???? ???? ???????

(متولد ۱۳۱۲ش) از مراجع تاسی و از اساتید درس بیرون در فقه و اصول در اصفهان. او در قم و اصفهان به علم آموزی دروس حوزوی پرداخت و در دروس امام خمینی، آیت‌الله بروجردی و علامه طباطبایی حاضر می شد. در سال ۱۳۷۴ش با درخواست آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر کشور‌ایران، از قم به اصفهان سفر کرد. کتاب اخلاقی جهاد با نفس به عنوان مثال اثر ها وی تشریفات مشهد میباشد.

معاش‌طومار
حسین مظاهری در سال ۱۳۱۲ش در تیران از توابع اصفهان دیده به جهان گشود. پدرش حسن مظاهری، روضه خوان بود.[۱] مظاهری در سال ۱۳۲۶ش وارد حوزه علمیه اصفهان شد.[۲] مقدمات و بخشی از دروس سطح حوزه علمیه را در اصفهان طی کرد و در سال ۱۳۳۰ش به قم هجرت کرد.[۳] در حوزه علمیه قم نزد امام خمینی، آیت‌الله بروجردی، سید محمد متفحص داماد، سید محمدحسین طباطبائی، روضه خوان عبدالجواد سدهی، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و روضه خوان مرتضی حائری به علم آموزی علم ها حوزوی پرداخت.[۴]

مظاهری در سال ۱۳۷۴ش سازه به در خواست سید علی خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران از قم به اصفهان رجوع و برگشت.[۵] [یادداشت ۱]تأسیس راس مدیر حوزه علمیه اصفهان، راس فراگیری‌های تخصصی حوزه علمیه اصفهان، راس پژوهش ها رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان و نیز راس بازرسی به کارها مساجد استان اصفهان به عنوان مثال شغل‌های وی میباشد.[۷]

درس دادن
مظاهری پیش از انقلاب اسلامی کشور ایران به یاور محمدتقی مصباح یزدی و سید محسن خرازی به تدوین اپ‌های علمی، آموزشی مؤسسه در رویه حق سرگرم بود و بعداز انقلاب نیز مدارسی را در اصفهان احیاء کرد.[۸] حسین مظاهری قبلی و بعداز انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه اصفهان از اساتید درس اخلاق و رفتار میباشد. همینطور فقه، اصول، فلسفه و اقتصاد را نیز درس دادن میکرد. مظاهری درس بیرون خویش را در سال ۱۳۵۶ش آغاز کرد.[۹]

تألیفات
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: فهرست اثرها حسین مظاهری
بیشتر اثرها تألیفی حسین مظاهری راجع‌به فقه و خلق اسلامی کتابت گردیده است و دیگر موضوعات اسلامی برای مثال احکام، اقتصاد و خانواده را نیز دربرمی‌گیرد. کتاب جهاد با نفس درباره مباحث اخلاقی در چهار جلد و رساله توضیح المسائل برای مثال تألیفات وی میباشد.[۱۰] دسته اثر ها آیت‌الله مظاهری مشمول نوشته‌جات و متن پیاده‌گردیده دروس وی در پوسته اپ رایانه‌ای منتشر شد‌ه‌است.[۱۱]

عمل سیاسی
حسین مظاهری عمل سیاسی خویش را از سال ۱۳۴۰ش و با جانبداری از طومار‌ی اعتراض‌آمیز به تبعید امام خمینی استارت کرد[۱۲] و پشتیبان انقلاب اسلامی کشور‌ایران بوده میباشد.[۱۳] نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دو عصر دوم و سوم از استان اصفهان مثلا مسئولیت‌های سیاسی وی به‌شمار می‌رود.[۱۴]

یا این که حارث اعور، تابعی کوفی (درگذشت ۶۵ق)، از اصحاب امام علی(ع) و از اول بیعت‌کنندگان با وی در مدینه بود. حارث اعور روایات و خطبه‌های امیرمؤمنان (ع) را می‌‌نوشت و به نوشته شوشتری، وی اولیه گردآورنده خطبه‌های امام علی (ع) تشریفات مشهد میباشد.

احادیث بخش اعظمی به گزارش حارث در کتاب‌های شیعه و اهل‌سنّت آمده میباشد. او از امام علی(ع)، عبدالله بن مسعود و زید بن اثبات حدیث نقل کرده و بخش اعظمی از وی حدیث نقل کرده‌اند. ذهبی از حارث با عناوینی زیرا علامه، عالم، امام و کثیرالعلم خاطر نموده است.
نسب
نسب بی نقص او حارث‌بن عبدالله بن کعب‌بن اسدبن خالد (یخلُد) بن حوث میباشد.[۱] اسم اورا حرث نیز نقل کرده‌اند.[۲] در برخی منابع اسم بابا او عبید آمده میباشد.[۳]

حارث به شاخه حوث از بستگان هَمدان منسوب میباشد.[۴] برخی نیز او‌را خارَفی/ خارِفی دانسته‌اند،[۵] که ظاهراً تصحیف حوثی میباشد.[۶] خویشان همدان از قبایل یمنی بودند که بعد از تأسیس شهر کوفه در سال ۱۷ق به‌این شهر کوچانده شدند و در آنجا سکنا گزیدند؛ [۷] ازاین‌رو، تا قبلا مجال، اطلاعی از معاش حارث در اختیار وجود ندارد.

لقب
لقب حارث، ابوزهیر بود [۸] و زیرا تنها یک دیده داشت به اَعوَر آوازه یافت.[۹] در منابع گاه از حارث اعور، فارغ از بیان اسم پدرش، خاطر گردیده که موجب شد‌ه‌است برخی رجالیان او‌را حارث‌بن قیس، برخی حارث‌بن عبداللّه و بعضی حارث‌بن غیث بدانند، هر یک سری که به احتمال زیاد، حارث اعور به عبارتی حارث‌ بن عبداللّه اعور میباشد.[۱۰]
فامیل و فرزندان حارث
از خویشاوندان و فرزندان حارث اگاهی دقیقی در چنگ وجود ندارد. ابن‌عساکر،[۱۱] به گزارش واقدی، از شخصی به اسم عبدالرحمان‌بن حارث‌بن عبداللّه همدانی کوفی خاطر کرده که در سال ۴۳ هجری، به یاروهمدم عبدالرحمان‌ بن خالد بن ولید، در فتوحات کمپانی داشته و زیرا از خبره‌ترین اشخاص در اکانت بوده میباشد، اورا بر شغل غنایم گمارده بودند. وی سهمی را که از غنایم برایش در لحاظ گرفته بودند نپذیرفت. ظاهرآ این شخص پسر حارث بوده و اوصافی که از وی نام برده، برای مثال اینکه بر دانش اکانت احاطه داشته، شاهدی بر این مدعاست.

همینطور سعید بن عمرو (برادرزاده حارث) یک کدام از راویان او بوده میباشد.[۱۲] یک کدام از نوادگان وی، به اسم حارث‌بن محمدبن حارث، نیز از راویان شیعه بوده میباشد.[۱۳] روضه خوان بهائی و بابا او، که از نسل حارث بوده‌اند، به حارثی و همْدانی ملقب گردیده‌اند.

وفات
حارث اعور در سال ۶۵ قمری، در زمان عبدالله بن زبیر، در کوفه درگذشت.[۱۴] سازه به وصیت حارث، عبدالله بن یزید خطمی (دلیل ابن‌زبیر در کوفه) بر پیکر او نماز گزارد.[۱۵] این دستور می تواند حاکی از ملازمت حارث با زبیریان و اعتراض وی به امویان باشد.

رده علمی
ذهبی[۱۶] از حارث با عناوینی زیرا علامه، دانا، امام و کثیرالعلم خاطر نموده است.[۱۷] حارث را کار کشته در دانش اکانت و نیز فرایض (شیوه به حساب آوردن و تقسیم ارثیه میت در بین ورثه) دانسته[۱۸] و یاد‌اش را ستوده‌اند.[۱۹] یعقوبی[۲۰]اورا در زمره اصحاب دانشمند علی (ع) برشمرده و ابن‌سیرین او‌را در شمار پنج فقیه و عالم سرشناس کوفه اسم‌برده میباشد.[۲۱] همینطور او‌را از اصحاب ابن مسعود دانسته‌اند
در دانش حدیث
حارث از امیر مؤمنان(ع) ، عبدالله بن مسعود و زید بن اثبات حدیث نقل نموده است.[۲۳] روحانی طوسی[۲۴] اسم حارث را فی مابین اصحاب امام حسن(ع) نیز آورده میباشد. در تعبیر فرات کوفی[۲۵] نیز روایتی از او به گزارش امام حسین(ع) آمده میباشد. ابواسحاق سَبیعی همْدانی، ضحاک‌ بن مزاحم، عامر شَعْبی، عطاء بن ابی‌رباح و سعیدبن عمرو (برادرزاده حارث) از وی حدیث نقل کرده‌اند.[۲۶] در منابع اهل‌سنّت آورده شده میباشد که امام حسن(ع) و امام حسین(ع) از حارث اعور درباره روایات پدرشان سؤال می‌کردند. [۲۷] ابن شاذان [۲۸] به انتقاد این گزارش‌ها پرداخته میباشد. ابن‌ سعد[۲۹] اسم حارث را در طبقه در آغاز تابعین کوفه آورده میباشد

(۱۳۳۰-۱۳۸۰ش)، از روحانیان شیعه، ترجمه کننده و تفحص‌‌گر نهج البلاغه و نهاد‌گذار موسسه تحقیقاتی امیرالمومنین(ع). وی اثر ها زیادی دربارهٔ نهج البلاغه مانند «معجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغه» منتشر کرد. نهج الحیاة نیز از اثرها اوست. دشتی نزدشهید محمد مفتح ،حسن‌زاده آملی، مکارم شیرازی، جوادی آملی و... شاگردی کرد. او در رخداد رانندگی درگذشت و در مقبره حضرت معصومه(س)، تشریفات مشهد دفن شد.

معاش‌طومار
محمد دشتی در سال ۱۳۳۰ش در محمودآباد مازندران زاده شد. تحصیلات را در زادگاهش استارت کرد و برای یادگرفتن علم ها حوزوی در ۱۲ سالگی به حوزه علمیه آمل رفت. وی 1سال سپس در سال ۱۳۴۳ش راهی قم شد و در مکتب گلپایگانی[یادداشت ۱] سرگرم علم آموزی شوید. دشتی آن گاه در مدرسه های رضویه و مکتب فیضیه قم ادامه علم آموزی اعطا کرد.[۲]

درگذشت
دشتی عاقبت در واقعه رانندگی مجروح شد و بعداز ده روز در ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۳۸۰شبرابر با ۱۱ صفر ۱۴۲۲ق. درگذشت.[۳] حسن‌زاده آملی بر او نماز خواند و در بقعه حضرت معصومه(س) در قم مدفون شد
دشتی در تألیفات خویش، مبنا اساسی را نهج‌البلاغه قرار اعطا کرد و در کنار آن به عقاید اسلامی، فلسفه احکام و محاسبه زندگانی سیاسی اهل‌بیت(ع) دقت داشت. اثر ها به‌جامانده وی به‌جهت خودکار سرازیر و ذکر مطالب موردنیاز جامعه آیتم استقبال عموم قرار گرفته میباشد.[۵]

ترجمه نهج البلاغه
معجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغه؛[یادداشت ۲] که بارها در کشورهای عربی مثل لبنان و مصر به چاپ رسید و اکنون چاپ بیستم آن منتشر شد‌ه‌است.
نهج الحیاة؛ این شرکت در ۱۵ جلد به چاپ رسیده میباشد که جلد اولیه آن تخصیص به پیامبران و هر مورد از جلدهای دیگر به سخنان یک کدام از معصومین تخصیص دارااست.
نحوه مطالعه در سندها و مدارک نهج‌البلاغه: یاور با اوراق و مدارک نهج‌البلاغه
روات و محدثین نهج البلاغه
دسته الگوهای رفتاری امیرالمومنین در ۱۵ جلد.
مسؤولیت‌ها
برخی از مسؤولیت‌های او بعداز موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران عبارتند از:

مسئول مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین(ع)
امام آدینه سمیرم
عضو هیئت علمی مجتمع آموزشی جانبازان
مسئول آموزشی سپاه آمل

(۱۳۰۹ق-۱۴۰۵ق) از مراجع پیروی شیعه در قرن چهاردهم قمری. او از شاگردان آخوند خراسانی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی، و از نادر مراجعی بود که در زمانه مرجعیت خویش در منطقههای علمیه دارای شهرت عدم وجود و پیش از مرجعیت بومی طهران گردیده بود. مرجعیت وی بعداز درگذشت آیت الله بروجردی استارت تشریفات مشهد شد.

خوانساری به پارسایی و بی آلایش‌زیستی دارای اسم و رسم بود. سیره سیاسی او، دارنده فراز و نشیبی بود که به‌تدریج از مخالفت آشکار با سیاست‌های رژیم فرمان روا و اعلام مصرح موضع ها خویش، به نوعی احتیاط و میانروی سوق یافت.

نسب و به دنیاآمدن
نوشته ی علمیٔ اساسی: فامیل خوانساری
نسب خوانساری با سی واسطه به امام کاظم(ع) می رسد.[۱] پدرش میرزایوسف و جدش میرزابابا، دانا آئین بودند.[۲] سید احمد در محرم ۱۳۰۹ در خوانسار دیده به جهان گشود.[۳] در سه سالگی پدرش را از دست اعطا کرد و برادرش سید محمدحسن -که او نیز دانا آیین بود- سرپرستی اورا بر ذمه گرفت.

تحصیلات
خوانساری مقدمات علم ها آیین و دروس میانی را در خوانسار، نزد برادرش و سید علی اکبر بیدهندی (همسر خواهرش) فرا گرفت. در ۱۳۲۵ برای ادامه علم آموزی به اصفهان[۴] و آن گاه به نجف،[۵] دزفول،[۶] فرمان روا آباد (اراک)[۷] و قم[۸] رفت و در دروس بیرون فقه و اصول و همینطور دانش رجال، حکمت و دیگر دروس حوزوی بزرگان آن بعدازظهر، کمپانی کرد؛ مثلا:

محمد درستگو معلم اصفهانی
عبدالکریم گزی
محمدعلی تویسرکانی
آخوند خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
فتح الله شریعت اصفهانی
محمدحسین نائینی
آقا ضیاء عراقی
ابوتراب خوانساری
محمدرضا مسجد شاهی
محمدرضا معزی دزفولی
عبدالکریم حائری یزدی
علی اکبر حکمی یزدی
میرزا محمدحسن ریاضی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، خوانساری از شایسته ترین شاگردان آقا ضیاء بود[۹] خوانساری در عصر مرجعیت آیت الله حاج آقا حسین بروجردی از معتمدان وی و نیز از مدرسان طراز نخستین حوزه علمیه قم شمرده می شد.[۱۰] او تا ۱۳۷۰ق در قم به درس دادن صحبت، فلسفه، فقه و اصول پرداخت.

حضور در طهران
در سال ۱۳۶۹ هجری قمری که سید یحیی سجادی امام جماعت مسجد سید عزیز‌الله بنا شده در بازار طهران درگذشت،[۱۱] تجار و بازاریان از آیت الله بروجردی خواستند که فرد باکفایتی را تحت عنوان امام جماعت مسجد معرفی نماید. براین اساس در ۱۳۷۰ق خوانساری به سفارش بروجردی و به پافشاری فراوان عموم به طهران رفت.[۱۲] وی از این سال تا نقطه پايان قدمت درین مسجد به اقامه نماز، درس دادن فقه و اداره کارها فقاهتی پرداخت.[۱۳]

وی در مقطع اقامت در طهران، این مسجد را به محلی برای اقدامات سیاسی و اجتماعی تبدیل نمود. اولی مبادرت اساسی سیاسی وی، صدور اعلامیه مشترکی یاروهمدم با سید محمد بهبهانی علیه لایحه انجمن‌های ایالتی ولایتی بود. بعداز آن، درپی عدم اعتنا حکومت پهلوی به اعتراض علما نسبت به‌این لایحه، چندین نفر از علمای طهران، تصمیم گرفتند درین مسجد تحصن نمایند و عموم را نیز به‌این تحصن و تجمع اعتراضی دعوت کردند

دارای شهرت به خطیب کرمانشاهی (درگذشت ۱۱۵۹ ق) واعظ و فقید امامی قرن دوازدهم میباشد. والدین وی از اهل سنت بودند؛ البته وی در ۸سالگی از آنها گریخت و به اسماعیل‌خان قاضی همدان پناهنده شد. خطیب، پایین تربیت اسماعیل‌خان، بعد از طی مراتب علمی، روضه خوان‌الاسلام و امام آدینه کرمانشاه و اصفهان شد و گفته‌اند که گردآوری اکثری در تاثیر مواعظ وی هدایت یافتند. در اواخر قدمت به ‌دستور نادرشاه، حکم دهنده لشکر بود و بعداز مدتی بر تاثیر بدگویی برخی مقامات، به امر پادشاه کشته شد.علامه امینی اسم او‌را در کتاب شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم آورده تشریفات مشهد میباشد.

زندگینامه
تاریخ میلاد خطیب کرمانشاهی در چنگ وجود ندارد؛ والدین خطیب کرمانشاهی از اهل سنّت بودند، وی ـ که در هفت یا این که هشت سالگی به تشیع گراییده بود ـ از نزد آنها گریخت و به حکم کننده همدان، اسماعیل خان، مدد موفقیت.[۱] اسماعیل خان او‌را نزد خویش نگاه داشت و به معلّم سپرد.

خطیب بعداز گذراندن تحصیلات بهتر به منصب روضه خوان الاسلامی کرمانشاه رسید و کارها فقهی آن سامان به وی واگذار شد.[۲] وی همینطور مدتی امام آدینه کرمانشاه و بعد از آن امام آدینه اصفهان شد.[۳] نادرشاه بعد از شنیدن وصف خطیب، اورا به سمت حکم کننده لشکر منصوب کرد.[۴] در کتاب حدیث نادرشاهی از شخصی به اسم میرزا زَکیّ که مشاور موثَّق نادرشاه بوده، نامبرده گردیده[۵] که ظاهراً همین خطیب کرمانشاهی میباشد.

خطیب در ۱۱۵۹ق. بر تاثیر اتهام و کلام چینی ملاعلی حفاظت، ملقب به امام افندی، و به دستور نادرشاه به قتل رسید.[۶]علامه امینی اسم او‌را در شمار شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم آورده میباشد.[۷]

مختصات و اثر ها
سید عبدالله جزایری و عبدالنبی قزوینی، که با وی مصاحبت داشته‌اند، جایگاه علمی و شخصیت او را ستوده‌اند.[۸] خطیب کرمانشاهی واعظی پیروز دست بود و بخش اعظمی به باعث مواعظ وی هدایت شدند.[۹]

فقط اثری که گستردن حالا نویسان از وی خاطر کرده‌اند کتابی میباشد با اسم الرد علی رسالة نجاسة غیر الامامی که ردّی میباشد بر رساله تنجیس غیرامامی و اخراج آن‌ها از اسلام، نوشته حیدرعلی شیروانی[۱۰] با این هم اکنون، ورژن خطی کتابی با اسم تجویدالقرآن نیز به اسم وی در مکتب باقریه مشهد مو جود بوده میباشد.[۱۱]

پانویس
ر.ک:قزوینی، ص۱۶۶؛ استاد تبریزی، ریحانة الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۱۶۷
قزوینی، تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷ق، ص۱۶۸؛ استاد تبریزی، ریحانة الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، ص۱۶۷؛ معلم تبریزی، ریحانة الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۱۵۰
حدیث نادرشاهی، طهران، بعثت، ۱۳۷۶ش، ص۱۸۱، ۲۱۳، ۲۳۹
معلم تبریزی، ریحانة الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۱۵۰
امینی، شهداءالفضیلة، قم، ۱۳۵۲ش، ص۲۴۰ـ۲۴۲
جزایری، ص۱۴۰؛ قزوینی،تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷، ص۱۶۶
قزوینی، تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷،ص۱۶۷
آقابزرگ طهرانی،الذریعة الی تصانیف الشیعة، دار‌الأضوا، بیروت ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۹۹؛ امین، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۶۸؛ ر.ک: قزوینی، تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷،ص۱۶۸
ر.ک:فاضل، فهرس مخطوطات المدرسةالباقریة، مشهدالمقدسة، تراثنا، سال ۶، ش ۴ (شوال ـ ذیحجه ۱۴۱۱)،

. در روایات شیعی، معجزه‌هایی از او مانند شفای بیماران و راه‌رفتن روی آب نقل شده است.شخصیت‌شناسی:نام الیسع دو بار در قرآن در سوره‌های انعام و ص آمده است.[۱] در این آیات بدون توضیحی درباره شخصیت و نبوت الیسع، از او با تعبیر «برتری یافته» و «خوبان» یاد شده است. گذرا بودن اشاره قرآن به الیسع و اطلاعات اندک منابع تفسیری و روایی از او سبب شده است بسیاری از عالمان، الیسع را با برخی از پیامبران دیگر یکی تشریفات مشهد بدانند.[۲]

عده‌ای از مفسران، الیسع را همان یوشع نبی ‌می‌دانند و نام الیسع را برگرفته از این نام‌ می‌دانند.[۳] بعضی او را با حضرت خضر یکی دانسته‌اند.[۴] در مقابل، عده‌ای دیگر او را پیامبری با همین نام می‌دانند که از نسل ابراهیم(ع)[۵] و یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل بوده است.[۶]

نام الیسع در کتاب مقدس، الیشع است.[۷] کتاب مقدس در مقایسه با قرآن با تفصیل بیشتری از وی یاد کرده است. در این کتاب ماجرای جدایی او از الیاس،[۸] معجزه‌های وی[۹] و گفتگوهایی که با افراد مختلف داشته،[۱۰] نقل شده است.

پیامبری
الیسع در جوانی هنگامی که گرفتار بیماری شده بود، با دعای الیاس سلامت خود را بازیافت و پس از آن شاگرد او شد و همه جا همراه او بود. پس از آنکه الیاس به آسمان عروج کرد، الیسع عهده‌دار پیامبری شد.[۱۱] مطابق روایات، شرایط دین‌داری در زمان پیامبری وی دگرگون شد. آحاب پادشاه بنی‌اسرائیل و همسرش که مردم را به بت‌پرستی سوق می‌دادند، در دوره نبوت الیسع از بین رفتند. همچنین در دوره نبوت او، عده زیادی از بنی اسرائیل دعوت او را پذیرفتند.[۱۲]

معجزات
در روایتی از امام رضا(ع) آمده است که الیسع مانند عیسی(ع) معجزاتی چون زنده‌ گرداندن مردگان، شفا دادن بیماران و روی آب راه‌رفتن داشته است.[۱۳]

پانویس
سوره انعام، آیه ۸۶؛ سوره ص، آیه ۴۸.
حاج منوچهری، «الیسع»، ج۱۰، ص۱۲۱.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۵، ص۳۲۶.
بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۲۸۷.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۵، ص۳۲۶.
علامه طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۷، ص۲۴۳.
برای نمونه مراجعه کنید به کتاب مقدس، کتاب دوم پادشاهان، باب ۴، آیه ۱.
کتاب مقدس، کتاب دوم پادشاهان، باب ۲، آیات ۱-۱۸.
کتاب مقدس، کتاب دوم پادشاهان، باب ۲، آیات ۱۹-۲۵.
کتاب مقدس، کتاب دوم پادشاهان، بخش ۴، آیات ۱-۷.
طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۴۶۲-۴۶۴.
ثعلبی، قصص الانبیاء،‌ دار الرائد العربی، ص۲۵۹-۲۶۰.
طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۱۸.
منابع
قرآن.
کتاب مقدس.
بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التاویل، تحقیق محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
ثعلبی، احمد بن محمد، قصص الأنبیاء المسمی بعرائس المجالس، بیروت،‌ دار الرائد العربی، بی‌تا.
حاج منوچهری، فرامرز، «الیسع»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظمی بروجردی، جلد ۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، مشهد، نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، بیروت،‌ دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
علامه طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۹۳ق.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهل و یکم، ۱۳۸۰ش.

(درگذشته در ۱۸۷ق)، عارف و مومن معروف و از رجال صوفیه. او روایاتی از امام درستگو(ع) نقل نموده است. اکثر زمان ها عالمان رجالی شیعه او‌را از اهل سنت میدانند و در عین اکنون او را از راویان موثق و قابل متکی بودن به شمار می‌‎آورند. گفته‌اند که او در صدر راهزن بوده، البته درپی واقعه‌ای توبه نموده است.سرگذشت,فضیل بن عیاض بن مسعود بن انسان تمیمی یربوعی، در حیطه مرو خراسان و در روستایی به اسم فُندِین به جهان آمده میباشد. لقب‌اش ابوعلی میباشد و اصالتاً اورا از اهل کوفه میدانند.[۱] او در بالا در محلی در میان ابی‌ورد و سرخس به راهزنی سرگرم بود[۲] البته در ادامه اتفاق‌ای توبه کرد و به عبادت و زهدو تقوا تشریفات مشهد درگیر شد.

قصه‎‌های معروف تاریخی درباره قصه توبه فضیل گفته‌اند که شبی او به نیت یک زن از دیوار منزل‌ای بالا رفته بود، صدای کسی را شنید که سرگرم قرائت این آیه از قرآن بود:

«أَلَمْ یأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُاینترنتُهُمْ لِذِکْرِ اللّهِ...» (ترجمه:آيا براى كسانى كه ايمان آورده‌اند هنگام آن نرسيده كه دلهايشان به ياد معبود قابل انعطاف [و فروتن‏] خواهد شد.)[سوره حدید–۱۶] و بر این پایه فضیل با شنیدن این حرف دگرگون شد و فریاد برآورد: پروردگارا، فعلا زمانش رسیده میباشد. او به‌دنبال این اتفاق به کناره‌ای رفت و زهدو تقوا سپردن کرد.[۳] ماجرا توبه وی در منبرهای واعظان زیاد خاطر میگردد
از نگاه عالمان
عالمان رجال شیعه برای مثال نجاشی[۵]، محمدتقی شوشتری [۶] و سید ابوالقاسم خویی، فضیل را از رجال اهل سنت معرفی کرده‌اند. از وحید بهبهانی اورده شده که او فضیل را شیعه دانسته میباشد.[۷]

از منظر علمای شیعه فضیل از راویان موثق و قابل متکی بودن،[۸] و از اصحاب امام درست گو(ع) میباشد
پانویس
سلمی، طبقات الصوفیه، ۱۴۱۸ق، ص۷.
ابن‌خلکان، وفیات الاعیان، دارالثقافه، ج۴، ص۴۷.
ابن‌خلکان، وفیات الاعیان، دارالثقافه، ج۴، ص۴۷.
سلمی، طبقات الصوفیه، ۱۴۱۸ق، ص۸.
نجاشی، الرجال، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۰.
شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۴۳۸.
خویی، معجم الرجال، دارالزهرا، ج۱۳، ص۳۳۱-۳۳۲.
نجاشی، الرجال، ص۳۱۰.
طوسی، رجال، ۱۴۱۵ق، ص۲۶۹.
منابع
ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، بیروت، دارالثقافه.
خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، بیروت، دارالزهرا.
سلمی، عبدالرحمن، طبقات الصوفیه، قاهره، مکتبة الخانجی، ۱۴۱۸ق.
شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، موسسه تکثیر اسلامی، ۱۴۱۷ق.
طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ق.
نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۲۴ق

همسر و فرزندان
امام موسی صدر
نقش قهرمانانه حضرت زینب در قبال ماست. ما بدین زن احترام میگذاریم و او‌را تعالی میداریم. ... به عبارتی‌سیرتکامل که مرد می تواند حسین باشد، زن مسلمان نیز می تواند زینب باشد. در شرایطی که امام حسین مثال‌ای میباشد برای قهرمانان و کمالی میباشد برای مردان، زینب نیز مثال‌ای میباشد برای زنان. آن‌چنان‌که مرد مسلمان میتواند قهرمان و مجاهد باشد، زن مسلمان نیز قادر است قهرمان و مجاهد تشریفات مشهد باشد.[۲۰]

به‌گزارش منابع تاریخی، زینب(س) با وجود خواستگارهای گوناگون، با پسرعموی خویش عبدالله بن جعفر، وصلت کرد.[۲۱] فرصت وصلت آنان مشخص و معلوم وجود ندارد[۲۲] و در منابع تاریخی نیز مجال ازدواجشان بیان نشده میباشد.[۲۳] اسماء بنت عمیس مامان عبدالله با امام علی(ع) وصلت کرد و عبدالله ربیب علی(ع) بود.[۲۴] در بعضا منابع آمده میباشد که یک کدام از شروط حضرت زینب در تزویج این بود که هرگاه امام حسین(ع) خواست سفری برود، زینب در کنار وی باشد و عبدالله بازدارنده وی نشود.[۲۵]

از چهار پسر به اسم‌های علی، عونُ الْاَکبر، عباس، محمد و یک دختر به اسم ام‌کلثوم به‌تیتر فرزندان زینب و عبدالله مذکور شد‌ه‌است.[۲۶] ادب بن حسن طبرَسی (درگذشت: ۵۴۸ق)، از عالمان شیعه، در کتاب اِعلامُ الوَریٰ بِاَعلامِ الْهُدیٰ، سه پسر و یک دختر برای زینب بیان کرده و اسم عباس را نیاورده میباشد.[۲۷] دو بدن از فرزندان زینب، عون[۲۸] و محمد[۲۹] در رخداد کربلا به شهیدشدن رسیدند. سبط بن جوزی در تذکرة‌ُالْخاصیت، عون الاصغر را از شهدای کربلا و اسم مادرش را جُمانة بنت المُسَیَّب دانسته میباشد.[۳۰] در مَآدم کشُ‌الطّالبین اسم مامانِ محمد، خوصاء بنت حفصه نام برده میباشد.[۳۱] برخی منابع نیز از فرزندان حضرت زینب، تنها عون را از شهدای کربلا دانسته‌اند.[۳۲]

معاویه ام‌کلثوم دختر حضرت زینب(س) را برای فرزندش یزید، خواستگاری کرد؛ البته امام حسین (ع) او‌را به همسری پسرعمویش قاسم بن محمد بن جعفر بن ابی‌طالب درآورد.[۳۳] شاخه‌ای از فرزندان علی «زینبیّون» خوانده گردیده‌اند.[۳۴]

خصوصیت‌ها و فضیلت ها
خصوصیت‌ها و فضیلت ها مختلفی برای حضرت زینب(س) ذکر کرده‌اند: عبدالله مامَقانی در تنقیح المقال گفته میباشد: «زینب و ما زینب و ما فهم ما زینب هى عقیلة بنی هاشم؛ زینب چه کسی است؟ چه میدانی که زینب که می باشد؟ وی عقیله بنی‌هاشم میباشد.» به‌یقین وی، بعداز حضرت زهرا(س)، کسی در استخراج صفات و فضیلت ها نیکو مانند وی نبوده میباشد.[۳۵] به‌گفته عالمانی همانند باقر شریف قرشی[۳۶] و سید نورالدین جزائری[۳۷] حضرت زینب(س) جامع همگی فضیلت ها و کمالات و صفات بود، به‌سیرتکامل‌ای که گویش و مداد عاجز از تعریف اوست.[۳۸] بعضا از خصوصیت‌های اورا اینگونه برشمرده‌اند:

دانش و فقاهت
سخنان و خطبه‌های زینب(س) در کوفه و همینطور در دربار یزید را که یار با برهان به آیه ها قرآن بود، بیان کنده علم وی دانسته‌اند.[۳۹] زینب(س)، در موسوعة طبقات الفقهاء، یکی فقیهان قرن نخستین قمری شمرده گردیده است.[۴۰] وی احادیثی از پدرش امام علی(ع) و مادرش حضرت زهرا(س) نقل نموده است.[۴۱] برپایه گزارش کتاب مقاتل الطالبیین، عبدالله بن عباس سخنان حضرت زهرا(س) درباره ی فدک را به گزارش حضرت زینب(س) داستان و از وی با تیتر «عقیلتنا زینب بنت علی(ع)» خاطر نموده است.[۴۲] امام سجاد(ع) و راویانی همانند جابر بن عبدالله انصاری،[۴۳] محمد بن عمرو، عطاء بن سائب، فاطمه دختر امام حسین[۴۴] نیز از زینب(س) حدیث نقل کرده‌اند.

آیت‌الله خامنه‌ای
حماسه زینب کبری(س) ... مکمّل حماسه عاشورا میباشد؛ بلکه به یک مفهوم، حماسه‌ای که بی‌بی زینب کبری(س) به‌وجود آورد، احیاکننده و نگهدارنده حماسه عاشورا شد. عظمت كار زینب كبری(س) را نمیشود در مقایسه با بقیّه حادثه ها والا تاریخ سنجید؛ بایستی آن را در مقایسه با خویش رخداد عاشورا سنجید؛ و انصافاً این دو عِدل یكدیگرند. این بشرِ باعظمت، این بانوی تعالی اسلام، بلكه بشریّت توانست در مقابل كوه هنگفت مصائب، قامت خویش را پایدار و برافراشته نگه داراست ... هم در مواجهه با معاندان، هم در مواجهه با مصیبت و حادثه ها تلخ، مثل یک قلّه سرافراز استواری ایستاد؛ درس شد، سرمشق شد، پیشوا شد، پیشرو شد.[۴۵]

زینب هنگام حضور امام علی(ع) در کوفه، برای زنان کوفه تعبیر قرآن ارائه می‌بخشید.[۴۶] همینطور گفته شده که وی محل مراجعه عموم در ذکر حلال و حرام بود.[۴۷] بعضی او‌را دارنده دانش لدنی دانسته‌اند.[۴۸]

سخنوری
سخنوری حضرت زینب را به امام علی(ع) تشبیه کرده و گفته‌اند او در شیوایی و فصاحت، آن‌سیرتکامل بود که هنگام خطبه‌تلاوت، بیان کننده امام علی(ع) کلام می‌اذعان کرد و خطبه می خواند.[۴۹] طبرسی در الاحتجاج نقل کرده در روز ورود قافله اسیران به کوفه، امام سجاد(ع) با حالا بیماری برای عموم که در اکنون ناله و زاری بودند، حرف می‌اعلام‌کرد که حضرت زینب به عموم اشاره نمود که ساکت باشید. راوی می گوید نفس‌ها در سینه‌ها حبس شد و حتّی صدای زنگوله گاو و گوسفندان نیز شنیده نشد. آنگاه زینب برای عموم خطبه خواند.[۵۰]

عبادت
حضرت زینب را در عبادت به مادرش حضرت زهرا(س) تشبیه کرده‌اند.[۵۱] گفته شده وی شب‌ها به عبادت و تهجد و خواندن قرآن می‌پرداخت و در روزگار معاش، هیچ‌گاه تهجّدش سوراخ نشد؛ حتی شب یازدهم عاشورا، با وجود مصائب فراوان در اتفاق عاشورا.[۵۲] فاطمه دختر امام حسین(ع) می گوید: «عمه‌ام زینب در تک تک شب عاشورا، در محل عبادتش ایستاده بود و به معبود خود استغاثه می کرد.»[۵۳] همینطور از امام سجاد(ع)‌ آورده شده که با وجود رنج‌های فراوان در مسیر شام، نماز شب حضرت زینب رخنه‌ نشد.[۵۴] بیان شده امام حسین(ع) در روز عاشورا هنگام وداع آخرش، به زینب فرمود: «خواهرم، من را در نماز شب فراموش مکن.»[۵۵] حضرت زینب را به دلیل عبادتش، «عابده» کنیه داده‌اند.[۵۶]

عبدالملک بن مروان، به پاس سرویس ها و اخلاص و زحمات حجاج در خط مش ثبت خلافت اموی، اورا کارگزار مکه و اندکی بعد از آن کارگزار مدینه و طائف و آن‌گاه یمن و یمامه کرد.[۳۶] حجاج در اول مبادرت، مسجد الحرام را از اثر ها نبرد منزه کرد. وی در اوایل سال ۷۴ قمری. به مدینه رفت و بعد از یک کدام از دو ماه اقامت در آنجا، به مکه رجوع و به امر خلیفه، کعبه را مرمت کرد.[۳۷] او در دوران اقامتش در مدینه با عموم مدینه و به‌ویژه با صحابه نبی (ص) خوی زشت و خشنی تشریفات مشهد داشت.[۳۸]

حجاج آن گاه یاور گروهی از بزرگان حجاز راهی شام شد و با خلیفه اموی دیدار کرد.[۳۹]

حکومت بر عراق
بعداز آنکه حجاج دو سال (و به قولی سه سال) عملاً حکم دهنده حجاز بود، عبدالملک بن مروان او را از این سمت عزل و در رجب یا این که رمضان سال ۷۵ق. با اختیارات بدون نقص و وسیعی او را قاضی عراق کرد. از دلایل این دستور، مرگ اخوی خلیفه (بِشر بن مروان بن حکم)، همهمه حال و روز عراق و ارتقاء خطر خوارج و نیز درخواست گردآوری‌ای از بزرگان حجاز از عبدالملک بر پایه ی برکنار حجاج از حجاز بود.[۴۰] و پیشگوییعلی بن ابی طالب (ع) خطاب به عموم کوفه درباره حکومت پسری از بستگان ثقیف پژوهشگر شد.[۴۱]

حجاج بعداز اخذ حکم امارت عراق، شتابان راهی عراق شد و صرفا با دوازده سوار وارد کوفه شوید و روز آدینه با فیس‌ای پوشیده به مسجد رفت و در خطبه‌ای پر اسم و رسم آحاد اشخاصی را که از سپاه مُهلَّب بن ابی‌صفره، فرمانده سپاهیان انسان بن مروان برای مبارزه با خوارج حروریه، گریخته بودند انذار کرد که در‌حالتی که تا سه روز به او ملحق نشوند آنها‌را خواهد کشت.[۴۲] حجاج بعد از اشراف بر کوفه، به بصره رفت و خطبه تهدیدآمیزی، مانند خطبه کوفه، خلل کرد و بعد به رُسْتَقُباذ رفت تا مُهَلَّب را در پیکار با خوارج تقویت نماید.[۴۳]

رویارویی با ابن‌جارود
زمانی حجاج به رستقباذ رسید، با اولی کودتا عموم عراق به رهبری عبدالله بن جارود روبه‌رو شد. این کودتا بر تاثیر تهدیدهای حجاج مبتنی بر ضرورت پایداری در میدان‌های مبارزه تا برد بی نقص و نیز تصمیم او بر اساس کاهش حقوق و دستمزد جنگجویان به واحد سنجش صد درهم، درگرفت. درین کودتا که در ربیع الأخر سال ۷۶ق. اتفاق افتاد، عموم عراق اموال و انبارهای اسلحه حجاج را به غارت بردند. حجاج، بعد از مشاوره با یارانش و وصال نیروهای کمکی، به مبارزه آن ها رفت و ابن‌جارود را کشت و یارانش را دور از هم تشکیل داد.[۴۴]

سرکوب زنگیان عراق
به طور همزمان با کودتا ابن‌جارود، زنگیان عراق نیز به سرکردگی رباح شیرزنجی (شارزنجی) کودتا کردند و محیط بصره را به تصرف خویش درآوردند. حجاج با صادر کردن لشکری از عموم بصره، آنان‌را در دشت خوزستان (مجاورت دَورَق) سرکوب کرد.[۴۵]

نزاع با خوارج
در اواخر رمضان سال ۷۵ قمری.، حجاج از مهلّب و عبدالرحمن بن مخنف خواست هرچه زود‌خیس با خوارج ازارقه به رهبری قَطَری بن الفُجاءة بجنگند. این نزاع‌ها تا اوایل سال ۷۸ق. ادامه یافت، تا اینکه در بین خوارج اختلاف به‌زمین‌خورد و آن‌ها به‌شدت سرکوب شدند.[۴۶]

در سال‌های ۷۶ و۷۷ ق. خوارج به رهبری شبیب بن یزید شیبانی، بر ضد حجاج قیام کردند و ده‌ها پیکار در بین لشکریان حجاج و شبیب در عراق درگرفت که در همگی آن ها سپاهیان حجاج باخت خوردند. حجاج آخر و عاقبت شبیب را از در بین برداشت و یارانش را ناکامی اعطا کرد.[۴۷]

آمرزش گناه یا این که مغفرت الهی به‌معنای بخشیده شدن گناه از سوی پروردگار و از در بین رفتن اثرها گناه میباشد. در احادیث اسلامی، کتاب‌های اخلاقی و برخی از کتاب ها تفسیری، راه و روش‌ها و دلایلی برای آمرزش گناه نام برده که بعضا از آنها عبارت میباشد از: استغفار، محبت به اهل‌بیت(ع)، شفاعت، توسل، خیر و خوبی به والدین، زیارت قبور امامان شیعه(ع)، حج و عمره، صله‌رحم، شب‌‌زنده‌داری، عیادت مریض، اطعام، رفتار خوب، زیارت امام حسین(ع) و زاری بر مصائب وی، سرویس به خانواده و یاری به همسر، صدقه‌دادن، رفع دغدغه از مؤمن، مراسم‌تدفین و تشریفات مشهد دانش‌آموزی.

حضور در بعضی از جای ‌ها همانند صحرای عرفات و فهم و شعور بعضا از مجال‌ها همانند ماه رمضان، ماه رجب و شب نصفه شعبان نیز از دست اندرکاران آمرزش گناهان معرفی شد‌ه‌است؛ و نیز ابتلا پیداکردن به دغدغه‌های مادی.

گناهانی همانند بی دینی، بدعت‌گذاری در آیین، حق‌الناس (درصورتی که که صاحب و مالک حق رضایت ندهد) و گناهانی که به طور علنی و آشکار صورت پذیرد نابخشودنی دانسته شد‌ه‌است.

معنی‌شناسی و منزلت
آمرزش گناه به‌معنای بخشیده شدن گناه میباشد[۱] که به‌ نجات گنه‌فعالیت از عذاب الهی و دوزخ وجهنم و ورود وی به پردیس می‌انجامد.[۲] در آیه ۵۳ سوره زمر[۳] و یک کدام از دعاهای امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه، به آمرزش و عفو از گناه اشاره شد‌ه‌است.«اللَّهُمَّ يَا مَنْ بِرَحْمَتِهِ يَسْتَغيثُ الْمُذْنِبُونَ» ترجمه:خدایا! ای آن‌که گنهکاران از رحمتش کمک میخواهند.[۴] به‌گفته ابن‌فهد حلی، فقید و محدث قرن نهم هجری قمری، با آمرزش گناه همگی اثر ها گناه از میان خواهد رفت و مانند آن میباشد که فرد گنه‌عمل به هیچ وجهً مرتکب گناهی نشده میباشد.[۵]

در نشانه‌ها قرآن و احادیث، پاره‌ای از گناهان نابخشودنی معرفی گردیده‌است؛ مثلا کفر،[۶] بدعت‌گذاری در آئین،[۷] حق‌الناس (در صورتیکه که مالک حق رضایت ندهد)[۸] و گناهانی که به طور علنی صورت بپذیرد.[۹]

نحوه‌های آمرزش
در احادیث اسلامی، کتاب‌های اخلاقی و بعضی از کتاب ها تفسیری خلال محبت به اهل‌بیت(ع)،[۱۰] شفاعت[۱۱] و دعای سایرافراد در حق گنه‌شغل[۱۲] اسباب و اثاث دیگری نیز برای آمرزش گناهان مذکور میباشد:

فرستاده اسلام(ص) در دعای شب بیستم ماه رمضان:
برای گناهان قبلی‌ام که از یادشان برده‌ام، البته برایم تصویب گردیده‌اند از آفریدگار آمرزش می خواهم. برای گناهان نابود کننده، از آفریدگار آمرزش می خواهم. برای گناهان بس کینه ورزی‌انگیز و زشت، از وی آمرزش می خواهم. برای آنچه بر اینجانب واجب تشکیل داد و در به جا آوردن آن، سستی کردم، از وی آمرزش میخواهم. برای از ذهن بردن چیزهایی که من‌را از پروردگارم بدور کرده‌اند، از وی آمرزش میخواهم.[۱۳]

اجرا بعضی از اجرا عبادی:

استغفار از گناه[۱۴]
توسل[۱۵]
زیارت قبور امامان شیعه(ع)[۱۶]
حج و عمره[۱۷]
جاری ساختن برخی از انجام عبادی مرتبط با ماه‌های قمری[۱۸]
صله رحم[۱۹]
خیر و خوبی به والدین[۲۰]
قرائت برخی از سوره‌های قرآن[۲۱]
قرائت دعاهای رسیده از معصومان[۲۲]
انفاق[۲۳] و صدقه[۲۴]