???? ???? ???????

وَقْعَةُ صِفّین کتابی به گویش عربی و از سابق‌ترین منابع تاریخ اسلام در زمینه معاش امیرمؤمنان علی(ع) تاثیر تاریخ‌نگار شیعه، نصر بن مزاحم منقری (متوفای ۲۱۲ق) میباشد. مؤلف درین تاثیر در هشت جزء، آغاز تا انتهای کارزار صفین را بازگو می‌نماید. وقعة صفین از کم تک‌نگاری‌های برجای‌باقی‌مانده در قضیه نزاع صفین میباشد. خصوصیت این کتاب، توجه مؤلف در ذکر حادثه ها صفین حتی‌د‌ر جزئی‌ترین کارها میباشد. طریق تاریخ‌نگاری نصر بن مزاحم منقری، حدیثی میباشد و رویدادها را با دو یا این که سه واسطه از شاهدان عینی پیکار صفین داستان می‌نماید. پرویز اتابکی این کتاب را به گویش فارسی ترجمه و با اسم «مبارزه صفین» منتشر تشریفات مشهد نموده است.

مقام
وقعة صفین، فقط تاثیر و شاید مهم ترین تاثیر نصر بن مزاحم منقری، یکی‌از پر رنگ‌ترین تک‌نگاری‌ها درباره نبرد صفین، یکی‌از نبردهای حساس تاریخ اسلام که تأثیر اکثری در فرآیند تاریخ بعداز خویش داشته، قلمداد گردیده‌است.[۱]

پرویز اتابکی، ترجمه کننده کتاب، این کتاب را اول و بی نقص‌ترین مرجع جامع تاریخی مرتبط با نزاع صفین دانسته‌ میباشد.[۲] منقری در‌این کتاب، به‌طور مبسوط، به خبر‌ها و حادثه ها نزاع صفین پرداخته و گزارش‌های بخش اعظمی درباره این نزاع و حادثه ها پیش و بعداز آن ارائه نموده است. یکی‌از جهات قیمت این کتاب عمر تاریخی آن دانسته گردیده‌است.[۳]

فرستاده جعفریان، تاریخ‌نگار، قیمت وقعة صفین را، خلال داده ها گران‌قیمتى که درین کتاب درباره جنگ صفین آمده، در نشانه‌دادن ساختار بسیارى از کتاب‌هاى قرن سوم قمری و خصوصاً تک‌نگارى‌هاى تاریخى آن زمانه دانسته میباشد.[۴]

مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: نصر بن مزاحم منقری
ابوالفضل، نصر بن مزاحم بن سیار (یسار) عطار منقری، اهل عراق، مورخ شیعی قرن ۲ق میباشد. از دید طبقه راویان، بعضا اورا در ستون ابو مخنف شمرده‌اند.روضه خوان طوسی او‌را از اصحاب امام باقر(ع) میداند. با این حالا مورخان و تراجم‌نویسان در اعتبار نصر بن مزاحم اختلاف لحاظ دارا هستند. ظاهرا عامل این اختلاف، مذهب اوست. وی در سال‌های نهایی عمرش در قیام ابوالسرایا، علیه بنی‌عباس کمپانی کرد و ابوالسرایا مسئولیت بازار را به وی سپرد. وقعة صفین، الجمل، الغارات، مقتل حجر بن عدی و مقتل حسین بن علی عنا وین برخی از اثرها اوست.[۵]

خصوصیت‌ها
طریق این تاثیر، مانند دیگر اثر ها معمول درین زمان، حدیثی میباشد و امتیاز آن، قصه کردن با دو یا این که سه واسطه از افرادی میباشد که خویش در نزاع صفین حضور داشته‌اند و از آن جا که این تاثیر در مدرسه تاریخ‌نگاری عراق تدوین گردیده، سلسله اوراق بیشتر احادیث آن به رجال و راویان شیعی مانند اصبغ بن نباته، حارث بن حصیرة ازدی، صعصعة بن صوحان، جابر بن یزید جعفی منتهی میشود. در صورتی‌که هم از راویان عامه زیرا شعبی، ماجرا میشود، احادیث دلخواه و مقبول مؤلف میباشد.[مستلزم منبع]

نصر بن مزاحم به جهت تمایل خاص خویش به علی(ع)، خطبه‌هایی از آن حضرت را نقل کرده و به بخش اعظمی از کارها اجتماعی و فرهنگی به ویژه نظامی پرداخته میباشد. وی گاه چنان ظریف به نقل از تاکتیک‌های جنگی و دیوانه، طریق پیرایش سپاه، رجزها، هجوها و عزاداری‌ها و تصویر پردازی از لباس‌ها، اسلحه‌ها، آلات جنگی، وصف اسب‌ها و... می پردازد.[مستلزم منبع]

محتوا
وقعة صفین، دربرگیرنده هشت جزء میباشد:

جزء نخستین از ورود علی(ع) به کوفه و سامان دادن وضع سیاسی-اجتماعی قلمرو حکومت خویش شروع تا ارسال نمایندگانی نزد معاویه را گزارش می‌نماید.
جزء دوم رایزنی ها، راه‌حل‌جویی‌ها، تبادل سفرا و طومار‌ها تا تدارک و تجهیز دو سپاه عراق و شام را در برمی‌گیرد.
جزء سوم به بسیج همگانی و تکان دو سپاه به صفین تخصیص یافته و درضمنً اتفاق ها جنبی مرتبط به نزاع را هم رسم می‌نماید.
جزء چهارم شامل استارت پیکار صفین تا ذکر رجزهای جنگاوران دو سپاه را در برمی‌گیرد.
جزء پنجم سلحشوری و رزم آوری دو سپاه و روح حماسی مبارزه را بیان کنده میباشد.
جزء ششم تضارب‌های نظامی هم پا با سعی‌های سیاسی دو سپاه و تبادل سفرا و طومار‌ها ادامه مییابد و با بن بست روبرو می شود.
جزء هفتم روایتگر اراده سپاه عراق جهت یکسره کردن عمل نزاع و کارشکنی عمرو بن عاص در صدر بردن قرآن‌ها میباشد.
جزء هشتم درباره نقطه نهایی دردناک مبارزه و ماجرای حکمیت و اثرها و پیامدهای آن برای مثال ظهور خوارج.[۶]
چاپ و ترجمه

ترجمه وقعة صفین به فارسی با تیتر نبرد صفین شایسته ترین ترجمه این کتاب قلمداد گردیده است.
کتاب وقعة صفین اول‌توشه در سال ۱۳۰۱ش در جمهوری اسلامی ایران و توشه دیگر در سال ۱۳۴۰ق در بیروت به چاپ رسید. در سال ۱۳۶۵ق عبدالسلام محمد هارون (۱۳۲۶-۱۴۰۸ق)، متفحص مصری، با دستیابی متن بی نقص آن از تفصیل نهج البلاغه ابن ابی الحدید و رویا رویی و تطبیق آن با چاپ در آغاز به‌ تصحیح و چاپ دوباره آن با اسلوبی علمی در یک جلد تلاش گماشت.[۷]

وقعة صفین تا به امروز سه توشه به فارسی بازگردانده شد‌ه‌است:

سُندُس و اِستَبرَق به‌خودکار روحانی مهدی بن محمدعلی ثقة‌الاسلام اصفهانی که در سال ۱۳۴۵ق، به‌شکل چاپ سنگی، در اصفهان منتشر گردیده است.[۸] این ترجمه مشتمل بر تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و اکثری از اشعار و رجزها در آن حذف شد‌ه‌است.[۹]
اتفاق صفین در تاریخ از مهربان هنگامی، ادیب و مولوی‌شناس، که در سال ۱۳۶۴ش در طهران به چاپ رسیده میباشد.[۱۰] ترجمه وقتی مشمول تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و بخش اعظمی از اشعار و رجزها در آن حذف گردیده است.[۱۱]
جنگ صفین ترجمه پرویز اتابکی (۱۳۰۷-۱۳۸۳ش)، ادیب و معنی کننده، که در سال ۱۳۶۶ش به‌چاپ رسید. این ترجمه در ششمی زمان پاداش کتاب سال کشور ایران (۱۳۶۷ش) به‌تیتر کتاب سال در حرفه تاریخ تعیین شد.[۱۲] دانشمندان، ترجمه اتابکی را ترجمه‌ای پیروز از حیث خل وچل و گیرایی متن فارسی و ودیعت‌داری نسبت به اصل متن عربی برشمرده‌اند.[۱۳]

وَقْعَةُ صِفّین کتابی به گویش عربی و از سابق‌ترین منابع تاریخ اسلام در زمینه معاش امیرمؤمنان علی(ع) تاثیر تاریخ‌نگار شیعه، نصر بن مزاحم منقری (متوفای ۲۱۲ق) میباشد. مؤلف درین تاثیر در هشت جزء، آغاز تا انتهای کارزار صفین را بازگو می‌نماید. وقعة صفین از کم تک‌نگاری‌های برجای‌باقی‌مانده در قضیه نزاع صفین میباشد. خصوصیت این کتاب، توجه مؤلف در ذکر حادثه ها صفین حتی‌د‌ر جزئی‌ترین کارها میباشد. طریق تاریخ‌نگاری نصر بن مزاحم منقری، حدیثی میباشد و رویدادها را با دو یا این که سه واسطه از شاهدان عینی پیکار صفین داستان می‌نماید. پرویز اتابکی این کتاب را به گویش فارسی ترجمه و با اسم «مبارزه صفین» منتشر تشریفات مشهد نموده است.

مقام
وقعة صفین، فقط تاثیر و شاید مهم ترین تاثیر نصر بن مزاحم منقری، یکی‌از پر رنگ‌ترین تک‌نگاری‌ها درباره نبرد صفین، یکی‌از نبردهای حساس تاریخ اسلام که تأثیر اکثری در فرآیند تاریخ بعداز خویش داشته، قلمداد گردیده‌است.[۱]

پرویز اتابکی، ترجمه کننده کتاب، این کتاب را اول و بی نقص‌ترین مرجع جامع تاریخی مرتبط با نزاع صفین دانسته‌ میباشد.[۲] منقری در‌این کتاب، به‌طور مبسوط، به خبر‌ها و حادثه ها نزاع صفین پرداخته و گزارش‌های بخش اعظمی درباره این نزاع و حادثه ها پیش و بعداز آن ارائه نموده است. یکی‌از جهات قیمت این کتاب عمر تاریخی آن دانسته گردیده‌است.[۳]

فرستاده جعفریان، تاریخ‌نگار، قیمت وقعة صفین را، خلال داده ها گران‌قیمتى که درین کتاب درباره جنگ صفین آمده، در نشانه‌دادن ساختار بسیارى از کتاب‌هاى قرن سوم قمری و خصوصاً تک‌نگارى‌هاى تاریخى آن زمانه دانسته میباشد.[۴]

مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: نصر بن مزاحم منقری
ابوالفضل، نصر بن مزاحم بن سیار (یسار) عطار منقری، اهل عراق، مورخ شیعی قرن ۲ق میباشد. از دید طبقه راویان، بعضا اورا در ستون ابو مخنف شمرده‌اند.روضه خوان طوسی او‌را از اصحاب امام باقر(ع) میداند. با این حالا مورخان و تراجم‌نویسان در اعتبار نصر بن مزاحم اختلاف لحاظ دارا هستند. ظاهرا عامل این اختلاف، مذهب اوست. وی در سال‌های نهایی عمرش در قیام ابوالسرایا، علیه بنی‌عباس کمپانی کرد و ابوالسرایا مسئولیت بازار را به وی سپرد. وقعة صفین، الجمل، الغارات، مقتل حجر بن عدی و مقتل حسین بن علی عنا وین برخی از اثرها اوست.[۵]

خصوصیت‌ها
طریق این تاثیر، مانند دیگر اثر ها معمول درین زمان، حدیثی میباشد و امتیاز آن، قصه کردن با دو یا این که سه واسطه از افرادی میباشد که خویش در نزاع صفین حضور داشته‌اند و از آن جا که این تاثیر در مدرسه تاریخ‌نگاری عراق تدوین گردیده، سلسله اوراق بیشتر احادیث آن به رجال و راویان شیعی مانند اصبغ بن نباته، حارث بن حصیرة ازدی، صعصعة بن صوحان، جابر بن یزید جعفی منتهی میشود. در صورتی‌که هم از راویان عامه زیرا شعبی، ماجرا میشود، احادیث دلخواه و مقبول مؤلف میباشد.[مستلزم منبع]

نصر بن مزاحم به جهت تمایل خاص خویش به علی(ع)، خطبه‌هایی از آن حضرت را نقل کرده و به بخش اعظمی از کارها اجتماعی و فرهنگی به ویژه نظامی پرداخته میباشد. وی گاه چنان ظریف به نقل از تاکتیک‌های جنگی و دیوانه، طریق پیرایش سپاه، رجزها، هجوها و عزاداری‌ها و تصویر پردازی از لباس‌ها، اسلحه‌ها، آلات جنگی، وصف اسب‌ها و... می پردازد.[مستلزم منبع]

محتوا
وقعة صفین، دربرگیرنده هشت جزء میباشد:

جزء نخستین از ورود علی(ع) به کوفه و سامان دادن وضع سیاسی-اجتماعی قلمرو حکومت خویش شروع تا ارسال نمایندگانی نزد معاویه را گزارش می‌نماید.
جزء دوم رایزنی ها، راه‌حل‌جویی‌ها، تبادل سفرا و طومار‌ها تا تدارک و تجهیز دو سپاه عراق و شام را در برمی‌گیرد.
جزء سوم به بسیج همگانی و تکان دو سپاه به صفین تخصیص یافته و درضمنً اتفاق ها جنبی مرتبط به نزاع را هم رسم می‌نماید.
جزء چهارم شامل استارت پیکار صفین تا ذکر رجزهای جنگاوران دو سپاه را در برمی‌گیرد.
جزء پنجم سلحشوری و رزم آوری دو سپاه و روح حماسی مبارزه را بیان کنده میباشد.
جزء ششم تضارب‌های نظامی هم پا با سعی‌های سیاسی دو سپاه و تبادل سفرا و طومار‌ها ادامه مییابد و با بن بست روبرو می شود.
جزء هفتم روایتگر اراده سپاه عراق جهت یکسره کردن عمل نزاع و کارشکنی عمرو بن عاص در صدر بردن قرآن‌ها میباشد.
جزء هشتم درباره نقطه نهایی دردناک مبارزه و ماجرای حکمیت و اثرها و پیامدهای آن برای مثال ظهور خوارج.[۶]
چاپ و ترجمه

ترجمه وقعة صفین به فارسی با تیتر نبرد صفین شایسته ترین ترجمه این کتاب قلمداد گردیده است.
کتاب وقعة صفین اول‌توشه در سال ۱۳۰۱ش در جمهوری اسلامی ایران و توشه دیگر در سال ۱۳۴۰ق در بیروت به چاپ رسید. در سال ۱۳۶۵ق عبدالسلام محمد هارون (۱۳۲۶-۱۴۰۸ق)، متفحص مصری، با دستیابی متن بی نقص آن از تفصیل نهج البلاغه ابن ابی الحدید و رویا رویی و تطبیق آن با چاپ در آغاز به‌ تصحیح و چاپ دوباره آن با اسلوبی علمی در یک جلد تلاش گماشت.[۷]

وقعة صفین تا به امروز سه توشه به فارسی بازگردانده شد‌ه‌است:

سُندُس و اِستَبرَق به‌خودکار روحانی مهدی بن محمدعلی ثقة‌الاسلام اصفهانی که در سال ۱۳۴۵ق، به‌شکل چاپ سنگی، در اصفهان منتشر گردیده است.[۸] این ترجمه مشتمل بر تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و اکثری از اشعار و رجزها در آن حذف شد‌ه‌است.[۹]
اتفاق صفین در تاریخ از مهربان هنگامی، ادیب و مولوی‌شناس، که در سال ۱۳۶۴ش در طهران به چاپ رسیده میباشد.[۱۰] ترجمه وقتی مشمول تک تک متن کتاب وجود ندارد و بخش مهمی از اسانید و بخش اعظمی از اشعار و رجزها در آن حذف گردیده است.[۱۱]
جنگ صفین ترجمه پرویز اتابکی (۱۳۰۷-۱۳۸۳ش)، ادیب و معنی کننده، که در سال ۱۳۶۶ش به‌چاپ رسید. این ترجمه در ششمی زمان پاداش کتاب سال کشور ایران (۱۳۶۷ش) به‌تیتر کتاب سال در حرفه تاریخ تعیین شد.[۱۲] دانشمندان، ترجمه اتابکی را ترجمه‌ای پیروز از حیث خل وچل و گیرایی متن فارسی و ودیعت‌داری نسبت به اصل متن عربی برشمرده‌اند.[۱۳]