از متکلمان و فلاسفه امامیه قرن سوم و چهارم قمری. وی از اول محققان مسلمانی میباشد که درباره ملل و نحل کتاب نوشتهاند. نوبختی در عصر غایب بودن، با میلهای فلسفی و درایت از اصول و مبانی اعتقادی فرقههای متفاوت، برهانهای عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه بهشغل گرفت. او با متکلمان معتزلی و امامی مشهوری زیرا ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره تشریفات مشهد داشته میباشد.
نوبختی اثرها زیادی نگاشت که بعضا از آنان تا قرن هفتم هجری قمری مو جود بوده میباشد؛ فرق الشیعه فقط اثری میباشد که اینک در دسترس میباشد.
نسب و معاش
قوم نوبختی از قبیلههای سرشناس امامی در عصر غایب بودن صغری بودند که ریشۀ اهل ایران داشتند و افزون بر آوازه علمی، مناصب مهمی را نیز در دستگاه خلافت عباسی بر ذمه گرفتند.[۱]
حسن بن موسی از طرف مامان منتسب به قبیله نوبختی میباشد و ابو آسان نوبختی، متکلم نام دار امامیه، خان دایی وی میباشد.[۲] در اینکه بابا او از قوم نوبختی بوده یا این که فرزند او صرفا به منجر انتساب مامان به نوبختی اشتهار یافته میباشد، اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۳]
سال میلاد و وفات نوبختی نیز مشخص و معلوم وجود ندارد. ابن ندیم تاریخ وفات اورا در الفهرست خویش آورده بوده[۴] البته در ورژنهای جانور کتاب، این عبارت ساقط گردیدهاست. با اعتنا به اینكه نجاشی[۵] مجال معاش نوبختی را پیش و بعد از سال ۳۰۰ حافظه کرده، میاقتدار در نظر گرفتن زد که او در دهۀ ابتدا قرن چهارم زنده بوده میباشد.
استادان و شاگردان
مهم ترین مدرس نوبختی، خالو وی، ابو آسان نوبختی بوده میباشد که از محققان و متکلمان نام دار شیعی به شمار میرود.
نوبختی مالک رینگ درسی مهمی در صحبت و فلسفه شوید. عده ای از ناقلان کتابهای فلسفی، مانند ابوعثمان دمشقی، اسحاق بن حنین و اثبات بن قره، نزد وی شاگردی کردهاند.[۶]
مناظرات
از عنوان ها کتابهای او برمیآید که با متکلمان معتزلی و امامی بلندمرتبه و معروف معاصر خویش، مانند ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره داشته میباشد. برای مثال، نجاشی به کتابی از او اشاره کرده که در آن مجالس خویش را با ابوالقاسم بلخی گرد آورده میباشد.[۷]
شخصیت علمی
نوبختی را در زمرۀ جریان فکریای شمردهاند که در بعدازظهر غایب بودن، با میلهای عقلی و فلسفی و دانایی ازاصول و مبانی اعتقادی فرق متفاوت و شناخت با دنیا بینی معتزله، برهانهای عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه به عمل گرفتند.[۸]
از بعضی شواهد پیداست که وی به اصول مدرسه معتزلی بغداد متمایل بوده میباشد. نوشتۀ ابن ندیم که میگوید شیعه و معتزله هرکدام اورا از خویش میدانستند،از همین روست. با این کلیه، نباید در امامی بودن وی شک و تردید کرد، چنانکه ابن ندیم نیز بر همین مسئله تأکید ورزیده میباشد[۹] که او را امامی مذهب و نیکواعتقاد معرفی کرده[۱۰] و از متکلمان شیعۀ امامیه بهشمار می آورد.
نوبختی در قضیه جبر و اختیار، اعتقادی همچون هشام داشته، چنانکه کتابی در تأیید حیث وی در این زمینه نوشته میباشد[۱۱] نجاشی و طوسی از نوبختی با تیتر روحانی متکلم امامیه و هر که در طول خویش دیگرافراد برتری داشته، حافظه کردهاند.[۱۲] و ابن ندیم اورا متکلّمی ثقه و فیلسوف خوانده میباشد.[۱۳]
ابنطاووس نیز با مطالعۀ برخی کتابهای وی، او را باخبر به دانش نجوم و علم ها نظایر آن شمرده میباشد.[۱۴]
ترجمه فرق الشیعه نوبختی
اثرها
آقا گران قدر، اورا اول دانشمند مسلمان میداند که درباره ملل و نحل و آراء و فرقه ها کتاب نوشته میباشد. دیگر افرادی که دراین باره چیزی نوشته اند، کلیه بعد از وی بوده اند.[۱۵]
برای او بیش تر از 40اثر خاطر گردیده که کلیه جز کتاب فرق الشیعه مفقود گردیدهاند. به تصریح ابن ندیم[۱۶] نوبختی به خط خویش چیزهای اکثری نوشت و نسبتاًً همۀ اثر ها او در زمینۀ فلسفه و سخن، بوده میباشد.[۱۷] کتاب پر اسم و رسم و جانور وی در مورد فرقهشناسی مذهبی، فرق الشیعه ، از منابع اصلی و دست اولیه در مطالعۀ فرقههای شیعه و معرفی کیفیت انشعاب و عقاید و آداب آنان میباشد و تا کنون اعتبار خویش را محافظت نموده است
از متکلمان و فلاسفه امامیه قرن سوم و چهارم قمری. وی از اول محققان مسلمانی میباشد که درباره ملل و نحل کتاب نوشتهاند. نوبختی در عصر غایب بودن، با میلهای فلسفی و درایت از اصول و مبانی اعتقادی فرقههای متفاوت، برهانهای عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه بهشغل گرفت. او با متکلمان معتزلی و امامی مشهوری زیرا ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره تشریفات مشهد داشته میباشد.
نوبختی اثرها زیادی نگاشت که بعضا از آنان تا قرن هفتم هجری قمری مو جود بوده میباشد؛ فرق الشیعه فقط اثری میباشد که اینک در دسترس میباشد.
نسب و معاش
قوم نوبختی از قبیلههای سرشناس امامی در عصر غایب بودن صغری بودند که ریشۀ اهل ایران داشتند و افزون بر آوازه علمی، مناصب مهمی را نیز در دستگاه خلافت عباسی بر ذمه گرفتند.[۱]
حسن بن موسی از طرف مامان منتسب به قبیله نوبختی میباشد و ابو آسان نوبختی، متکلم نام دار امامیه، خان دایی وی میباشد.[۲] در اینکه بابا او از قوم نوبختی بوده یا این که فرزند او صرفا به منجر انتساب مامان به نوبختی اشتهار یافته میباشد، اطلاعی در اختیار وجود ندارد.[۳]
سال میلاد و وفات نوبختی نیز مشخص و معلوم وجود ندارد. ابن ندیم تاریخ وفات اورا در الفهرست خویش آورده بوده[۴] البته در ورژنهای جانور کتاب، این عبارت ساقط گردیدهاست. با اعتنا به اینكه نجاشی[۵] مجال معاش نوبختی را پیش و بعد از سال ۳۰۰ حافظه کرده، میاقتدار در نظر گرفتن زد که او در دهۀ ابتدا قرن چهارم زنده بوده میباشد.
استادان و شاگردان
مهم ترین مدرس نوبختی، خالو وی، ابو آسان نوبختی بوده میباشد که از محققان و متکلمان نام دار شیعی به شمار میرود.
نوبختی مالک رینگ درسی مهمی در صحبت و فلسفه شوید. عده ای از ناقلان کتابهای فلسفی، مانند ابوعثمان دمشقی، اسحاق بن حنین و اثبات بن قره، نزد وی شاگردی کردهاند.[۶]
مناظرات
از عنوان ها کتابهای او برمیآید که با متکلمان معتزلی و امامی بلندمرتبه و معروف معاصر خویش، مانند ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبدالله بن مَمَلک اصفهانی و ابن قبه رازی، مناظره داشته میباشد. برای مثال، نجاشی به کتابی از او اشاره کرده که در آن مجالس خویش را با ابوالقاسم بلخی گرد آورده میباشد.[۷]
شخصیت علمی
نوبختی را در زمرۀ جریان فکریای شمردهاند که در بعدازظهر غایب بودن، با میلهای عقلی و فلسفی و دانایی ازاصول و مبانی اعتقادی فرق متفاوت و شناخت با دنیا بینی معتزله، برهانهای عقلی را در تحکیم مبانی اعتقادی امامیه به عمل گرفتند.[۸]
از بعضی شواهد پیداست که وی به اصول مدرسه معتزلی بغداد متمایل بوده میباشد. نوشتۀ ابن ندیم که میگوید شیعه و معتزله هرکدام اورا از خویش میدانستند،از همین روست. با این کلیه، نباید در امامی بودن وی شک و تردید کرد، چنانکه ابن ندیم نیز بر همین مسئله تأکید ورزیده میباشد[۹] که او را امامی مذهب و نیکواعتقاد معرفی کرده[۱۰] و از متکلمان شیعۀ امامیه بهشمار می آورد.
نوبختی در قضیه جبر و اختیار، اعتقادی همچون هشام داشته، چنانکه کتابی در تأیید حیث وی در این زمینه نوشته میباشد[۱۱] نجاشی و طوسی از نوبختی با تیتر روحانی متکلم امامیه و هر که در طول خویش دیگرافراد برتری داشته، حافظه کردهاند.[۱۲] و ابن ندیم اورا متکلّمی ثقه و فیلسوف خوانده میباشد.[۱۳]
ابنطاووس نیز با مطالعۀ برخی کتابهای وی، او را باخبر به دانش نجوم و علم ها نظایر آن شمرده میباشد.[۱۴]
ترجمه فرق الشیعه نوبختی
اثرها
آقا گران قدر، اورا اول دانشمند مسلمان میداند که درباره ملل و نحل و آراء و فرقه ها کتاب نوشته میباشد. دیگر افرادی که دراین باره چیزی نوشته اند، کلیه بعد از وی بوده اند.[۱۵]
برای او بیش تر از 40اثر خاطر گردیده که کلیه جز کتاب فرق الشیعه مفقود گردیدهاند. به تصریح ابن ندیم[۱۶] نوبختی به خط خویش چیزهای اکثری نوشت و نسبتاًً همۀ اثر ها او در زمینۀ فلسفه و سخن، بوده میباشد.[۱۷] کتاب پر اسم و رسم و جانور وی در مورد فرقهشناسی مذهبی، فرق الشیعه ، از منابع اصلی و دست اولیه در مطالعۀ فرقههای شیعه و معرفی کیفیت انشعاب و عقاید و آداب آنان میباشد و تا کنون اعتبار خویش را محافظت نموده است
چگونه یک مراسم منظم و بدون دغدغه برگزار کنیم؟