسوط، به خبر‌ها و حادثه ها نزاع صفین پرداخته و گزارش‌های بخش اعظمی درباره این نزاع و حادثه ها پیش و بعداز آن ارائه نموده است. یکی‌از جهات قیمت این کتاب عمر تاریخی آن دانسته گردیده‌است.[۳]

فرستاده جعفریان، تاریخ‌نگار، قیمت وقعة صفین را، خلال داده ها گران‌قیمتى که درین کتاب درباره جنگ صفین آمده، در نشانه‌دادن ساختار بسیارى از کتاب‌هاى قرن سوم قمری و خصوصاً تک‌نگارى‌هاى تاریخى آن زمانه دانسته میباشد.[۴]

مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: نصر بن مزاحم منقری
ابوالفضل، نصر بن مزاحم بن سیار (یسار) عطار منقری، اهل عراق، مورخ شیعی قرن ۲ق میباشد. از دید طبقه راویان، بعضا اورا در ستون ابو مخنف شمرده‌اند.روضه خوان طوسی او‌را از اصحاب امام باقر(ع) میداند. با این حالا مورخان و تراجم‌نویسان در اعتبار نصر بن مزاحم اختلاف لحاظ دارا هستند. ظاهرا عامل این اختلاف، مذهب اوست. وی در سال‌های نهایی عمرش در قیام ابوالسرایا، علیه بنی‌عباس کمپانی کرد و ابوالسرایا مسئولیت بازار را به وی سپرد. وقعة صفین، الجمل، الغارات، مقتل حجر بن عدی و مقتل حسین بن علی عنا وین برخی از اثرها اوست.[۵]

خصوصیت‌ها
طریق این تاثیر، مانند دیگر اثر ها معمول درین زمان، حدیثی میباشد و امتیاز آن، قصه کردن با دو یا این که سه واسطه از افرادی میباشد که خویش در نزاع صفین حضور داشته‌اند و از آن جا که این تاثیر در مدرسه تاریخ‌نگاری عراق تدوین گردیده، سلسله اوراق بیشتر احادیث آن به رجال و راویان شیعی مانند اصبغ بن نباته، حارث بن حصیرة ازدی، صعصعة بن صوحان، جابر بن یزید جعفی منتهی میشود. در صورتی‌که هم از راویان عامه زیرا شعبی، ماجرا میشود، احادیث دلخواه و مقبول مؤلف میباشد.[مستلزم منبع]

نصر بن مزاحم به جهت تمایل خاص خویش به علی(ع)، خطبه‌هایی از آن حضرت را نقل کرده و به بخش اعظمی از کارها اجتماعی و فرهنگی به ویژه نظامی پرداخته میباشد. وی گاه چنان ظریف به نقل از تاکتیک‌های جنگی و دیوانه، طریق پیرایش سپاه، رجزها، هجوها و عزاداری‌ها و تصویر پردازی از لباس‌ها، اسلحه‌ها، آلات جنگی، وصف اسب‌ها و... می پردازد.[مستلزم منبع]

محتوا
وقعة صفین، دربرگیرنده هشت جزء میباشد:

جزء نخستین از ورود علی(ع) به کوفه و سامان دادن وضع سیاسی-اجتماعی قلمرو حکومت خویش شروع تا ارسال نمایندگانی نزد معاویه را گزارش می‌نماید.
جزء دوم رایزنی ها، راه‌حل‌جویی‌ها، تبادل سفرا و طومار‌ها تا تدارک و تجهیز دو سپاه عراق و شام را در برمی‌گیرد.
جزء سوم به بسیج همگانی و تکان دو سپاه به صفین تخصیص یافته و درضمنً اتفاق ها جنبی مرتبط به نزاع را هم رسم می‌نماید.
جزء چهارم شامل استارت پیکار صفین تا ذکر رجزهای جنگاوران دو سپاه را در برمی‌گیرد.
جزء پنجم سلحشوری و رزم آوری دو سپاه و روح حماسی مبارزه را بیان کنده میباشد.
جزء ششم تضارب‌های نظامی هم پا با سعی‌های سیاسی دو سپاه و تبادل سفرا و طومار‌ها ادامه مییابد و با بن بست روبرو می شود.
جزء هفتم روایتگر اراده سپاه عراق جهت یکسره کردن عمل نزاع و کارشکنی عمرو بن عاص در صدر بردن قرآن‌ها میباشد.
جزء هشتم درباره نقطه نهایی دردناک مبارزه و ماجرای حکمیت و اثرها و پیامدهای آن برای مثال ظهور خوارج.[۶]
چاپ و ترجمه

ترجمه وقعة صفین به فارسی با تیتر نبرد صفین شایسته ترین ترجمه این کتاب قلمداد گردیده است.
کتاب وقعة صفین اول‌توشه در سال ۱۳۰۱ش در جمهوری اسلامی ایران و توشه دیگر در سال ۱۳۴۰ق در بیروت به چاپ رسید. در سال ۱۳۶۵ق عبدالسلام محمد هارون (۱۳۲۶-۱۴۰۸ق)، متفحص مصری، با دستیابی متن بی نقص آن از تفصیل نهج البلاغه ابن ابی الحدید و رویا رویی و تطبیق آن با چاپ در آغاز به‌ تصحیح و چاپ دوباره آن با اسلوبی علمی در یک جلد تلاش گماشت.[۷]

وقعة صفین تا به امروز سه توشه به فارسی بازگردانده شد‌ه‌است:

سُندُس و اِستَبرَق به‌خودکار روحانی مهدی بن محمدعلی ثقة‌الاسلام اصفهانی که در سال ۱۳۴۵ق، به‌شکل چاپ سنگی، در اصفهان منتشر گردیده است.[۸] این ترجمه مشتمل بر تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و اکثری از اشعار و رجزها در آن حذف شد‌ه‌است.[۹]
اتفاق صفین در تاریخ از مهربان هنگامی، ادیب و مولوی‌شناس، که در سال ۱۳۶۴ش در طهران به چاپ رسیده میباشد.[۱۰] ترجمه وقتی مشمول تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و بخش اعظمی از اشعار و رجزها در آن حذف گردیده است.[۱۱]
جنگ صفین ترجمه پرویز اتابکی (۱۳۰۷-۱۳۸۳ش)، ادیب و معنی کننده، که در سال ۱۳۶۶ش به‌چاپ رسید. این ترجمه در ششمی زمان پاداش کتاب سال کشور ایران (۱۳۶۷ش) به‌تیتر کتاب سال در حرفه تاریخ تعیین شد.[۱۲] دانشمندان، ترجمه اتابکی را ترجمه‌ای پیروز از حیث خل وچل و گیرایی متن فارسی و ودیعت‌داری نسبت به اصل متن عربی برشمرده‌اند.[۱۳]

تَذْکِرَةُ الشُّهَداء کتابی میباشد به گویش فارسی نوشته ملا حبیب شریف کاشانی (متوفای ۱۳۴۰ق) که قضیه و محتوای آن شرحی بر حادثه کربلا، شهیدشدن امام حسین(ع) و یاران آن حضرت میباشد. بدین تاثیر به‌جهت نقل‌های ضعیفش، انتقادهایی گردیده است. این کتاب با تیتر «تذکرة الشهداء، مقتل الامام الحسین(ع)» به لهجه عربی ترجمه تشریفات مشهد گردیده‌ میباشد.

درباره مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: حبیب‌الله شریف کاشانی
ملا حبیب الله شریف کاشانی در سال ۱۲۶۲ق (۱۲۲۴ش) در کاشان چشم به جهان گشود. او در چهارده سالگی، صرف و نحو و مقدّمات را کامل شدن و فقه و اصول را استارت کرد. در بیان تألیفات وی، از ۱۶۲ کتاب و رساله حافظه کرده‌اند. شریف کاشانی، در ۲۳ جمادی الثانی سال ۱۳۴۰ق (اسفند سال ۱۳۰۰ش) دار فانی را وداع کرد و پیکرش در مزار دشت افروز کاشان به خاک ودیعه شد.[۱] [۲] اورده شده شغل اساسی وی، رسیدگی در فقه و علم ها متعلق به آن بود، ولی به جهت دلبستگی شدید به امام حسین(ع) تاریخ مفصلی در گستردن درحال حاضر شهیدان عاشورا نگاشت.[۳]

طرز تألیف
شریف کاشی درین کتاب از منابع متفاوت، اعم از قادر و ضعیف، سود کرده میباشد. اگرچه مؤلف برخی از خبرها را رد کرده، ولی همچنان ماجرا‌های ضعیف و نامعتبری در تاثیر باقی‌مانده‌اند. این ماجرا‌ها فاقد حامی تاریخی می باشند و قرائن و شواهد دیگری نیز آنها‌را تأیید نمی‌نماید؛ همین فرمان موجب گردیده است تا اعتبار بقیه گزارش‌های کتاب نیز ذیل سؤال برود. مثال‌های زیادی از چنین گزارش‌های متفرّد و تأییدنشده را می‌قدرت در جای جای کتاب روءیت کرد. نکته حائض اهمیت اینکه برخی از این خبرها، هرچند محال یا این که خارق‌العاده به حیث نمیرسد، البته فاقد گواهی و منبع معتبری میباشند.[۴]

محتوا
این تاثیر در دوازده قسمت تهیه گردیده‌است:

تایید شهید شدن از جانب امام حسین(ع) در فقیه بیان،
برخی خصوصیت‌ها و فضیلت ها آن حضرت،
بیان بعضی از مجالس عزا که مصیبت امام حسین(ع) در آنان نام برده و تشویق بر گریستن بر آن حضرت،
خروج وی از مدینه به سوی مکه،
خروج آن حضرت از مکه به سوی کوفه،
ورود وی به مرز و بوم کربلا،
شهیدشدن جمع‌ای از یاران امام حسین،
شهید شدن فرزندان عقیل و جعفر طیار،
شهیدشدن فرزندان امام حسن(ع)،
شهیدشدن فرزندان امام حسین(ع)،
شهیدشدن فرزند امام علی(ع)،
عاقبت بعضا از رخدادهای بعد از واقعۀ کربلا.[۵]
وجود خبرها ضعیف در کتاب

نقل شد‌ه‌است شریف کاشانی در تذکرة الشهداء خبر‌ها مخدوشی را آورده که حتی‌د‌ر کتاب‌های ضعیف پیدا نمی شود[۶] و هرچند این خبر ها، محال یا این که خارق‌العاده نیستند ولی گواهی متقن و قابل اعتنایی هم ندارند.[۷] بعضا تحریفات خط مش‌یافته به‌این گستردن میباشد:

مسموم بودن و سه شعبه داشتن تیری که به گلوی علی اصغر اصابت نموده است.
جنبش نکردن اسب چهت نیل به قتلگاه عباس
استارت نزاع از ۳ محرم
سوغات و یادگاری آوردن برای دختر امام حسین(ع) و امّ البنین
وارد شدن صدا از حلقوم بریده.[۸]
ترجمه کتاب
این کتاب را سیدعلی جمال‌اشرف با تیتر «تذکرة الشهداء، مقتل الامام الحسین (ع)» به عربی برگردانده‌ میباشد.[۹]

همینطور احسان زاهری کتابی با تیتر «تفکر‌های حسینی و شصت مجلس مصیبت از تذکرة الشهداء شریف کاشانی» تألیف نموده است.[۱۰]

(۱۹۵۰-۲۰۱۴م) مبلغ شیعه و مدیریت مؤسسه اهل‌بیت(ع) در اوگاندا. او پایین تأثیر انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران به مذهب تشیع گروید و برای علم آموزی معارف اسلامی به قم سفر کرد. وی بعد از فراعت از علم آموزی در قم، به کنیا رفت. عبدالقادر در اوگاندا شغل‌ها و سرویس ها فرهنگی و تبلیغی زیادی داشت و مدرسه های، مساجد و مرکز ها فرهنگی زیادی تاسیس کرد که مؤسسه اسلامی اهل‌بیت(ع) از مهمترین تشریفات مشهد آنهاست.

وی در سال ۲۰۱۴م/۱۳۹۳ش به‌دست تیم‌های تکفیری به شهیدشدن رسید.

معاش‌طومار و تحصیلات
عبدالقادر علی موایا در سال ۱۹۵۰م/۱۳۲۹ش در روستای کاووله در حیطه مایوگه اوگاندا چشم به جهان گشود. مادرش از قوم علمای اهل‌سنت بود.[۱]

وی تحصیلات ابتدائی را نزد خالو‌اش، روحانی ابراهیم سعید لوومبا استارت کرد و در اوایل دهه شصت میلادی، تحصیلاتش را در مکتب اسلامی ناماکوکو پی گرفت. او پایین تأثیر انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران به مذهب تشیع گروید و به قم هجرت کرد و در آنجا به علم آموزی درگیر شد.[۲] عبدالقادر بعداز فراغت از علم آموزی در حوزه علمیه قم به آفریقا رجوع؛ ولی به خیال و خاطر وضع و اوضاع سیاسی اوگاندا، مدتی را در کنیا سپری نماید. وی دکترای خویش را در سال ۱۳۶۴ش درین مرزوبوم اخذ کرد.[۳]

عمار بونگو، فرزند عبدالقادر او‌لین شیعه‌ای میباشد که در شرق آفریقا رده بالای دولتی داراست. او استاندار ناحیه بونیا و نماینده مدیریت‌جمهور در کارها شرق آفریقاست.[۴]

کار‌های فرهنگی و تبلیغی
عبدالقادر بعد از آهسته شدن اوضاع و احوال سیاسی اوگاندا، بدین مرزوبوم برگشت و به شغل فرهنگی و تبلیغی سرگرم شد. بعضا از مهم‌ترین شغل‌های وی عبارتند از:

ترجمه کتاب جهاد اکبر تاثیر امام خمینی به لهجه لوگاندا.
تأسیس بیمار ستان در بخشها ایمبالی، بواریا و مایوگه اوگاندا.
تأسیس مؤسسه اسلامی اهل‌بیت(ع) در اوگاندا: این بنیاد تا به امروز ۲۴ مسجد و ۲۰ مکتب تاسیس نموده است. همینطور به فراگیری خردسال ها و نوجوان ها می پردازد. از سایر شغل‌های این بنیاد، توسعه و گسترش نیروی برق، حفر بیش تر از ۴۰ رینگ چاه آب و لوله‌کشی، ارائه محافظت‌های پزشکی بدون‌پول و تولید مجال شغلی بوده میباشد.[۵]
تأسیس مسجد و حسینیه المهدی.
تاسیس دبستان توحید در سال ۱۳۵۸ش.
بیان شده موایا بیشتراز هفتاد مکتب، مسجد و راءس فقهی تاسیس کرد.[۶]

شهیدشدن
عبدالقادر علی موایا در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۴م، مصادف با ۵ دی ۱۳۹۳ش، هنگام برگشت از مراسم دعای کمیل، در حیطه مایوغی ایغانغا، غرض تیراندازی دسته‌های تکفیری قرار گرفت و به شهیدشدن رسید.[۷] لاشه وی از شهر کامپالا، پایتخت اوگاندا، به حیطه بونیا منتقل گردیده و در آنجا دفن شد.

اسم و رسم به اَبولُبابه انصاری، صحابی نبی(ص) که در مبارزه بدر، غزوه سویق و غزوه بنی‌قینقاع جانشین حضرت در مدینه بود و در دیگر غزوات در رکاب فرستاده(ص) جنگ کرد. وی در اثنای غزوه بنی‌قریظه مرتکب خطایی شد و برای توبه از این خطا در کنار ستونی در مسجدالنبی بست گرد هم آیی تا اینکه آیه ۲۷ سوره انفال و آیه ۱۰۲ سوره توبه در حق او نازل شد و توبه او‌را گزینه تایید قرار تشریفات مشهد بخشید.

معرفی
اسم ابولبابه بشیر میباشد.[۱] بعضا رفاعه هم گفته‌اند.[۲] ابولُبابه، لقب اوست که به سبب ساز داشتن دختری به اسم لُبابه میباشد.[۳] وی از تیره بنی عمرو بن عوف قوم اوس بود.[۴] گفته‌اند او بعداز مهاجرت رسول به مدینه و دیدن معجزات وی، اسلام آورد.[۵]

در تاریخ مرگ ابولبابه اختلاف میباشد: به روایتی قبل از قتل عثمان یا این که در زمانه خلافت امام علی(ع) درگذشت.[۶] به قصه دیگری او تا بعد از ۵۰ق زنده بود.[۷]

در منابع، از ابولبابه دیگری با اسم مروان حافظه گردیده‌است که غیر از ابولبابه انصاری میباشد.[۸]

برادران
ابولبابه، دو اخوی هم داشت، در بعضی مآخذ، بین آنها خلطی فیس داده میباشد:

مبشر بن عبدالمنذر که در غزوه بدر به شهیدشدن رسید.[۹]
رفاعة ابن‌عبدالمنذر که از کمپانی کنندگان در بیعت دوم عقبه بود و در بدر و احد کمپانی کرد و در غزوه احد به شهیدشدن رسید[۱۰] و به قولی یکی‌از نقیبان انصار بود[۱۱] و در مآخذی از وی نیز تحت عنوان ابولبابه خاطر کرده‌اند.[۱۲]
ملازمت با نبی(ص)
ابولبابه انصاری به هنگام وقوع نبرد بدر ابتدا با دیگر لشکریان یاروهمدم شد، اما رسول(ص) او‌را تحت عنوان جانشین خویش در مدینه، از وسط خط مش( از حیطه‌ای بنام رَوحاء [۱۳]) بازگرداند و بعد از غنائم جنگی هم فایده اورا پرداخت.[۱۴]

در غزوه سویق[۱۵] و نیز در غزوه بنی قینقاع[۱۶] و فتح مکه[۱۷] هم جانشین فرستاده(ص) در مدینه بود.

ابولبابه در دیگر غزوات در رکاب نبی(ص) نزاع کرد.[۱۸] بعضی گفته‌اند در فتح مکه پرچمدار بنی عمرو بن عوف بود.[۱۹]

ماجرای دسیسه ابولبابه
نوشته ی علمیٔ مهم: آیه کارشکنی در ودیعت
زیرا یهودیان بنی‌قریظه در پیکار احزاب به نبی توطئه کردند؛ بعداز هزیمت مشرکان مکه، فرستاده قلعه آنها را در محاصره گرفت. در غزوه بنی قریظه، ابولبابه فرمانده پیکار بود. یهودیان کسی را نزد فرستاده(ص) فرستادند و تقاضا کردند او را که از هم پیمانان آن‌ها نیز بود، پیش وی بفرستد.[۲۰]

ابولبابه به قلعه رفت٬ اهل یک محل قلعه از او پرسیدند که آیا تسلیم نبی (ص) بشوند؟ او اظهار‌کرد. بلی. البته با اشاره دست به گلوی خود فهماند که چنانچه تسلیم شوند، کشته میگردند. وی با این اشاره، آنها را از تسلیم شدن به نبی(ص) دستگیر. ولی اندکی سپس چندان از فعالیت خویش منصرف شد که به مسجد رفت و خویش را به ستونی از ردیف‌های مسجد نبی(ص) بست و قسم خورد که تا حق تبارک توبه او قبول نکند، خویش را از ردیف گشوده نگشاید.[۲۱] ابولبابه تنها برای تلاوت نماز یا این که قضای حاجت، به‌امداد دخترش ریسمان را گشوده می‌كرد و مقدار مختصری هم طعام میخورد و پیوسته درگیر التماس و تضرع بود.[۲۲] اورده شده که برهه زمانی پانزده روز ابولبابه خودش رابه ستونی از ردیف‌های مسجد بسته بود و بعد از قبولی توبه اثرها آسیب به‌جا‌باقی مانده از ریسمان در چنگ‌هایش مشهود بود و آن‌ها‌را مقطع هنگامی وقت گیر درمان می کرد.[۲۳] گفته‌اند به همین باعث آیه ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ٢٧﴾ [انفال:27] ﴿ای افرادی که ایمان آورده‌اید به پروردگار و نبی وی مکر مکنید و [نیز] در امانتهای خویش دسیسه نورزید و خویش می دانید [که نباید حیله کرد ٢٧﴾ و ﴿وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُاینترنتِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُاینترنتَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ١٠٢﴾ [توبه:102] ﴿و دیگرانی می باشند که به گناهان خویش اعتراف کرده و فعالیت لایق را با [کاری] دیگر که بد میباشد درآمیخته‌اند امیدواریم‌خداوند توبه آن ها را بپذیرد که آفریدگار آمرزنده کریم میباشد ١٠٢﴾٬ در حق او نازل شد.[۲۴]

یکی از صحابه پیامبر اسلام(ص) و از یاران برجسته امام علی(ع) بود. او در کنار امام در جریان‌های مختلف تاریخی حضور داشت، از جمله شهادت حدیث غدیر. عبدالله در زمان فتح مکه به همراه پدرش مسلمان شد و در غزوه‌های تبوک و حنین نیز شرکت کرد. او به عنوان نماینده پیامبر(ص) به یمن فرستاده شد و در فتوحات دوران خلفا نیز نقش مهمی ایفا تشریفات مشهد کرد.

وی در فتح اصفهان، کرمان و همدان نقش داشت و در محاصره و قتل عثمان بن عفان حضور داشت. از جمله نخستین کسانی بود که با امام علی(ع) بیعت کرد و در جنگ‌های جمل و صفین نیز شرکت داشت. در جنگ صفین به عنوان یکی از فرماندهان لشکر امام علی(ع) حضور داشت و در این جنگ به شهادت رسید.

عبدالله بن بدیل از نخبگان قبیله خزاعه و یکی از سخنوران برجسته عرب بود. در منابع تاریخی آمده است که وی از دُهات پنج‌گانه یا شش‌گانه عرب بود و در زمره شخصیت‌های مهم و تاثیرگذار در میان یاران امام علی(ع) قرار داشت. نسب وی به عدی بن عمرو بن ربیعه می‌رسد. تاریخ تولد دقیق عبدالله مشخص نیست، اما او در سال ۳۷ هجری در جنگ صفین به شهادت رسید.

عبدالله بن بدیل در زمان پیامبر اسلام(ص) در جنگ‌های مختلف از جمله طائف، تبوک و حنین شرکت کرد. همچنین به همراه برادرانش به یمن به عنوان نماینده پیامبر(ص) فرستاده شد. در دوران خلفا نیز در فتوحات مختلف شرکت داشت و در فتح اصفهان و کرمان نقش مهمی ایفا کرد.

او در جنگ‌های جمل و صفین در کنار امام علی(ع) جنگید و در جنگ صفین به شجاعت و رشادت مشهور شد. در این جنگ‌ها، عبدالله یکی از مهم‌ترین فرماندهان لشکر امام بود و در نبرد با دشمنان امام علی(ع) جانفشانی کرد. در روزهای پایانی جنگ صفین، او به تنهایی به سپاه دشمن حمله کرد و تعداد زیادی از دشمنان را به هلاکت رساند.

عبدالله بن بدیل در نهایت در نهم یا هفتم جنگ صفین به شهادت رسید. پس از شهادت او، معاویه قصد داشت جسدش را مثله کند، اما با وساطت عبدالله بن عامر از این کار منصرف شد. او در نهایت به عنوان یک قهرمان از سوی دشمنان خود نیز مورد تحسین قرار گرفت

عبدالله بن بدیل در روز هفتم یا نهم جنگ صفین، پس از شهادت و مجروح شدن یاران خود، به تنهایی به صف دشمن حمله کرد. با اینکه مالک اشتر از او خواسته بود تا پیشروی خود را متوقف کند، عبدالله که مصمم به قتل معاویه بود، به پیشروی ادامه داد و تا نزدیک مقر اصلی دشمن رفت. در این حمله، او ۹ نفر از سربازان دشمن را به قتل رساند، اما در نهایت توسط دشمن که با سنگ او را هدف قرار دادند، به شهادت رسید. ابن اعثم کوفی جزئیات بیشتری از دلیری و رشادت‌های عبدالله در جنگ صفین را گزارش کرده است. همچنین، قاضی نعمان ادعا کرده که عبدالله به همراه سه هزار نفر از یاران خود، توانستند حدود ۲۰ هزار نفر از سپاه شامی را از پا درآورند.

بنابر گزارش ابن ابی الحدید، یکی از یاران امام در دقایق آخر عمر عبدالله بن بدیل، نزد او آمد و عبدالله در وصیت خود به او سفارشاتی در خصوص تقوای الهی و حمایت از امام داشت. او از این یار خواست تا سلام او را به امام برساند و پس از شنیدن این پیام، امام علی(ع) از عبدالله تمجید کرد و برای او دعا کرد.

یعقوبی نیز گزارش کرده که پیکر عبدالله توسط برادرش به اردوگاه امام بازگشت و امام علی(ع) خداوند را بر این امر گواه گرفت. برخی منابع همچنین اشاره دارند که عبدالرحمن، برادر عبدالله، نیز در جنگ صفین به شهادت رسید، اگرچه برخی دیگر او را در جنگ جمل شهید دانسته‌اند.

پس از شهادت عبدالله، معاویه قصد داشت که بدن او را مثله کند، اما با وساطت عبدالله بن عامر از این کار منصرف شد. در عوض، معاویه به ستایش عبدالله پرداخت و گفت که محبت قبیله خزاعه به علی آنقدر عمیق است که حتی اگر زنان این قبیله توان جنگیدن داشتند، در کنار مردانشان علیه دشمنان علی می‌جنگیدند.

ابن ابی الحدید در کتاب شرح نهج البلاغه خود به یاد شهیدان جنگ صفین، از جمله عبدالله بن بدیل، اشاره کرده و ابراز تاسف کرده است که امام علی(ع) این عزیزان را از دست داده است

و رباب بنت امرؤ القیس از حاضران در اتفاق کربلا و اسیران کربلا بود که بعداز شهید شدن پدرش با کاروان اسیران به کوفه و شام برده شد.سکینه از پدرش روایاتی نقل کرده و مبتنی بر گزارشات تاریخی اشعار برخی از شاعران عرب را داوری می‌کرده و اشعاری در رثای امام حسین(ع) سروده میباشد.مورخان درباره تزویج و مجال و جای درگذشت سکینه اختلاف‌حیث دارا هستند. محل دفن اورا مدینه، مصر و دمشق گفته‌اند.بعضا از فقیهان شیعه با استناد به وصلت سکینه با مصعب بن زبیر بر روا بودن وصلت زنان شیعه با دیگر مسلمان‌ها فتوا تشریفات مشهد داده‌اند.

در برخی منابع نسبت‌هایی همانند تغزل و شعرگویی به او داده گردیده که‌این نسبت‌ها را ساخته معارضان اهل بیت و همینطور ناشی از خلط در بین او و سکینه بنت خالد دانسته‌اند.

معاش‌طومار
سکینه دختر امام حسین(ع) از رباب دختر امرؤ القیس بود.[۱] اسم اورا آمنه، امینه و اُمَیْمَه[یادداشت ۱] بیان کرده‌اند و گفته‌اند به باعث سکون، ادب و وقاری که داشت، مادرش او‌را سکینه کنیه داده بود.[۲] در منابع تاریخی مجال ولادت وی مشخص و معلوم نشده البته او‌را خرد‌خیس از خواهرش فاطمه معرفی کرده‌اند.[۳] از کتاب‌های تاریخی برمی‌آید سکینه در طول تکان امام حسین(ع) به کربلا، بالغ و در سن تزویج بوده؛ چون وقتی‌که حسن مثنی یکی‌از دختران امام حسین را خواستگاری کرد، امام او‌را در گزینش در بین سکینه و فاطمه مخیر کرد
مورخان درباره تزویج سکینه اختلاف دارا هستند. بعضا معتقدند امام حسین(ع) سکینه را به تزویج پسر عمویش عبدالله بن حسن درآورد؛[۶] اماشیخ اثرگذار، عبدالله بن حسن را در طول اتفاق کربلا کودکی که به سن بلوغ و تزویج نرسیده، تعریف می‌نماید.[۷] برخی منابع همسر سکینه را ابوبکر بن حسن بن علی معرفی کرده‌اند؛ ولی مبتنی بر همین منابع ابوبکر لقب عبدالله بن حسن بوده میباشد.[۸] بعضا مورخان معتقدند پیش از آن که وصلت آن ها به زفاف بینجامد، عبدالله در رخداد کربلا به شهیدشدن رسید.[۹]روحانی ذبیح الله محلاتی مورخ و مولف در ریاحین الشریعه، عبدالله بن مسلم بن عقیل را همسر او معرفی نموده است.[۱۰]

بعضا از منابع تاریخی همسر سکینه را مصعب بن زبیر، دانسته‌اند.[۱۱] در کتاب الطبقات الکبری و الاعلام آمده میباشد که پس از قتل مُصعَب، سکینه به همسری عبدالله بن عثمان درآمد و بعداز مرگ عبدالله، زید بن قدمت نوه عثمان بن عفان با وی وصلت کرد. درین کتاب از نقل بعضا آورده شده سکینه در اواخر قدمت به همسری اصبغ بن عبدالعزیز[یادداشت ۲] نیز درآمده میباشد.[۱۲] بعضی از فقیهان شیعه از تزویج سکینه دختر امام حسین(ع) با مصعب بن زبیر برداشت کرده‌اند که وصلت زنان شیعه با مسلمان‌ها غیر شیعه اشکالی ندارد.[۱۳]

برخی از مورخان وصلت‌های زیادی که به ویژه در منابع اهل سنت به سکینه منسوب شده را مردود میدانند؛ چون در‌این فی مابین اسم عده ای مشاهده میشود که سوابق دشمنی با اهل بیت داشته و تزویج سکینه با آن‌ها بعید به لحاظ میرسد. درین منابع آمده میباشد که سکینه بعد از وصلت با عبدالله بن حسن دیگر تزویج نکرد.[۱۴] همینطور درباره تزویج‌های مکرر سکینه گفته‌اند که در ابتدا اسلام ترسیم بر این بوده که زنان پس از مرگ همسرانشان فارغ از شوهر نمانند و تزویج دوباره امری طبیعی بوده میباشد.[۱۵] بعضی نیز نسب و شرایط اجتماعی سکینه را از انگیزه‌های تزویج‌های دوباره وی دانسته‌اند.[۱۶] همینطور گفته‌اند دختران امام حسین(ع) بعد از درگذشت شوهرانشان از سوی حاکمان بنی‌امیه خواستگاری می‌شدند آن‌ها برای جواب منفی به خواستگاری اشخاصی که با اهل‌بیت(ع) دشمنی داشتند با اشخاص دیگری وصلت می‌کردند.[۱۷]

درگذشت
سکینه بعداز اسارت به یاور کاروان اسرا به مدینه رجوع و برگشت. از معاش وی در مدینه تا مجال وفات، در منابع تاریخی گزارش چندانی در مشت وجود ندارد و فقط به مطرح شدن برخی از مناظرات و مجالس علمی اکتفا گردیده است.[۱۸] کیفیت وفات و محل دفن سکینه نیز گزینه اختلاف مورخان بوده میباشد. بعضی از منابع تاریخی وفات سکینه را ۵ ربیع‌الاول سال ۱۱۷ هجری قمری در مدینه نقل کرده‌اند.[۱۹] سازه بر نقل این منابع، خالد بن عبدالله(حکم کننده وقت) بر وی نماز خواند و اورا در گورستان بقیع به خاک سپردند. بعضی نیز گفته‌اند زمانی سکینه با اصبغ بن عبدالعزیز تزویج کرد، از مدینه به طرف مصر جنبش کرده و در دمشق درگذشت.[۲۰] و در آرامستان باب الصغیر در دمشق، قبری منسوب به سکینه وجود دارااست. توده‌ای نیز گفته‌اند بعد از وصلت با اصبغ بن عبدالعزیز به مصر رفته و در آنجا مدفون گردیده است. مقبره‌ای در قاهره نیز به سکینه بنت الحسین منسوب میباشد.
حضور در رخداد کربلا
مبنی بر گزارش‌های جانور در مقاتل، سکینه در حادثه کربلا حضور داشته میباشد. بنابر نقل این منابع، در روز عاشورا، امام حسین(ع) برای واپسین وداع، از میدان پیکار به سوی اهل بیت خویش رجوع و با آن ها وداع کرد بعد از آن نزد دختر خویش سکینه رفت که در کناره‌ای نشسته و می‌گریست

از پیامبران الهی، اخوی، جانشین و یار و همدم حضرت موسی(ع) بود که در قرآن از عهد موسی به بلاغت او در صحبت بیان کردن اشاره گردیده‌است. در حدیثی از رسول اکرم(ص)، مقام امام علی(ع) نسبت به فرستاده اکرم(ص) به رده هارون نسبت به موسی تشبیه گردیده است. این حدیث در منابع شیعه و سنی آورده شده و به حدیث جایگاه تشریفات مشهد شناخته می‌گردد.

زمانی که موسی برای تصاحب کردن الواح به صورت سیناء رفت، هارون را جانشین خویش قرار اعطا کرد. در‌این برهه زمانی، شخصی به اسم سامری گوساله‌ای ایجاد کرد و بنی‌اسرائیل را به پرستش آن دعوت کرد و هارون نتوانست بازدارنده آنان گردد؛ ولی تورات، تشکیل داد گوساله را به هارون نسبت داده میباشد.

هارون در ۱۲۳ سالگی در طور سینا از عالم رفت، در کوه هور اردن که به جبل هارون آوازه داراست، بقعه‌ای به وی منسوب میباشد.

قوم و قبیله
هارون، اخوی حضرت موسی بود، پدرش عمران و مادرش یوکابد اسم داشت.[۱] نسب صفیه دختر حیی بن اخطب از همسران رسول که از یهودیان بنی نضیر بود، به او میرسد.[۲]

پیامبری
یهودیان، مسیحیان[۳] و مسلمان ها[۴] معتقد به پیامبری هارون می‌باشند. بر اساس روایتی از نبی اکرم، نبوت از روش نسل او ادامه یافته میباشد[۵] و پیامبرانی مثلا الیاس از نوادگان او به شمار می آیند.[۶]

سازه بر نشانه‌ها قرآن، حضرت موسی هنگام مبعوث شدن به پیامبری، از خداوند خواست که هارون را وزیر و یاور وی قرار دهد، به این دلیل‌که وی عالی از او حرف می گوید.[۷] همینطور در آیه ها قرآن از ملازمت هارون با موسی در دعوت فرعون به یکتاپرستی صحبت به دربین آمده میباشد.[۸] از امام علی(ع) در وصف حالات موسی و هارون آورده شده که حضرت موسی به یاروهمدم هارون، در حالی نزد فرعون رفتند که جامه پشمین بر بدن و عصای چوبین در اختیار داشتند [۹] در اشعار فارسی نیز از او در کنار موسی حافظه شد‌ه‌است:

گلیم موسی و هارون به از جنس و زر قارون
چرا شاید که بفروشی تو دیداری به دیناری[۱۰]

در قرآن به پیامبری هارون اشاره شد‌ه‌است.[۱۱] در سوره صافات، موسی و هارون در منفعت‌مندی از کتاب الهی، هدایت به صراط بی واسطه و درستکار بودن، سهیم معرفی گردیده‌اند.[۱۲]

در روایتی از امام راست گو(ع) به گزارش فرستاده اکرم(ص) آمده میباشد که در جریان معراج، هنگامی نبی به افق پنجم ترفیع کرد، در آنجا مردی تنومند با چشمانی درشت را روئت کرد که پیرامون وی گروهی از امت او بودند. فرستاده از کثرت آن‌ها متعجب گردیده و از جبرئیل پرسید این مرد که می باشد؟ جبرئیل اورا هارون پسر عمران معرفی کرد. آن گاه فرستاده بر وی درود بخشید و برایش استغفار کرد و وی نیز به رسول درود اعطا کرد و برایش استغفار نمود.[۱۳]

جانشینی موسی و ماجرای گوساله سامری
نوشته‌ی علمیٔ مهم: گوساله سامری
وقتی که موسی برای تصاحب کردن الواح به صورت سیناء رفت، هارون را جانشین خویش در بین بنی‌اسرائیل قرار بخشید.[۱۴] در‌این بازه زمانی سامری با طلاهایی که بستگان موسی از فرعونیان با خویش به یار آورده بودند، گوساله‌ای ایجاد کرد[۱۵] و فامیل موسی را به پرستش آن دعوت نمود.[۱۶] همت‌ هارون برای دوری از پرستش گوساله سود‌ای نداشت.[۱۷] موسی بعداز رجوع و برگشت، به رنج با هارون کلام اظهار‌کرد که چرا بازدارنده آن‌ها نشده میباشد. هارون بیان کرد که قوم و قبیله مجاورت بوده اورا به قتل برسانند، و از موسی درخواست کرد که او‌را معاند‌خنده رو نکند و با ظالمان یکسان نپندارد.[۱۸] از این رو موسی برای خویش و برادرش از معبود طلب عفو کرد.[۱۹]

بنابر آیه‌ها قرآن، گوساله‌‌پرستی بنی‌اسرائیل، فعالیت سامری بود[۲۰] و هارون با آن جنگ کرد؛[۲۱] ولی تورات، کتاب مقدس یهودیان، گوساله‌سازی و دعوت به بت‌پرستی را به هارون نسبت داده میباشد.[۲۲] هرچند برخی از مفسرانِ یهود در صدد توجیه و تأویل کلام تورات در این مورد برآمده‌اند.[۲۳]
تشبیه منزلت امام علی(ع) به هارون
نوشته ی علمیٔ مهم: حدیث رده
در حدیثی از فرستاده اکرم(ص)، رده امام علی(ع) نسبت به نبی(ص) همچون مقام هارون نسبت به موسی معرفی گردیده‌است[۲۴] این حدیث در منابع شیعه[۲۵] و سُنّی[۲۶] بیان شده و به حدیث رده شناخته میشود. مبتنی بر این حدیث رسول اکرم(ص) خطاب به علی(ع) فرمود: «أنتَ مِنّی بِمَنزلةِ هارونَ مِنْ مُوسی؛ تو نسبت به اینجانب به منزله هارون هستی نسبت به موسی با این تفاوت که بعد از اینجانب پیامبری وجود ندارد

از متکلمان و فلاسفه امامیه قرن سوم و چهارم قمری. وی از اول محققان مسلمانی میباشد که درباره ملل و نحل کتاب نوشته‌‌اند. نوبختی در عصر غایب بودن، با میل‌های‌ فلسفی و درایت از اصول و مبانی اعتقادی فرقه‌های متفاوت، برهان‌های عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه به‌شغل گرفت. او با متکلمان معتزلی و امامی مشهوری زیرا ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره تشریفات مشهد داشته میباشد.

نوبختی اثرها زیادی نگاشت که بعضا از آنان تا قرن هفتم هجری قمری مو جود بوده میباشد؛ فرق الشیعه فقط اثری میباشد که اینک در دسترس میباشد.

نسب و معاش
قوم نوبختی از قبیله‌های سرشناس امامی در عصر غایب بودن صغری بودند که ریشۀ اهل ایران داشتند و افزون بر آوازه علمی، مناصب مهمی را نیز در دستگاه خلافت عباسی بر ذمه گرفتند.[۱]

حسن بن موسی از طرف مامان منتسب به قبیله نوبختی میباشد و ابو آسان نوبختی، متکلم نام دار امامیه، خان دایی وی میباشد.[۲] در اینکه بابا او از قوم نوبختی بوده یا این که فرزند او صرفا به منجر انتساب مامان به نوبختی اشتهار یافته میباشد، اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۳]

سال میلاد و وفات نوبختی نیز مشخص و معلوم وجود ندارد. ابن ندیم تاریخ وفات اورا در الفهرست خویش آورده بوده[۴] البته در ورژن‌های جانور کتاب، این عبارت ساقط گردیده‌است. با اعتنا به اینكه نجاشی[۵] مجال معاش نوبختی را پیش و بعد از سال ۳۰۰ حافظه کرده، می‌اقتدار در نظر گرفتن زد که او در دهۀ ابتدا قرن چهارم زنده بوده میباشد.

استادان و شاگردان
مهم ترین مدرس نوبختی، خالو‌ وی، ابو آسان نوبختی بوده میباشد که از محققان و متکلمان نام دار شیعی به شمار می‌رود.

نوبختی مالک رینگ درسی مهمی در صحبت و فلسفه شوید. عده ای از ناقلان کتابهای فلسفی، مانند ابوعثمان دمشقی، اسحاق بن حنین و اثبات بن قره، نزد وی شاگردی کرده‌اند.[۶]

مناظرات
از عنوان ها کتاب‌های او برمی‌آید که با متکلمان معتزلی و امامی بلندمرتبه و معروف معاصر خویش، مانند ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره داشته میباشد. برای مثال، نجاشی به کتابی از او اشاره کرده که در آن مجالس خویش را با ابوالقاسم بلخی گرد آورده میباشد.[۷]

شخصیت علمی
نوبختی را در زمرۀ جریان فکری‌ای شمرده‌اند که در بعدازظهر غایب بودن، با میل‌های‌ عقلی و فلسفی و دانایی ازاصول و مبانی اعتقادی فرق متفاوت و شناخت با دنیا بینی معتزله، برهان‌های عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه به عمل گرفتند.[۸]

از بعضی شواهد پیداست که وی به اصول مدرسه معتزلی بغداد متمایل بوده میباشد. نوشتۀ ابن ندیم که میگوید شیعه و معتزله هرکدام اورا از خویش می‌دانستند،از همین روست. با این کلیه، نباید در امامی بودن وی شک و تردید کرد، چنانکه ابن ندیم نیز بر همین مسئله تأکید ورزیده میباشد[۹] که او را امامی‌ مذهب و نیکواعتقاد معرفی کرده[۱۰] و از متکلمان شیعۀ امامیه به‌شمار می آورد.

نوبختی در قضیه جبر و اختیار، اعتقادی همچون هشام داشته، چنانکه کتابی در تأیید حیث وی در این زمینه نوشته میباشد[۱۱] نجاشی و طوسی از نوبختی با تیتر روحانی متکلم امامیه و هر که در طول خویش دیگرافراد برتری داشته، حافظه کرده‌اند.[۱۲] و ابن ندیم اورا متکلّمی ثقه و فیلسوف خوانده‌ میباشد.[۱۳]

ابن‌طاووس نیز با مطالعۀ برخی کتاب‌های وی، او را باخبر به دانش نجوم و علم ها نظایر آن شمرده میباشد.[۱۴]

ترجمه فرق الشیعه نوبختی
اثرها
آقا گران قدر، او‌را اول دانشمند مسلمان می‎داند که درباره ملل و نحل و آراء و فرقه ‎ها کتاب نوشته میباشد. دیگر افرادی که دراین باره چیزی نوشته‎ اند، کلیه بعد از وی بوده‎ اند.[۱۵]

برای او بیش تر از 40اثر خاطر گردیده که کلیه جز کتاب فرق الشیعه مفقود گردیده‌اند. به تصریح ابن ندیم[۱۶] نوبختی به خط خویش چیزهای اکثری نوشت و نسبتاًً همۀ اثر ها او در زمینۀ فلسفه و سخن، بوده میباشد.[۱۷] کتاب پر اسم و رسم و جانور وی در مورد فرقه‌شناسی مذهبی، فرق الشیعه ، از منابع اصلی و دست اولیه در مطالعۀ فرقه‌های شیعه و معرفی کیفیت انشعاب و عقاید و آداب آنان میباشد و تا کنون اعتبار خویش را محافظت نموده است

(متولد ۱۳۱۲ش) از مراجع تاسی و از اساتید درس بیرون در فقه و اصول در اصفهان. او در قم و اصفهان به علم آموزی دروس حوزوی پرداخت و در دروس امام خمینی، آیت‌الله بروجردی و علامه طباطبایی حاضر می شد. در سال ۱۳۷۴ش با درخواست آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر کشور‌ایران، از قم به اصفهان سفر کرد. کتاب اخلاقی جهاد با نفس به عنوان مثال اثر ها وی تشریفات مشهد میباشد.

معاش‌طومار
حسین مظاهری در سال ۱۳۱۲ش در تیران از توابع اصفهان دیده به جهان گشود. پدرش حسن مظاهری، روضه خوان بود.[۱] مظاهری در سال ۱۳۲۶ش وارد حوزه علمیه اصفهان شد.[۲] مقدمات و بخشی از دروس سطح حوزه علمیه را در اصفهان طی کرد و در سال ۱۳۳۰ش به قم هجرت کرد.[۳] در حوزه علمیه قم نزد امام خمینی، آیت‌الله بروجردی، سید محمد متفحص داماد، سید محمدحسین طباطبائی، روضه خوان عبدالجواد سدهی، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و روضه خوان مرتضی حائری به علم آموزی علم ها حوزوی پرداخت.[۴]

مظاهری در سال ۱۳۷۴ش سازه به در خواست سید علی خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران از قم به اصفهان رجوع و برگشت.[۵] [یادداشت ۱]تأسیس راس مدیر حوزه علمیه اصفهان، راس فراگیری‌های تخصصی حوزه علمیه اصفهان، راس پژوهش ها رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان و نیز راس بازرسی به کارها مساجد استان اصفهان به عنوان مثال شغل‌های وی میباشد.[۷]

درس دادن
مظاهری پیش از انقلاب اسلامی کشور ایران به یاور محمدتقی مصباح یزدی و سید محسن خرازی به تدوین اپ‌های علمی، آموزشی مؤسسه در رویه حق سرگرم بود و بعداز انقلاب نیز مدارسی را در اصفهان احیاء کرد.[۸] حسین مظاهری قبلی و بعداز انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه اصفهان از اساتید درس اخلاق و رفتار میباشد. همینطور فقه، اصول، فلسفه و اقتصاد را نیز درس دادن میکرد. مظاهری درس بیرون خویش را در سال ۱۳۵۶ش آغاز کرد.[۹]

تألیفات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست اثرها حسین مظاهری
بیشتر اثرها تألیفی حسین مظاهری راجع‌به فقه و خلق اسلامی کتابت گردیده است و دیگر موضوعات اسلامی برای مثال احکام، اقتصاد و خانواده را نیز دربرمی‌گیرد. کتاب جهاد با نفس درباره مباحث اخلاقی در چهار جلد و رساله توضیح المسائل برای مثال تألیفات وی میباشد.[۱۰] دسته اثر ها آیت‌الله مظاهری مشمول نوشته‌جات و متن پیاده‌گردیده دروس وی در پوسته اپ رایانه‌ای منتشر شد‌ه‌است.[۱۱]

عمل سیاسی
حسین مظاهری عمل سیاسی خویش را از سال ۱۳۴۰ش و با جانبداری از طومار‌ی اعتراض‌آمیز به تبعید امام خمینی استارت کرد[۱۲] و پشتیبان انقلاب اسلامی کشور‌ایران بوده میباشد.[۱۳] نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دو عصر دوم و سوم از استان اصفهان مثلا مسئولیت‌های سیاسی وی به‌شمار می‌رود.[۱۴]

یا این که حارث اعور، تابعی کوفی (درگذشت ۶۵ق)، از اصحاب امام علی(ع) و از اول بیعت‌کنندگان با وی در مدینه بود. حارث اعور روایات و خطبه‌های امیرمؤمنان (ع) را می‌‌نوشت و به نوشته شوشتری، وی اولیه گردآورنده خطبه‌های امام علی (ع) تشریفات مشهد میباشد.

احادیث بخش اعظمی به گزارش حارث در کتاب‌های شیعه و اهل‌سنّت آمده میباشد. او از امام علی(ع)، عبدالله بن مسعود و زید بن اثبات حدیث نقل کرده و بخش اعظمی از وی حدیث نقل کرده‌اند. ذهبی از حارث با عناوینی زیرا علامه، عالم، امام و کثیرالعلم خاطر نموده است.
نسب
نسب بی نقص او حارث‌بن عبدالله بن کعب‌بن اسدبن خالد (یخلُد) بن حوث میباشد.[۱] اسم اورا حرث نیز نقل کرده‌اند.[۲] در برخی منابع اسم بابا او عبید آمده میباشد.[۳]

حارث به شاخه حوث از بستگان هَمدان منسوب میباشد.[۴] برخی نیز او‌را خارَفی/ خارِفی دانسته‌اند،[۵] که ظاهراً تصحیف حوثی میباشد.[۶] خویشان همدان از قبایل یمنی بودند که بعد از تأسیس شهر کوفه در سال ۱۷ق به‌این شهر کوچانده شدند و در آنجا سکنا گزیدند؛ [۷] ازاین‌رو، تا قبلا مجال، اطلاعی از معاش حارث در اختیار وجود ندارد.

لقب
لقب حارث، ابوزهیر بود [۸] و زیرا تنها یک دیده داشت به اَعوَر آوازه یافت.[۹] در منابع گاه از حارث اعور، فارغ از بیان اسم پدرش، خاطر گردیده که موجب شد‌ه‌است برخی رجالیان او‌را حارث‌بن قیس، برخی حارث‌بن عبداللّه و بعضی حارث‌بن غیث بدانند، هر یک سری که به احتمال زیاد، حارث اعور به عبارتی حارث‌ بن عبداللّه اعور میباشد.[۱۰]
فامیل و فرزندان حارث
از خویشاوندان و فرزندان حارث اگاهی دقیقی در چنگ وجود ندارد. ابن‌عساکر،[۱۱] به گزارش واقدی، از شخصی به اسم عبدالرحمان‌بن حارث‌بن عبداللّه همدانی کوفی خاطر کرده که در سال ۴۳ هجری، به یاروهمدم عبدالرحمان‌ بن خالد بن ولید، در فتوحات کمپانی داشته و زیرا از خبره‌ترین اشخاص در اکانت بوده میباشد، اورا بر شغل غنایم گمارده بودند. وی سهمی را که از غنایم برایش در لحاظ گرفته بودند نپذیرفت. ظاهرآ این شخص پسر حارث بوده و اوصافی که از وی نام برده، برای مثال اینکه بر دانش اکانت احاطه داشته، شاهدی بر این مدعاست.

همینطور سعید بن عمرو (برادرزاده حارث) یک کدام از راویان او بوده میباشد.[۱۲] یک کدام از نوادگان وی، به اسم حارث‌بن محمدبن حارث، نیز از راویان شیعه بوده میباشد.[۱۳] روضه خوان بهائی و بابا او، که از نسل حارث بوده‌اند، به حارثی و همْدانی ملقب گردیده‌اند.

وفات
حارث اعور در سال ۶۵ قمری، در زمان عبدالله بن زبیر، در کوفه درگذشت.[۱۴] سازه به وصیت حارث، عبدالله بن یزید خطمی (دلیل ابن‌زبیر در کوفه) بر پیکر او نماز گزارد.[۱۵] این دستور می تواند حاکی از ملازمت حارث با زبیریان و اعتراض وی به امویان باشد.

رده علمی
ذهبی[۱۶] از حارث با عناوینی زیرا علامه، دانا، امام و کثیرالعلم خاطر نموده است.[۱۷] حارث را کار کشته در دانش اکانت و نیز فرایض (شیوه به حساب آوردن و تقسیم ارثیه میت در بین ورثه) دانسته[۱۸] و یاد‌اش را ستوده‌اند.[۱۹] یعقوبی[۲۰]اورا در زمره اصحاب دانشمند علی (ع) برشمرده و ابن‌سیرین او‌را در شمار پنج فقیه و عالم سرشناس کوفه اسم‌برده میباشد.[۲۱] همینطور او‌را از اصحاب ابن مسعود دانسته‌اند
در دانش حدیث
حارث از امیر مؤمنان(ع) ، عبدالله بن مسعود و زید بن اثبات حدیث نقل نموده است.[۲۳] روحانی طوسی[۲۴] اسم حارث را فی مابین اصحاب امام حسن(ع) نیز آورده میباشد. در تعبیر فرات کوفی[۲۵] نیز روایتی از او به گزارش امام حسین(ع) آمده میباشد. ابواسحاق سَبیعی همْدانی، ضحاک‌ بن مزاحم، عامر شَعْبی، عطاء بن ابی‌رباح و سعیدبن عمرو (برادرزاده حارث) از وی حدیث نقل کرده‌اند.[۲۶] در منابع اهل‌سنّت آورده شده میباشد که امام حسن(ع) و امام حسین(ع) از حارث اعور درباره روایات پدرشان سؤال می‌کردند. [۲۷] ابن شاذان [۲۸] به انتقاد این گزارش‌ها پرداخته میباشد. ابن‌ سعد[۲۹] اسم حارث را در طبقه در آغاز تابعین کوفه آورده میباشد