???? ???? ???????

گروه حرم روضه خوان صفی الدین به اسم عارف نام دار روضه خوان صفی الدین اردبیلی جد سلاطین صفویه، در سال ۷۳۵ ه. ق. به دست فرزند او صدرالدین موسی سازه شد که دسته ای از آرامگاه های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی در اردبیل میباشد. این موسسه پر ارزش که یکی ۱۰ تاثیر باستانی اساسی کشور ایران به حساب می آید پنج تیر ۱۳۸۹ تحت عنوان یاز‌دهمی تاثیر باارزش تاریخی جمهوری اسلامی ایران از سوی یونسکو به تصویب جهانی رسید. تشریفات مشهد خانه و خانقاه روضه خوان صفی الدین اردبیلی بنیانگذار صفویه در همین جای جای‌دارد. طبق وصیّت روحانی، لاشه اش را در اتاقی کنار خلوتخانه، باغچه و حوضخانه دفن کردند. روی قبر اورا سازه و ساختمانی ساختند که پس از مرگش سایر خاندانش را در همانجا دفن نمایند. نکته ای که‌این آرامگاه را از نگاه هنری متمایز نموده است اینکه گونه های هنرهای کاشیکاری، خوشنویسی، گچبری، تذهیب، نقره کاری و … تمامی درنهایت زیبایی و استادی درین سازه به فعالیت گرفته گردیده‌است.

تربت پاکان
شهر قم که تربت پاکش گوهر گرانقدری را در دل خویش مکان داده و درخشندگی آن دیده همگان را مجذوب طهارت و قداست خود نموده در زمان قرنها متمادی، حبل المتین اندیشمندان شرعی، عالمان و وارثان ائمه اطهارع به حساب می آید. تشریفات مشهد

دهها سال میباشد در حریم امن و جانبداری فاطمه معصومه ـ کریمه اهلبیت ـ بزرگان منزه سیرت و مخلصان دیندار بر سفره احسانش حاضر گردیده و به برکت اهمیت های ویژه آن حضرت به انتشار فرهنگ و تمدن تشیع اهتمام ورزیده، از خرمن اهل بیت خوشه ها برگرفته اند و جرعه های جانبخش را به کام تشنگان حق و واقعیت رسانده اند سرویس ها پر رنگ و تلاشهای ارزنده علماء و عارفان و مبارزان این شهر در احیای آیین محمّدیص چنان بوده که مهر تأیید و تجلیل مقتدایان راستین بر تارک آن می‌درخشد که فرمودند:

«لولا القمیّون لضاع الدین؛۱ در شرایطی‌که قمی ها علمای قم نبودند دیانت عموم در معرض تباهی قرار می گرفت.»

محور این شهر با حضور دوستان و شیعه‌ها ائمه اطهار در سال ۸۳ هـ.ق پی ریزی شد.۲ که‌این زمانه به فرصت امام باقرع و امام راست گوع برمی خواهد شد.

امام راستگوع فرمود: قم شهر ما و شهر شیعه ها ماست، منزه و مقدّس میباشد. اهل آن ولایت مارا پذیرفته اند ۳ و امام کاظمع در معرفی قم اینگونه فرمود:«قم عُشّ آل محمد و مأوی شیعتهم؛۴ قم مأوای آل محمّد و پناهگاه شیعه ها ماست.»

و امام درست گوع در بیانی دیگر خصوصیت اهل قم را چنین ذکر فرمود: قم را قم نامیدند، چون اهلش به قائم آل محمّد می پیوندند و با آن حضرت بر ضد طاغوت ها قیام می کنند و با کمال استقامت و استواری به کمک وی میپردازند.۵

در شهر قم بیش تر از ۴۰۰ امامزاده واجب التعظیم مدفونند و خاک مقدّسش پیکر تمیز بخش اعظمی از فقهای محدثین و علماء تبارک شیعه را در برگرفته میباشد.

محمد ابراهیم کلباسی مرجع معاصر مرحوم میرزای قمی وقتی که از اصفهان به قم می آمد، از در پل علیخانی و یا این که از مسجد امام حسن عسگری کفش های خویش را خارج آورده و بدست می گرفت و تا بقاع پیاده میرفت و می فرمود: دراینجا علمای ابرار و اصحاب ائمه و محدثان بسیار آرمیده اند و سراسر این نصیب ـ دور و بر بقعه ـ قبور آن بزرگواران میباشد.۶

بنابه فرمایش امام درست گوع قم شهری برگزیده میباشد و مردمش همواره با حاکمان ستمگر مجال خود به نزاع برمی خاستند. جلوگیری آن ها از دادن خراج به حکومت عباسی خصوصاً بعداز شهید شدن حضرت رضاع در سال ۲۰۳ هـ.ق و فهمیدن همسایه قم به جنایت مأمون و دستگاه خلافت و دادن تعداد متعددی کشته و زندانی شدن اکثری از عموم در‌این ارتباط مثال ای پر‌نور از مقاومت و پایداری آن ها میباشد.

شهر مقدّس و مذهبی قم در زمان تاریخ شاهد قتل عامهای خیانتّر و صدمات جبران ناپذیری از سوی ستمگران بوده میباشد، به عنوان مثال آن ها می شود به قتل عام در عهد و پیمان مأمون، مجال معتزّ پسر متوکل عباسی، زمانه حمله مغول، افغانها و نادرشاه اشاره نمود که اکثراً بدلیل سپردن کردن مذهب تشیع از سوی عموم شهر بوده میباشد. موضع گیری علمای مبارزی زیرا میرزای قمی در مقابل فتحعلیشاه، آیت اللّه حائری در قبال رضاخان، فریاد مقاومت آیت اللّه بافقی روبروی رضا سلطان و ایستادگی آیت اللّه بروجردی و امام خمینیره در تقابل با رژیم پهلوی مؤیّد پیشتازی این دیار در انتشار اسلام و محو بی دینی و طاغوت به حساب می آید با این وصف در طی فرصت، قم ضمن آنکه چشمه جوشان دانش و معارف حقّه شیعه بوده تربیت شدگانش پاسداران امین و پارسا آئین خداوند و مرزوبوم گهر خیزش خاستگاه انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی فرزند حوزه علمیّه قم میباشد و ویّلین جرقه انقلابی در نبرد با تجاوزگری ها و ظلم و خرابی طاغوت در قیام ۱۵ خرداد ماه و آن گاه در اعتراض به توهین رژیم علیه مرجعیت درین شهر زده شد.

اعتنا ائمه معصومین درباره قم در ذکر و شغل دارای اهمیت میباشد. مثلا اینکه امام رضاع میفرماید: پردیس دارنده هشت در میباشد، یک از آنان برای قمی هاست و سه درجه فرمود: خوشا به حالشان.۷

آن حضرت به زکریا بن بشر که قصد خارج رفتن از شهر قم را داشت فرمودند: از قم خارج نرو همانا معبود به خیال و خاطر تو بلا را از اهل قم بدور می سازد همان طور که به برکت وجود مقدّس موسی بن جعفرع بلا را از اهل بغداد بدور نمود.۸

قم به واسطه خورشید ولایت، بقاع مطهر حضرت معصومهع و روشنایی دانش و علم فقه جعفری متبلور از حوزه ها و مدرسه های علمیه و همینطور وجود مسجد مقدّس جمکران که تجلی گاه امام فرصت و محل رفت و آمد وی و انس و عشق دلدادگان به ساحتش میباشد و بین دیگر شهرها ممتاز میباشد. درصورتی که امام راستگوع فرمودند: وقتی خواهد آمد که شهر قم و اهلش حجت بر کل عموم شوند.

بانوی با کرامت
حضرت فاطمه معصومهع دخت بلند اختر امام موسی بن جعفرع میباشد که در ماه ذیقعده چشم به جهان گشود این ماه برای مادرش نجمه خاتون لذت بخش و وصف ناشدنی میباشد، چون در یازدهمی روز سال ۱۴۸ هـ.ق معبود حضرت رضا را به وی اهمیت کرد و روز نخستین ذیقعده سال ۱۷۳ پس از ۲۵ سال در مدینه منورّه۹ چشمش به به دنیاآمدن دختری از خویشاوندان رسالت که امام درستگو بشارت آمدنش را داده بود پر‌نور شوید.

اسم مبارکش را فاطمه نهادند و از آنجایی که امامان معصوم بیش تر از یک دختر را به اسم فاطمه می گذاشتند بر طبق نوشته بعضی مورخان امام چهار دختر به اسم فاطمه به گستردن تحت داشتند.

۱ـ فاطمه کبری ملقب به حضرت معصومه که در قم مدفون میباشد.

۲ـ فاطمه صغری، ملقب به بی بی فرم که در مدخل شهر باکو در آذربایجان شوروی مدفون میباشد.

۳ـ فاطمه اوسطی، ملقب به ستّی فاطمه که در اصفهان به خاک ودیعه گردیده‌است.

۴ـ فاطمه اُخری، پر اسم و رسم به خواهر امام که در رشت مدفون میباشد.۱۰

آن حضرت دارنده القابی زیرا طاهره، حمیده، نقیّه، سیده، رضیه و اخت الرضا میباشد و در زیارتنامه اورا به نامهای صدیقه و نساء العالمین نیز خوانده اند.۱۱

حضرت فاطمه معصومه ضمن آنکه سرچشمه نیکی ها و کمالات بی حد میباشد از منسوبین سه امام معصوم میباشد و تکریم و احترام وی گرامیداشت منزلت بلند قوم رسولص، خصوصاً رده امامان شیعه حضرت موسی بن جعفرع، علی بن موسیع و محمد بن علی امام جوادع محسوب می‌شود.

دختر موسی بن جعفر در ذیل تربیت بابا بزرگوار و اخوی گرامی اش حضرت رضاع به منزلت والایی رسید و در پاسخگویی به پرسشهای مراجعین به رتبه ای دست یافت که مبنی بر نقل ابن العرندس حضرت موسی بن جعفر به وی حرف فداها ابوه را ارزانی داشت.۱۲

او که مولود بیت وحی و تنزیل و نشأت گرفته از سلسله امامت و پاکی میباشد و ریشه جانش به ولایت معنوی سیراب شده، میتواند به اجازه خداوند با نفوذ و تأثیر در عمق نفوس مستعد و شیعه ها و دوستدارانش همانند امامان معصوم سبب ساز تغییر و تحول و تحوّل خواهد شد و در رفع دغدغه ها و برآوردن حوائج طالبان و اصلاح کارها وی اثری بدون واسطه داشته باشد.

صفای زیارت
بنابر احادیث متوالی از اهل بیت عصمت، قم شهر شیعه ها، مقبره فرزندان آن‌ها، پناهگاه فاطمیان، تندرست ترین شهرها و لانه آل محمد میباشد. امام درستگوع فرمود: پروردگار دارنده حرمی میباشد که آن مکه میباشد و پیامبرش حرمی دارااست که مدینه میباشد و امیرالمؤمنین هم حرمی داراست که کوفه میباشد و ما هم دارنده حرمی هستیم که قم میباشد و به زودی بانویی از فرزند اینجانب در آنجا دفن می‌شود که نامش فاطمه میباشد هر که او‌را زیارت نماید فردوس بر وی واجب می‌گردد.۱۳ راوی می‌گوید این فرمایش حضرت وقتی بود که هنوز موسی بن جعفر به جهان نیامده بود.

و امام جوادع فرمود: «اینجانب زار عمتی بقم فله الجنه؛۱۴ هر کس عمه ام را در قم زیارت نماید اهل فردوس میباشد».

فضائل بی شمار حضرت معصومه و بندگی خالصانه او به درگاه الهی، عشق و علاقه روز افزون دلدادگان بقعه اهلبیت را مشتعل ساخته و خط مش را برای زیارت یاروهمدم با معرفت آن بانوی مکرمه می گشاید و آن‌ها‌را به آشنایی بیشتر و درک جلالت قدر و منزلتش واقف می نماید تا که استحباب زیارت آن عزیز را از دست ندهد. نقل میباشد یکی شیعه ها به زیارت ضریح حضرت رضاع در مشهد رفت و بعد از مسیر همدان به کربلا رفت در میان خط مش در رؤیایی راستین حضرت رضاع را رویت کرد که به او فرمود: چه می‌شد در‌صورتی‌که از قم عبور می کردی و قبر خواهرم را زیارت می کردی۱۵ و گشوده می نویسند امام رضاع با اشاره به عنایت زیارت حضرت معصومهس فرمودند: هر که نتواند به زیارت اینجانب بیاید برادرم امامزاده حمزه را در ری و یا این که خواهرم ـ معصومه س ـ را در قم زیارت نماید که به به عبارتی اجر زیارت اینجانب میرسد.۱۶

علّامه بزرگوار محمد باقر مجلسی از امام رضاع قصه می نماید که خطاب به سعد بن سعد اشعری فرمود: یا این که سعد عندکم لنا قبر ای سعد! از ما قبری در نزد شما می‌باشد. سعد میگوید: پهنا کردم فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر را می نمایید؟ فرمود: بله، هر که اورا زیارت نماید در حالی که عارف به حق وی باشد پردیس از آن اوست. پس هرگاه کنار قبر وی آمدی، در نزد بالای سرش بایست و ۳۴ درجه اللّه اکبر، ۳۳ درجه سبحان اللّه و ۳۳ جايگاه الحمد للّه بگو، سپس بگو السلام علی بشر صفوة اللّه تا نقطه پايان زیارت شریفه.۱۷

بنابر نقل حدیث فوق در می‌یابیم زیارتنامه حضرت معصومه از امام رضاع میباشد و بین بانوان اهل بیت پس از حضرت فاطمه زهراس فقط بانوی مجلّله ای که زیارت مأثور دارااست حضرت فاطمه معصومه میباشد.

فرازهایی از فضیلت ها
از خصوصیت های حضرت معصومهس دوراندیشی داشتن به علم ها اسلامی و نقل آن برای سایرافراد میباشد. در فراز یکی‌از زیارتنامه های وی میخوانیم: «السلام علیک یا این که فاطمة بنت موسی بن جعفرو حجته و امینه» درود برتو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین وی، آن حضرت حجت و امانتدار پدرش امام کاظمع بود که در این حالت حجت و امین آفریدگار بوده و حجت و نشان اسلام و حافظ ودیعه الهی میباشد. و از راویان و محدثان به حساب می آید. تحت عنوان مثال می شود به دو حدیث که حضرت در سلسله راویان آن است اشاره نمود. علامه امینی می نویسد: فاطمه دختر امام رضاع نقل می نماید که دختران امام کاظم فاطمهمعصومه و زینب و ام کلثوم گفتند: قصه کرد ما‌را فاطمه دختر امام درست گوع و وی اظهار‌کرد داستان کرد منرا فاطمه دختر امام باقر از فاطمه دختر علی بن الحسین از فاطمه و سکینه دختران امام حسینع از ام کلثوم دختر فاطمه زهرا و وی از فاطمه زهراس نقل کرد که آن حضرت فرمود: آیا فراموش کردید فرمایش پیامبر خداوندص را در روز غدیر که به شما فرمود: هر که اینجانب مولی و رهبر وی هستم پس علی مولا و رهبر اوست و نیز به علی فرمود: نسبت تو به اینجانب همچون نسبت هارون به موسی میباشد.۱۸

همینطور نقل شده که: فاطمه معصومهس از فاطمه دختر امام درست گوع و وی از فاطمه دختر امام باقرع و وی از فاطمه دختر امام سجادع و وی از فاطمه دختر امام حسینع و وی از زینب دختر امیرالمؤمنینع و وی از فاطمه زهراس نقل می نماید که فرستاده پروردگار فرمود: «الا اینجانب مات علی حبّ آل محمد مات شهیدا؛۱۹ و بدانید کسی که با محبت آل محمّد بمیرد شهید مرده میباشد.»

والاترین جایگاه عصمت و طهارت از گناه و نادرست اختصاصی پیامبر اکرمص و ائمه اطهار و حضرت زهراس است.

امّا شخصیتی زیرا فاطمه معصومهس که اطاعت خداوند کرده و دامن خود را از رذایل اخلاقی مبرّا نموده و به رتبه خوب از زهد و عصمت و طهارت رسیده میباشد که در لسان عام و خاص شخصی مصون از گناه به حساب می آید برایش رده عصمت و طهارت قلبی متصوّر میباشد. در شرایطی که در فرازی از زیارتنامه غیر معروفه وی میخوانیم:

«السلام علیک ایتها الطاهرة الحمیدة البرة الرشیده التقیة النقیة.»۲۰ درود بر تو ای بانوی تمیز و حمد گردیده پسندیده رفتار و هدایت گردیده پرهیزگار وارسته، ضمن این صحبت حضرت رضاع که فرمودند: «اینجانب زار المعصومة بقم کمن زارنی؛ هر که فاطمه معصومهس را در قم زیارت نماید مثل آن میباشد که من‌را زیارت نموده است، شاهدی بر منزلت عصمت و طهارت وی میباشد.

کنیه کریمه اهلبیت، در امر آن حضرت حکایت از شأن و مربته او نزد خداوند داراست و معبود متعال وی را به دلیل بندگی خالصانه، معاش با برکتی مداقه نمود که در اکنون حیات و ممات منشأ کرامات و عنایات خاص خواهد شد. و ضریح قدسی اش پناهگاه امیدواران به فضل و ادب الهی خواهد شد و متوسلین به حضرتش دریافته اند که از سلاله تمیز از خزائن امامت و ولایت و گوهری تابناک از صدف ملک قابلیت میباشد که قدرت عفووبخشش و دقت خاص به حاجتمندان و دعا کنندگان درگاهش را دارااست.

برای مثال مناقب و شرافت های آن بزرگوار وجود یک زیارتنامه منحصر به فرد از حوزه‌ مقدّس امام معصوم میباشد که در آن حضرت، دختر پیامبر معبود، دختر امیرمؤمنان، دختر فاطمه و خدیجه و دختر امام حسن و امام حسین و نهایتاً دختر امام، خواهر امام و عمه امام خوانده میشود که محرک قرائت خالصانه و یار و همدم با معرفت آن وصال به پردیس را همپا دارااست.

نوشته اند مرحوم آیة اللّه میرزا رضی تبریزی از مجتهدین والا برای تلاوت فاتحه بر رمز قبر زکریا بن بشر که در شیخان قم میباشد میاید، در زمان تلاوت فاتحه به تامل می رود که آیا زکریا بن بشر با آن جلالت قدر و رفعت و روایاتی که درباره اش وارداتی فراتر میباشد یا این که حضرت معصومهس که ناگهان یک نفر که کلاه نمدی به رمز داشته پیش میاید و به او می‌گوید:آن بالا را بخوان، وی آغاز اعتنایی نمی نماید امّا بعد از رفتن مرد نگاه می نماید می بیند درج شده:

«السلام علی ارواح محمد و آل محمد فی الارواح، السلام علی اجساد محمد و آل محمد فی الاجساد» یعنی درود بر ارواح محمد و آل محمّد میان ارواح و درود بر اجساد محمّد و آل محمّد میان اجساد، در‌این هم اکنون متوجه می گردد که آن فرد به ظواهر ساده، اندیشه اورا خوانده و از آنچه در ذهنش قبل با خبر گردیده و به‌این وسیله شک اورا جواب گفته که: اکانت حضرت معصومه که از آل محمّدص میباشد با سایرین جداست و هیچ کس قابل مقایسه با این بستگان وجود ندارد.۲۱ و دلدادگی به حضرتش به عبارتی تایید ولایت معصومین و مورد قبول درگاه الهی میباشد.

جایگاه شفاعت
یک کدام از معقتدات شیعه قضیه شفاعت میباشد در رأس شافعان روز قیامت فرستاده پروردگارص و ائمه اطهارند که‌این اقتضای آبرومندی آن ها در پیشگاه معبود متعال میباشد. در زیارت امام حسینع میخوانیم: «اللّهم ارزقنی شفاعة الحسین یوم الورود؛ خدایا شفاعت حسین را در روز ورود بر خودت روزیم کن»

بجز این بزرگان، منسوبین قبیله وحی و حتی رهروان مخلص آن‌ها می‌توانند به اجازه خداوند شفاعت نمایند. بنابر احادیث مختلف فاطمه زهراس از شخصیت های شفاعت کننده نزد خداوند میباشد، در ماجرا جابر از امام باقرع چنین آمده میباشد که فرمود: ای جابر و اللّه که فاطمه شیعه ها و محبان خویش را آن سیرتکامل که طیور دانه های عالی و تندرست را از فی مابین دانه های بد مستقل نموده، گزینش می نماید.۲۲

از روش اهلبیت احادیث فراوانی داریم که فردوس و شفاعت جزء مهریه حضرت زهراس میباشد.۲۳

بعداز صدیقه طاهرهس شفاعت بانویی به گستردگی شفیعه روز جزا ـ فاطمه معصومه س ـ وجود ندارد.امام درستگوع فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتی الجنة باجمعهم؛۲۴ و به شفاعت وی ـ فاطمه معصومه ـ همگی شیعیانم وارد فردوس خواهند شد.»

و نیز در زیارت آن بانوی معظمه میخوانیم: «یا این که فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای اینجانب نزد آفریدگار درباره فردوس شفاعت کن.» و این خویش نشانه دهنده جایگاه و رتبه آن شافع روز جزاست. در فراز دیگر زیارتنامه آمده که: «فان لک عند اللّه شأناً اینجانب الشأن» یعنی اینکه ما از تو طلب شفاعت میکنیم خیر فقط به خیال اینکه تو دختر، خواهر و عمه امامی، بلکه به واسطه ارتباط مخصوصی که با جایگاه ربوبی داری از شأنیت و اعتبار منفعت مندی که اما برای ما خاکیان قابل ادراک وجود ندارد و صرفا معبود و رسول و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.

یکی علمای دولت آباد اصفهان به اسم آیت اللّه حاج روحانی محمد ناصری از پدرش نقل می نماید که در سال ۱۲۹۵ هجری در حوالی قم قحطی و خشکسالی شدیدی پدیدآمد و احشام در معرض هلاکت قرار گرفتند. هم محلی آن حیطه ۴۰ نفر از متدینین را گزینش کرده و به قم فرستادند تا در صحن معصومه بست نشینند، شاید از التفات وی باران ببارد و از قحطی نجات یابند.

بعداز سه شبانه روز، شبی یکی‌از آن چهل نفر مرحوم میرزای قمی را به خواب می بیند که به وی می‌فرماید: چرا در اینجا بست نشسته اید؟ وی میگوید: مدتی میباشد در حوزه‌ ما باران نباریده و خشکسالی به وجود آمده ما برای رفع خطر به اینجا حفاظت آورده ایم. میرزا میفرماید: برای همین انجا آمده اید، این که چیزی وجود ندارد ایم نقدار از دست ما ساخته میباشد برای رفع این حوائج به ما رجوع‌کنید، اما در صورتی‌که شفاعت همگی عالم را خواستید دست توسّل به طرف این شفیعه روز جزاـ حضرت معصومهس ـ دراز فرمائید.۲۵

این رؤیای صادقه مؤیّد حدیث شریقی میباشد که تا قبل از اینً ذکر شد.

خواهران مثال
در بین بانوان بیت رسالت و امامت دو بانوی آسمانی یعنی حضرت زینب کبریس و حضرت معصومهس دارنده وجوه تشابه و قدر مشترک هستند: و هر دوی آن‌ها مخدرات دختر امام خواهر امام و عمه امامند. هر دوی آن ها آیتم تکریم و تجلیل امام معصوم واقع گردیده و گویش به مدح و ستایش و تعریف و تمجید آن‌ها باز اند، حضرت زینب از سوی پدرش امیرالمؤمنینع، اخوی امام حسینع و پسر اخوی...امام سجادع حمد شده و حضرت معصومهس از جانب جد بزرگوارش امام درست گوع و اخوی گرانقدرش امام رضاع و فرزند اخوی امام جوادع ستوده گردیده‌است.

آن دو بانوی مکرمه عشق شدیدی نسبت به برادرها امام حسینع و امام رضاع داشتند و به خیال این و در راستای صیانت از حریم ولایت شکاف وطن نموده و سختی مهاجرت را بر خویش هموار کردند.

هر دو بزرگوار زادگاهشان مدینه اما مدفنشان در نقطه ای بدور و در هجران واقع شد‌ه‌است. مضجع شریفشان زیارتگاه عاشقان قوم رسول میباشد و مسلمان‌ها از سراسر دنیا با پر نمک و شوق به سوی مرقد مطهرشان در مصر و شام و قم مقدّس می شتابند.

فاطمه معصومه از نگرش مشاهیر
صدرالدین شیرازی دارای اسم و رسم به ملاصدرا فیلسوف بلندمرتبه اسلام و بینان گذار حکمت متعالیه در کتاب اساسی اسفار اربعه را در روستای کهک قم به حرفه تحریر درآورده میگوید: زمانی شبهه ای برایم پیش می آمد، کنار قبر حضرت معصومه در قم می آمدم و از آن بانو استمداد می‌کردم و شبهه فلسفی اینجانب حل می‌شد.۲۶

یک کدام از شاگردان آیت اللّه مرعشی نقل می نماید، وی برهان مسافرت به قم و اقامت درین شهر را اینگونه ذکر می‌کرد:پدرم آقا سید محمود مرعشی که از زاهدان و عابدان دوران بود ختم مجربی را گزینش و چهل شب بر تلاوت آن مداومت نمود تا شاید آفریدگار به طریقی قبر شریف حضرت زهراس را به او آرم دهد، در فقید رؤیا

به محضر مقدّس امام راستگوع و یا این که امام باقرع مشرف می گردد از وی می‌پرسند: چه میخواهی؟ پهنا می نماید میخواهم بدانم قبر فاطمه زهراس در کجاست تا آن را زیارت کنم. حضرت می‌فرمایند: نمی اقتدار خلاف وصیّت قبرش را مشخص و معلوم کنم، علیک بکریمة اهل البیت: به دامن کریمه اهلبیت چنگ بزن، چون معبود جلال و جبروت حضرت فاطمهس را به حضرت معصومه التفات فرموده میباشد. کسی که بخواهد اجر زبارت حضرت زهرا را شعور نماید به زیارت فاطمه معصومهس برود. آیة اللّه مرعشی گفتند: پدرم من‌را پیشنهاد می‌کرد، اینجانب توانا به زیارت وی نیستم امّا تو این عمل را جاری ساختن بده. لذا اینجانب به همین خیال به زیارت امام هشتم و فاطمه معصومه از نجف آمدم و به سماجت مؤسس حوزه علمیه قم آیت اللّه حائری یزدی در آنجا به یادماندنی شدم.۲۷

حضرت آیت اللّه طباطبائی علامه، فیلسوف و عارف نامی در ماه خوش‌یمن رمضان قبل از افطار به مقبره ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومهس مشرف میشد و با بوسه بر بارگاه آن حضرت روزه خویش را می گشود.۲۸

حضرت آیت اللّه گلپایگانی در پیشنهاد های خود به طلاب به رابطه مداوم با ائمه اطهار و امام فرصتع و تلاوت قرآن کریم ومهربان و دعا ها دارای اعتبار و پهنا متانت خالصانه به دختر موسی بن جعفر پیشنهاد می نمودند همینطور وی خویش چنان بدین عمل علاقمند بودند که در حالا کسالت نتوانسته بودند به بقعه بی بی مشرف شوند بارها شیون می کردند.

حضرت آیت اللّه مرعشی نجفی در وصایای خود فرمودند: بعداز مرگم، لاشه ام را روبروی مرقد مطهر حضرت معصومه قرار داده یک راز عمامه ام را به بارگاه مطهر و رمز دیگر آن را به تابوت بسته و در‌این هنگام مصیبت مولایم حسین مظلوم و اهل بیتش را بخوانید.

آیت اللّه فاضل لنکرانی در مورد رابطه خویش با حضرت معصومه اینگونه می‌گوید: روزی به بقعه مشرف شدم و بعداز زیارت پهنا کردم عمه جان ـ وی از طرف مامان عمه و محرم اینجانب می‌باشند ـ اینجانب امروز هیچ حاجتی مثل پول و خانه و غیره ندارم، تنها عنایتی کرده منرا در ادراک آیه پاکسازی کمک کنید، تا بتوانم آن را صحیح فهمیده و بنویسم و حل اختلال نمایم. وی درپی ذکر کرده اند که بعداز این روایت آغاز کردم به تایپ کردن آیه پاکسازی و به برکت حضرت مسائلی و مطالبی برایم پر‌نور شد که درصورتی که پنجاه سال دیگر درس می خواندم آن مطالب برایم پر‌نور نمی‌شد.۲۹

داخل شدن مرحوم آیت اللّه العظمی حاج روضه خوان عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه به قم و اراده به اقامت در آن شهر بر تاثیر استخاره ای بوده میباشد که در کنار بقاع فاطمه معصومهس و با توسّل به آن حضرت اعمال داده و در فیض آیه ای آمده که وی را مکلف به ماندن و روی هم گذاشتن علماء و فضلا کرده است و خلاصه در آن جریان هدایت ویژه ای در پرتو اهمیت آن حضرت مشمول حالا وی گردیده‌است.۳۰

در ارتباط با اقامت آیت اللّه بروجردی در قم گشوده می شود به دقت حضرت معصومه اشاره نمود براین اساس که وی در اواخر سال ۱۳۶۳ هـ.ق دچار به بیماری می گردند و مقرر میگردد در طهران جراحی نمایند و وقتی که به قصد درمان از بروجرد بیرون میشوند، احوال مزاجشان رضایت نصیب نبوده و حدوداً در بیهوشی به راز می بردند تا اینکه یک درجه در دل شب دیده باز چراغهای قم را مشاهده می نمایند، از ملازمان می‌پرسند؟ اینجا کجاست، پهنا می نمایند قم میباشد جذبه روضه خوان و کششی معنوی وی را به خویش درگیر می نماید و تصمیم میگیرند بعداز بهبودی بقیّه قدمت را در‌این آستان مقدّس بگذرانند و بالأخره وی به برکت حضرت فاطمه معصومه شفا مییابد و پس از آنکه سالمی خود را گشوده مییابد به قم آمده و آن تحوّل پهناور علمی و فرهنگی را در حوزه بوجود می‌آورد.۳۱

بدرود
حضرت معصومه به هنگام شهیدشدن بابا که در سال ۱۸۳ چهره بخشید ده سال داشت. و بیشتر زمانه کودکیش را در روز ها ناراحتی زندانی بابا سپری کرد، البته معاش در کنار برادرش ـ امام رضا ـ شعله های آرزو را در دلش زنده نگه می داشت. امّا با مسافرت تبعید سیرتکامل امام هشتمع به مرو، حضرت معصومه 1‌سال فارغ از اخوی در مدینه زندکی کرد. تا اینکه طومار ای از حضرت رضا به او رسید، وی که دلش برای دیدن اخوی بی تاب گردیده، فورا یاروهمدم عدّه ای از برادرانش به نامهای فضل و ادب، جعفر، هادی و قاسم و زید و تنی چند از برادرزاده ها و تعدادی بدن از غلامان و کنیزان مدینه را به قصد مرو رخنه‌ نمود.

در حین رویه به ساوه رسیدند و زمانی مخالفین اهل بیت از وصال آنها به شهر آگاه شدند به آزار و اذیّت و مبارزه با ملازمان حضرت پرداختند و تمامی برادران و برادرزادگان حضرت معصومهس به شهید شدن رسیدند. زمانی که حضرت جسدهای غرق به خون و پیکرهای صدمه چشم ۲۳ بدن از عزیزان خویش را نقش بر زمین رویت کرد. به شدت محزون شد و در تاثیر این مصائب به شدت مریض شوید.۳۲ و بنابر قولی از زهری که دشمنان در غذایش ریختند مسموم شد.دختر والاتبار موسی بن جعفر با موقعیت جسمی و روحی که داشت و شم ناامنی که در شهر ساوه می‌کرد فرمود: منرا به شهر قم ببرید که از پدرم شنیدم، شهر قم راس شیعه‌ها ما میباشد.

زمانی بزرگان قم از داخل شدن آن بانو به شهرشان مطلع شدند، برای استقبال از وی فراهم گردیدند و موسی بن خزرج گرانقدر قوم و قبیله اشعری در پیشاپیش جمعیت جنبش کرد و مهار ناقه آن حضرت را گرفت و در حالی که عدّه ای سواره و پیاده فضا محملش تجمع نموده بودند با قربانی کردن مقدمش را گرامی داشتند آن سیده جلیله را در خانه خود مکان اعطا کرد۳۳ و نعمت مهمانداری از حضرت در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۲۰۱ هـ.ق بخش عموم قم شد.

در دوران اقامت وی در قم که هفده روز بیان کرده اند در منزل موسی بن خزرج بسر می‌برد و در آنجا عبادتگاهی داشت که به رمز و نیاز با خدا خود سرگرم بود، محل معاش حضرت ابعاد به طور مکتب درآمد و به مکتب ستّیه مکتب خانوم موسوم شوید.۳۴ و محراب عبادتش به بیت النور آوازه یافت که در زمان مجال پناهگاه و محل زیارت طرفداران و متوسلین به حضرتش است.

رحلت شهیدشدن سیرتکامل
حضرت معصومهس با جنبش اکانت گردیده خود و به علاقه دیدار اخوی در رسوایی و افشاء حاکمان جور مجال ـ بنی عباس ـ متحمّل صدمات متعددی شوید و در روز دهم ربیع الثانی سال ۲۰۱ هـ.ق قبل از آنکه دیدگان مبارکش به دیدن اخوی پر‌نور خواهد شد در دیار هجران و میان ناراحتی فراوان دلدادگان و دوستدارانش جان به جان آفرین تسلیم کرد.

پس از وفات حضرت، عموم اورا غسل داده و کفن نمودند و به سوی آرامستان بابلان محل فعلی بقاع که ملکی از ملکهای موسی بن خزرج بود بردند تا به خاک بسپارند.

درین وقت دربین جمعیت گفت‌و‌گو در گرفت که چه کسی لاشه را باطن قبر گذارد. عاقبت متفق شدند تا فردی به اسم کار کشته که پیرمردی خودداری فعالیت و پارسا بود این شغل را اجرا دهد. زیرا به سراغش رفتند ناگهان مشاهده کردند دو سواره که نقاب به طور داشتند از طرف ریگزار بسوی آن‌ها آمدند و از مرکب پیاده گردیده و به تجهیز آن بانوی مکرمه پرداختند. یکی‌از وارد قبر شد و دیگری جسد منزه آن حضرت را برداشته به دست وی بخشید تا به خاک سپارد. آن دو بزرگوار فارغ از اینکه با کسی تکلّمی نمایند بر اسبهای خویش سوار گردیده و از محل بدور شدند.۳۵ بنابر لحاظ خیلی از بزرگان آن دو بدن حضرت رضاع و فرزندش امام جوادع بودند.

پس از نقطه پایان مراسم، موسی بن خزرج سایبانی از بوریا بر قبر شریف آن حضرت برافراشت، تا‌زمانی‌که حضرت زینب دختر امام نهم وارد قم شوید و قبّه ای از خشت بر مرقد مطهر سازه کرد.۳۶

و به‌این سان تربت پاکش در دل شهر قم قبله گاه ارادتمندان شیعه از سراسر دنیا شوید.

ضریح منوّر
ابعاد که در کنار مرقد حضرت بانوان دیگری به خاک امانت شدند برای مثال میمونه و ام محمد دختران موسی مبرقع از نوادگان امام جواد، ام قاسم، دختر علی کوکبی، ام اسحق جاریه محمد فرزند موسی مبرقع و ام حبیب جاریه ابو علی نوه امام رضا. طبق گزارش تاریخ قم در قرن سوم هجری دو قبّه به مکان گنبد فعلی بوده که قبّه اولیه بر فراز قبر مطهر حضرت معصومه و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبور ام حبیب، ام اسحاق و میمونه قرار گرفته بود.۳۷

لایق میباشد عده ای که حضرت معصومه را زیارت می نمایند این بزرگواران را حافظه نمایند و پاراگراف وارده را تلاوت نمایند:

السلام علیکن یا این که بنات نبی اللّه السلام علیکن و رحمة اللّه و برکاته.

او‌لین گنبد بر مرقد حضرت فاطمه معصومه به کارایی حضرت زینب دختر امام جوادع ساخته شد و به گذر زمان مجال و بعداز دفن بانوان علوی در مجاورت ضریح آن حضرت، دو گنبد دیگر در مجاورت گنبد ویّل سازه شوید که سومی آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد بود.

این سه گنبد تا سال ۴۴۷ هـ.ق برقرار بودند تا این که در به عبارتی سال وزیر طغرل کلان ـ میر ابوالفضل عراقی ـ به تشویق روضه خوان طوسی به مکان سه گنبد، گنبد مرتفعی به قطر ۱۱ متر و طول ۱۴ متر، مرتب به نقش های نقاشی کردن و تزئینات آجری و کاشی سوای تراس و حجره ها سازه بنیان که تک تک قبور سادات را فرا می گرفت.۳۸ در سال ۹۲۵ هـ.ق همین گنبد به کارایی سلطان بیگی بیگم دختر فرمان روا اسماعیل مرمت شد.

در سال ۱۲۱۸ هـ.ق گنبد مطهر با آجر های طلایی تزیین گشت که تا سال ۱۳۸۰ هـ.ق باقی ماند که طبق برنامه ای از سال جاری تا ۱۳۸۴ ش گنبد تعمیرات اصلی شد.

مرقد مطهر در اوایل قرن هفتم هجری به امر امیرمظفر احمد بن اسماعیل تعالی خویشان سلسله مظفری و با عملکرد وسیع ترین معلم کاشی سازی آن بعد از ظهر به کاشی های با ارزش و زرفام تروتمیز شوید که در سال ۱۳۷۷ ش با آمیخته ای از کاشی و سنگ بازسازی شد، در سال ۹۶۵ هـ.ق پاد شاه طهماسب صفوی برای مرقد ضریحی آجری همدم منافذی مزین به کاشی های هفت رنگ و کتیبه های معرّق سازه کرد که در سال ۱۲۳۰ هـ.ق به عبارتی بارگاه نقره پوش شد، در سال ۱۲۸۰ ضریحی از نقره تنظیم و به مکان گذشته نصب شوید که تعدادی توشه اصلاح و مرمت شد، این بارگاه در سال ۱۳۸۰ ش بده بستان شوید.

اولی صحنی که در‌این ضریح میمون ساخته شد صحن عتیق اسم دارااست که پاد شاه بیگی دختر فرمان روا اسماعیل صفوی در سال ۹۲۵ هـ.ق سازه نمود. این صحن چهار حیاط داراست. حیاط طلا جواهرات در جنوب با دو مأذنه که در سال ۱۲۸۵ این مأذنه ها نیز طلاکاری شوید. تراس شمالی که ورودی مکتب فیضیه به صحن است و ساختمان نقاره منزل بر پرورش سازه شده است. تراس غربی ورودی مسجد اعظم به صحن، حیاط شرقیرابط صحن اتابکی با صحن عتیق صحن اتابکی صحن تازه دارنده چهار حیاط است که در هر مورد جلوه های هنری و معماری مشاهده می شود.تاسیس آن به امر اتابک اعظم و از سال ۱۲۹۵ هـ.ق تا ۱۳۰۳ به درازا کشید، تراس زیبای آینه در جانب غربی آن جای دارد. رواق های مقبره عبارتند از رواق بالاسر، رواق دارالحفاظ، رواق آیینه و رواق پیشرو. در سمت غرب بقعه مسجد اعظم واقع میباشد که کلنگ نخستین آن در یازده ذیقعده ۱۳۷۳ هـ.ق به دست توانای آیت اللّه بروجردی ره، به زمین زده شد.۳۹

جاذبه های توریسم اصفهان
مسجد روحانی لطف‌الله (درست شده در ۱۶۰۲ - ۱۶۱۹ میلادی) یکی مسجدهای تاریخی و شناخته گردیده شهر اصفهان، در ضلع شرقی میدان نقش عالم، اصفهان میباشد. میدان نقش دنیا میباشد که در روزگار صفوی تاسیس شده است. تشریفات مشهد این مسجد شاهکاری از معماری و کاشی‌کاری قرن یازدهم هجری میباشد که بوسیله مدرس محمدرضا اصفهانی از معماران نام دار آن عصر درست شده‌میباشد. مسجد روضه خوان لطف‌الله به دستور پاد شاه عباس اولیه در مقطع هجده سال سازه گردیده و در ضلع شرقی میدان نقش دنیا و مقابل عمارت خوب‌قاپو و در همسایگی مسجد پاد شاه واقع گردیده‌است. این جای مذهبی برای تجلیل روضه خوان لطف‌الله میسی سازه شده و هر ساله گردشگران متعددی را جذب خویش می‌نماید.



عکسی که گردش گر فرنگی از جلد پر اسم و رسم‌ترین کتاب راهنمای توریسم کشور‌ایران به یار و همدم مسجد روحانی لطف‌الله گرفته.

حالت جغرافیایی
مسجد روضه خوان لطف‌الله در ضلع شرقی میدان نقش دنیا اصفهان و روبه‌روی کاخ خوب قاپو و در همسایگی مسجد امام واقع گردیده‌است و درین تصویر در سمت چپ جای دارد.

مسجد روضه خوان لطف الله اصفهان؛ نیایش نوروروشنایی در معماری
تاریخچه مسجد روحانی لطف الله
طرح این مسجد به طور همزمان با اجرایی شدن نقشه‌ی چهار گلشن و گلشن هزار جریب ریخته شد و طی ۱۸ سال و در زمان شکوفایی معماری صفوی به بهره‌برداری رسید. این مسجد به امر سلطان عباس و به افتخار ورود روحانی لطف‌الله جبل عاملی ساخته شد. او روضه خوان شیعه آن فرصت بود و مانند روضه خوان بهایی، به وسیله فرمانروا عباس از لبنان به جمهوری اسلامی ایران هجرت کرده بودند. به باعث آن که حکومت صفوی، یک حکومت مذهبی بود و به اسلام و خصوصا مذهب شیعه بهای متعددی می‌دادند، علمای این مذهب را نیز تکریم می‌کردند. از سوی دیگر روحانی لطف‌الله بابا زن پادشاه عباس هم بود. سازه به همین دلایل، درمحل معاش روضه خوان این مسجد برای عبادت اهل بقعه و خویش روحانی سازه گذارده شد و در کنارش نیز یک مکتب برای درس دادن این دانشمند پر رنگ ساخته شد که امروزه اثراتی از آن باقی وجود ندارد. در زمان صفویه این مسجد خوشگل را با اسم‌های مسجد صدر و فتح‌الله نیز می‌شناختند.

معماری مسجد
سردر معرق این مسجد تا نقطه پايان سال ۱۰۱۱ هجری قمری ساخته و پرداخته شد و تاسیس ساختمان و تزیینات کاشی‌کاری آن در سال ۱۰۲۸ هجری قمری به آخر رسید. از آنجایی که‌این مسجد خیر دارنده مناره و خیر شبستان ورودی (تراس) میباشد و همینطور ورودی آن که با پله استارت میگردد، پاره ای غیرطبیعی میباشد.



کتیبه‌ی سردر مسجد به خط ثلث مدرس علیرضا عباسی میباشد و همینطور خطوط و کتیبه‌های باطن مسجد شغل این مدرس و باقر سازه خوشنویس گمنام آن زمان میباشد که مثال خط آن با خط علیرضا عباسی برابری می‌نماید.

در ورودی مسجد به طور دو لنگه میباشد و از چوب چنار یک دست تشکیل شده که بعد از ۴۰۰ سال هنوز پابرجا میباشد. یکی‌از خصوصیت‌های این مسجد چرخش ۴۵ سکو‌ای میباشد که نسبت با مبنا شمال- جنوب و نسبت به قبله دارااست که در اصطلاح معماری به آن پاشنه میگویند، ولی این سازه چنان استادانه تاسیس شده است که از خارج هیچ اثری از کجی را مشاهده نخواهید کرد. برای فائق وارد شدن بر این زاویه، یک راهرو پیاده سازی گردیده که کاملا با کاشی کاری‌های هفت رنگ با رنگ برنده سبز وآبی پوشیده گردیده است. این راهرو از اولِ ورودی در سمت چپ میباشد و آن گاه به سمت راست میچرخد.


بعداز طی کردن این راهرو به محوطه‌ی مهم و تحت گنبد معدود طول (از زمین ۳۲ متر) مسجد میرسید. این گنبد به واسطه‌ی عظمت، خصوصیت‌های فرمی و تزییناتی به رنگ آبی‌رنگ تیره بر روی موضوع‌ی سپید، به یکی‌از زیباترین گنبدهای اصفهان و کشور ایران تبدیل گردیده است. همینطور در راس داخلی گنبد طاووسی پیاده سازی گردیده است که پرهای آن بوسیله‌ی نوروفروغ وارداتی از طاق بالای در ورودی مسجد کامل شدن می‌گردد. اکران خیره‌کننده‌ی نور و روشنایی را به طور چرخشی خوشگل در فضای درونی تحت گنبد نظاره‌گر خواهید بود.


بنای این مسجد بر یک چهار ضلعی پایدار میباشد و در نصیب‌های فراتر به هشت ضلعی تبدیل میشود و در غایت دایره‌وار به ساقه‌ی گنبد می‌پیوندد. دیوارهای این سازه برای تحمل سنگینی آن بسیار کلفت ایجاد شده است به گونه ای که قطرشان در نصیب‌ پنجره‌ها به ۱ متر و هفتاد سانتی‌متر و در نصیب‌های مهم حتی به بیشتراز ۲ متر هم میرسد.

در بالای در ورودی از راهرو به شبستان یک گشودگی وجود داراست که برای نور همگانی و به ویژه نوروفروغ محراب تاسیس شده است. البته برای فروغ و روشنایی این مسجد ۱۶ پنجره در ساقه‌ی گنبد وجود دارااست و به‌برهان این که‌این پنجره‌های مشبک در گرداگرد این سازه وجود دارا هستند، در کل ارتفاع روز قسمتی از تابش خورشید را وارد فضای داخلی شبستان خواهند کرد. مدرس محمدرضا سازه اصفهانی، می‌توانست با گذاشتن گشودگی‌های بیشتر روشنایی بیشتری را وارد این سازه نماید، البته با وارد کردن همین ترازو نور و روشنایی مهار گردیده بر روی کاشی‌ها دقت ما‌را به آحاد آن ها جلب می‌نماید.


یکی از ازشاهکارهای معماری را میتوانید در محراب این مسجد ملاحظه کنید، جایی که کاشی‌کاری‌های دقیق آن و همینطور دو لوح در باطن محراب که عبارت «فعالیت بینوا حقیر محتاج بر عفو و بخشش معبود محمدرضا ابن معلم حسین سازه اصفهانی» روی آن حک گردیده‌است. کتیبه‌های دیگری نیز به خط مدرس علیرضا عباسی در حوالی محراب وجود داراست که روی آنها روایاتی از فرستاده اکرم (ص) و امام جعفر درست گو درج شده میباشد. ضمن این احادیث اشعاری نیز وجود دارا هستند که کارشناسان بر این اعتقاد و باور میباشند که اشعار روحانی بهایی، شعر سرا و دانشمند زمان صفوی میباشد. در چهار کناره درون مسجد آیه ها با خط ثلث بر مورد لاجوردی با کاشی‌های سپید معرق نیز درج شده میباشد. بینش معمار پر رنگ‌ی جهانی لوییس ای کان در بازدیدی که از اصفهان داشته میباشد در وصف این بنای بی‌نظیر اینچنین بوده میباشد:

اینجانب تنها در فقیه خیال و خاطر و با جوهری از طلا جواهرات و نقره می توانم اینگونه اثری را تصور کنم.
این تاثیر در تاریخ ۱۵ دی ماه ۱۳۱۰ و با شماره‌ی ۱۰۵ به تصویب ملی رسیده میباشد. و ولی به جهت عظمت معماری و تاریخی این مسجد، تمبر مشترکی با نقش این سازه از چین منتشر گردیده‌است.

معرفی مسجد امام
مسجد امام که به اسم‌های مسجد جامع عباسی، مسجد سلطانی و مسجد پاد شاه نیز آوازه دارااست، یکی مساجد میدان نقش عالم میباشد که در روزگار صفوی ساخته شد.تشریفات مشهد این تاثیر از بناهای اساسی معماری اسلامی جمهوری اسلامی ایران به‌ شمار می‌رود و از مشهورترین جاهای جالب اصفهان محسوب میشود. مسجد امام شاهکاری جاویدان از معماری در قرن یازدهم هجری میباشد و در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره­ تصویب ۱۰۷ به‌تیتر یک کدام از اثرها ملی کشور‌ایران به تصویب رسید.

مسجد امام کجاست؟
مسجد امام در ضلع جنوبی میدان نقش دنیا اصفهان و در محدوده دولتخانه صفوی جای‌دارد. این سازه در جوار با بناهای اساسی زمان صفوی نظیر بهتر قاپو و مسجد روحانی لطف الله میباشد.

مسجد امام‌، در میدان نقش دنیا اصفهان، یکی از‌ از مهم ترین‌ بناهای بعد از ظهر صفویه میباشد که‌ پیش‌خیس به‌ اسم‌های مسجد پادشاه‌، مسجد سلطانی‌ تازه و جامع‌ِ عباسی‌ آوازه‌ داشت‌. این سازه از شاهکارهای معماری، کاشی‌کاری و نجاری در قرن یازدهم هجری میباشد. مسجد امام، نمایانگر نقطع ی عطف هزار سال مسجدسازی در کشور ایران به شمار می‌رود. سنت‌های صورت‌دهی، آرمان‌ها، شعایر و مفاهیم فقهی، نقشه که از اشکال سابق‌خیس و معمولی‌خیس به‌آرامی کمال یافته، موادسازنده گرانقدر ساختمانی و تزیینات کلیه در‌این مسجد، با عظمت و شکوهی که آن را در شمار بلندمرتبه‌ترین بناهای دنیا قرار داده، تحقق و یگانگی یافته میباشد.

تاریخچه مسجد امام

این مسجد مهم ترین مسجد زمان صفویه در شهر اصفهان میباشد که هم به حیث عظمت جنبه معماری و هم کثرت تزیینات دارای اهمیت میباشد. تشکیل داد مسجد جامع عباسی که در ضلع جنوبی میدان نقش دنیا قراردارد در سال ۱۰۲۰ ه­. ق به دستور پاد شاه عباس اولیه و در بیست و چهارمی سال سلطنت او آغاز گشته و به مراد تزیین میدان، در سال ۱۰۲۵ هجری قمری و در حالی كه هنوز سرگرم پی‌ریزی بخش های دیگر مسجد بوده‌اند، رمز در باارزش كاشیكاری معرق آن را به اتمام رسانیده‌اند.

سازندگان سازه

کتیبه راز در مسجد به خط ثلث علیرضای عباسی و مورخ به سال ۱۰۲۵ حاکی از آن میباشد که سلطان عباس این مسجد را از متاع خالص خویش سازه کرده و اجر آن را به روح جد اعظم خویش فرمان روا طهماسب اهدا کرده است. در پایین این کتیبه به خط ثلث محمد رضا امامی، کتیبه دیگری نصب گردیده که به موجب آن جایگاه معماری و مهندسی معمار مسجد پادشاه، معلم علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان محب علی بیک‌الله تجلیل گردیده است.

مسجد فرمانروا یکی‌از شاهکارهای معماری و کاشیکاری و حجاری جمهوری اسلامی ایران در قرن یازدهم هجری میباشد و واپسین سال تاریخی که در مسجد چشم میگردد سال ۱۰۷۷ هجری یعنی واپسین سال سلطنت پاد شاه عباس دوم و ۱۰۷۸ هجری یعنی او‌لین سال سلطنت فرمان روا سلیمان میباشد و معین می دارد که اتمام تزیینات مسجد در زمان جانشینان پادشاه عباس کلان یعنی سلطان صفی و فرمان روا عباس دوم و فرمان روا سلیمان انجام یافته میباشد.

به حساب آوردن جهت قبله برای این سازه به وسیله روحانی بهائی انجام یافته میباشد. این قبله یابی که با به کارگیری از ابزارهای آن مجال شکل پذیرفته صرفا هفت مرتبه با جهت حقیقی وواقعی قبله اختلاف داراست.

معماری مسجد امام

مسجد جامع عباسی در ضلع جنوبی میدان نقش دنیا اصفهان و در محدوده دولتخانه صفوی قرار گرفته میباشد.در جوار با بناهای اساسی زمان صفوی زیرا، بهتر قاپو و مسجد روضه خوان لطف الله بوده و در محدوده­ی تیم بناهای اساسی روزگار صفوی جای‌دارد.

کل مسجد دارنده تناسبی شاهانه بوده و بر پایه‌ای کلان سازه شد‌ه‌است. قوس نیم گنبد سردر فرنگی در میدان ۲۷ متر بلندی داراست و بلندی مناره‌ها نزدیک به ۳۳ متر میباشد. مناره‌های بالای شبستان از آن هم رفیعتر میباشد، در حالی که گنبد روی آن برتر از کلیه قرار واقع گردیده‌است. جلوخان، که خویش نسبتاًً ساختمانی میباشد، حالتی دعوت کننده دارااست که جمعیت بیرو ن را به حمایت، امنیت و تجدید قوا در مسجد فرا می خواند.

نمای ایوان به دالان‌ها، طاقچه‌ها، جمع‌های مقرنسهای پر‌نور و نوارهای درازی از کتیبه‌های سپید براق تر و تمیز میباشد و سراسر آن از کاشی‌های هفت رنگالوان پوشیده گردیده که مایه‌های آبی رنگ بر بالای پوشش زیرین مرمر با مایه‌های طلایی مستولی میباشد.دو قابی که در دو طرف مدخل واقع گردیده طرح سجاده را دارااست که نمازگزار بر آن نماز میخواند. در مسافت‌ای بیشتر وسعت دیدنی دقت این نما، که گاه بر تاثیر رنگ آبی‌رنگ درخشانش حالتی حدوداً اثیری پیدا می‌نماید، تماماً بر میدان مسلط میباشد و در تضادومغایرت با کاخ برازنده شاهی، برتری خیره‌کننده آیین را بر اقتدار مادی و عنایت مهم آئین را در معاش شهر آرم می دهد.

جلوخان رو به شمال میباشد، همچنانکه بایستگی میدان بوده، البته از‌آن‌جا‌که محراب می‌می بایست رو به قبله باشد (یعنی شمال شرقی به جنوب غربی) برای دوری از قناس شدن ذوق و توجه متعددی مورد نیاز بود. این نقص‌ با توفیق حل گردیده. فرد از جلوخان وارد دهلیزی بهتر می گردد که از ویژگیهای بناهای تاریخی جمهوری اسلامی ایران از زمانها قدیم بوده میباشد. این دهلیز مدور میباشد و از این رو هیچ جهتی ندارد و می تواند مانند پاشنه‌ای باشد که شالوده سازه بر روی آن بچرخد. دهلیز رو به طاق بلند حیاط شمالی گشوده میشود و از عمق بدون‌نور آن آدم ناگهان تراس پر‌نور از آفتاب را می‌بیند. در آن سوی ایوان رمز در کبیر شبستان قراردارد، دروازه‌ای به عالم دیگری از شکوه و توان متمرکز.

گنبد

یک کدام از خصوصیت‌های خاص این مسجد گنبد آن میباشد. این گنبد نزدیک به ۴۰۰ سال پیش به‌ سیرتکامل‌ای پیاده سازی گردیده که در پایین و در حدود راس آن، حتی کمترین صدا با وضوح و شدت بالا منعکس شدن مییابد. این وِیژگی گنبد مسجد در پیشین به جهت خلا دستگاه‌های صوتی و … برای اذان بیان کردن و سخنرانی‌ها بسیار گزینه به کار گیری قرار می‌گرفته میباشد. این خصوصیت منحصربه‌فرد بوده و در دیگر اثرها باستانی کشور ایران به دیده نمیخورد؛ که علامت دهنده علم بالای سازندگان و معماران این گنبد از مسائل فیزیکی و ریاضی مرتبط با پژواک صوت دارااست.



سنگاب‌ ها

جمعا هفت سنگاب در مسجد پاد شاه وجود دارااست

سنگاب در ورودی: این سنگاب بر روی شالوده‌ ای هشت‌ ضلعی در قبال درِ ورودی مسجد قرار دارد، و از سنگ یشم ساخته ‌گردیده ‌میباشد. کتیبه ‌ای بر روی این سنگاب نیست، و بر سطح فرنگی آن، با مسافت‌ای از حاشیه، نقش های پر رنگ گل و بته کنده ‌کاری گردیده ‌میباشد. از اواخر دهه ۱۳۷۰ حفاظی چوبی برای خودداری از جراحت‌های احتمالی به دور سنگاب نصب گردیده ‌بود که در سال ۱۳۸۹ با حفاظی شیشه ‌ای ردوبدل شد. با وجود حفاظ قابلیت لمس سنگاب نیست.

سنگاب چهلستون غربی: این سنگاب هم از سنگ یشم ساخته ‌گردیده و بر شالوده ‌ای هشت ضلعی در بین دو مربع سنگی پاشویه ‌دار قرار گرفته ‌میباشد. ضمن نقش‌های گل و بته در سطح فرنگی سنگاب، در نزدیکی حاشیه آن اشعاری به خط نستعلیق بصورت پررنگ کنده‌ کاری گردیده ‌میباشد، و میان بیت‌ های شعر اساسی، جمله‌ها شعرگونه دیگری در وصف علی نگاشته ‌گردیده‌ اند.

سنگاب چهلستون شرقی: این سنگاب از متاع سنگ آهک میباشد و به‌این عامل دارنده نقش و رگه‌های طبیعی میباشد. اساس آن هشت‌ گوش میباشد و بین دو پاشویه چهارگوش جای دارد.

سنگاب گنبد غربی: این سنگاب از متاع سنگ مرمر میباشد و شالوده ‌ای چهارگوش داراست که در بین دو پاشویه قرار گرفته ‌میباشد. آب مازاد که از سنگاب خارج می ‌ریخته در پاشویه‌ ها توده می‌ گردیده ‌میباشد. به انگیزه قابل انعطاف بودن مال سنگ مرمر، در زمان مجال عموم یادگاری هایی بر روی این سنگاب نوشته ‌اند.

سنگاب گنبد شرقی: این سنگاب قرینه سنگاب گنبد غربی میباشد، و دارنده به عبارتی محصول، صورت، و مختصات نصب میباشد.

در دالان مشرف به ایوان در کناره جنوب غربی مسجد سنگابی وجود داراست که‌این جملا‌ت بر روی آن حک گردیده‌ اند : «وقف حضرت امام حسین کرد این آبگینه را هرکه طمع نماید به لعنت خداوند گرفتار خواهد شد. سنه ۱۹۰۱». به حیث می رسد که سنگتراش تاریخ را نادرست حکاکی کرده ‌باشد و تاریخ صحیح احتمالا سال ۱۰۹۱ (قمری) میباشد که موازی سال ۱۰۵۹ (شمسی) و مصادف با حکومت پاد شاه سلیمان خواهد بود.

کاشیکاری‌ها

این مسجد دارنده دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن میباشد. یکی این شبستان ها (شبستان شرقی) بزرگتر ولی معمولی و بی تزیین میباشد و دیگری (شبستان غربی) کوچکتر میباشد ولی تزییناتی با کاشی های آجر هفت رنگ دارااست و محراب آن نیز از زیباترین محراب های مساجد اصفهان میباشد.

قسمت‌ عمده شکوه‌ و زیبایی‌ مسجد امام‌ اصفهان‌ برآیند تزیینات‌ کاشی‌ کاری آن‌ میباشد‌ که‌ همگی‌ سطح های‌ نمایان‌ فرنگی‌ و همه سطح های‌ داخلی‌ از بالای‌ ازاره‌های‌ مرمری‌ را مشمول‌ می‌گردد. شاهکار کاشی‌کاری مسجد در رمز در ورودی به چشم میخورد‌. طرحهای اسلیمی‌ متنوع‌ و کتیبه‌ها با کاشی‌های معرق‌ اعلا نمای ورودی را می‌پوشاند. ابزار طنابی‌ با کاشی‌ آبی رنگ‌ از دو گلدان‌ نقش‌ پررنگ مرمرین‌ برخاسته‌، قوس‌ حیاط‌ را تزیین‌ می‌نماید. نیم‌ گنبد ورودی با جایگاه‌های مقرنس‌ کاشی‌ کاری از بالای کناره کتیبه اساسی‌ که‌ محور‌گذاری مسجد را اعلام‌ می دارد، منشأ می گیرد.

در صورتیکه وارد میدان نقش دنیا اصفهان گردید و به مسجد امام نگاهی بیندازید چهار مناره مسجد را با هم میبینید اما فقط در یک حیطه از میدان فقط می توانید سه مناره مسجد را هم‌زمان نگاه نمائید! آیا میدانید کجای میدان می توانید فقط سه مناره از مسجد را مشاهده کنید؟!

مقبره شاهچراغ
گویند در پیشین و در طول عضدالدوله دیلمی پیرزنی در‌ستکار نزد پادشاه عضدوالوله رفته و به وی می گوید شب‌ها و به هنگام خواب در تپه مجاورت منزل‌اش چراغی می‌بیند و وقتی که به سمت آن می‌رود فروغ محو می گردد. عضدالدوله خویش پیگیراین قضیه گردیده و به منزل پیرزن می‌رود. شب مجدد فروغ را می‌بیند و بر بالین پادشاه رفته و او‌را اینگونه صدا می زند: فرمان روا لامپ سلطان لامپ. فرمانروا نیز بیدار گردیده این فروغ را می‌بیند، بعداز آن فرمان میدهد این محل را حفر کردند و بعد از کندن به سردابی رسیدند که جسدی روی تختی بود فرمانروا به روضه خوان عفیف الدین مسئله را رساند و او در خواب می بیند که به زیارت احمد ابن موسی دراین جا رفته میباشد. بعد به دستورعضدالوله دیلمی بنای باشکوهی بر روی آن سرداب ساخته می گردد که امروزه زائرین در شیراز به شاهچراغ آرامگاه احمد بن موسی پسر بلندمرتبه امام موسی کاظم و محمد ابن موسی اخوی امام رضا علیه السلام برای زیارت وی می روند.

این بقعه بعداز مقبره امام رضا (ع) و مقبره حضرت معصومه (ع) سو‌مین بقعه پراهمیت برای شیعه ها در کشور‌ایران میباشد. بقعه حضرت سید میر محمد (ع) اخوی وی نیز در شمال شرق این شرکت واقع شد‌ه‌است. این آرامگاه از معرف‌ترین جاذبه‌های مذهبی و فرهنگی شیراز میباشد که گردشگران به راحتی می توانند به آن دسترسی داشته باشند. مثلا خصوصیت‌های این بقاع معماری هنرمندانه استادان معماری و آینه کاری و کاشیکاری این سازه میباشد که زیبایی و مداقه آنرا دو چندان نموده است.

مقبره سید علاالدین حسینی
سید علاالدین حسین ملقب به حسین خرد اخوی کوچکتر امام رضا (ع) و فرزند امام موسی الکاظم (ع)میباشد .او از مدینه به سمت توس بود که در شیراز به قتل میرسد و در مجاورت حضرت احمد بن موسی (شاهچراغ) دفن می‌شود. امروزه گردشگران وزائرین فراوانی برای بازدید از معماری باشکوه ضریح این بزرگوار وادای نماز ودعا و نیایش به‌این بقعه میایند.

مقبره علی ابن حمزه (ع)
حضرت علی بن حمزه (ع) نوه ی امام موسی کاظم و از شجره طیبه امامت و ولایت میباشند. قصه گردیده‌است که در حین نزاع میان بنی عباس و علویان علی بن حمزه و یارانش برای امداد به عموی خویش حضرت امام رضا(ع) به شیراز آمد و در‌این نزاع لشکر قاضی عباسی باخت خورده و قصد عقب نشینی می نمایند‌‌‌‌، البته نصف شب از ظلمات شب به کارگیری کرده و به حضرت و یارانش حمله ور گردیده و بخش اعظمی از یاران اورا شهید کردند. آنگاه حضرت علی بن حمزه به غاری در به عبارتی قربت هواخواهی میبرد و به جهت جراحات مشقت که خورده بود به صورت مخفیانه به استراحت میپردازد و حتی آنجا را برای معاش خویش گزینش می نماید.

امروزه این غار به باباکوهی آوازه دارااست. وی با فروش هیزم به امرارمعاش و ادامه معاش خویش پرداخته البته بعداز مدتی عمال عباسی او‌را شناسایی کرده و به وی حمله و با جدا کردن راز از تن وی او را به قتل رساندند. اینک آرامگاه این حضرت چه از دید محل و مکانی برای عبادت و نیایش زائرین دارای اهمیت میباشد و هم از نگاه معماری استادانه و به کار گیری مصالح و آینه کاری‌های متبحرانه گردشکران را به سوی خویش جذب نموده است.

تاریخچه :
اول آجر بنای مسجد نصیرالملک شیراز در سال ۱۲۹۳ و به امر قاضی وقت عجم،

میرزا حسن علی خان (که به نصیرالملک آوازه داراست) گذاشته شد.

میرزا حسن علی خان همچون بخش اعظمی از حاکمان آن فرصت، می‌خواست قبل از مرگش اثری به یاد ماندنی از خویش به یادگار گذارد

که اسم اورا برای مدام در تاریخ کشورمان زنده نگه داراست.

به همین خواسته به دو بدن از معماران پررنگ و مالک اسم اهل ایران امرکرد

که در تشکیل داد مسجدی شکوهمند با یکدیگر همیاری کرده و اثری جاودانه خلق و خوی نمایند.

این دو معمار که به میرزا رضا کاشی گر و حاج محمد حسن معمار آوازه داشتند،

در ایجاد کرد بنای مسجد نصیرالملک شیراز از هیچ کوششی دریغ نکردند

و بعد از ۱۲ سال شغل و همت، این تاثیر پر ارزش هنری و تاریخی را آفریدند.

با وجود اینکه مسجد نصیرالملک شیراز در آن فرصت (سال ۱۳۰۴ ) از آحاد مساجد شیراز زیباتر بود، البته چیزی معدود داشت؛

چیزی که‌این مسجد را از دیگر مساجد کشورمان گوناگون سازد و در آن روح و جان هنر اصیل اهل ایران را بدمد.

طولی نکشید که حاج میرزا آیت، شیشه های مشبک و رنگی خویش را نیز بر آن ادامه داد.

شیشه های خوش طرح و رنگ و زیبای میرزا آیت زیرا تکه ای گم گردیده،

مسجد نصیرالملک شیراز را به به عبارتی اثری که میرزا حسن علی خان در آرزوی تاسیس آن بود مبدل تشکیل داد

مسیر دسترسی به مسجد :
مسجد نصیر الملک در محله گودعربان و خیابان لطفعلی خان زند واقع شد‌ه‌است.

برای دسترسی بدین جای میتوانید از وسایل نقلیه همگانی یا این که خودروی فردی استعمال فرمائید.

مجاورت‌ترین پایانه مترو به مسجد، پایانه ولیعصر میباشد که با آن حدود ۱.۵ کیلومتر مسافت دارااست.

میتوانید این فاصله را با ماشین کرایه ای یا این که به‌شکل پیاده طی نمایید.

در حالتی‌که قصد به کارگیری از اتوبوس را دارید، اتوبوس‌های خط ایستگاه ولیعصر-ایستگاه نمازی را سوار و در پایانه چهارراه مشیر پیاده گردید.

همینطور در صورتی‌که با خودروی فردی قصد بازدید از مسجد را دارید، پارکینگ‌‌های استقلال، فرهنگ وتمدن و طالقانی در خیابان موفقیت و مسافت پنج دقیقه‌ای از مقصد قرار گرفته‌اند که میتوانید برای پارک خودرو از آنان به کار گیری فرمایید