تربت پاکان
شهر قم که تربت پاکش گوهر گرانقدری را در دل خویش مکان داده و درخشندگی آن دیده همگان را مجذوب طهارت و قداست خود نموده در زمان قرنها متمادی، حبل المتین اندیشمندان شرعی، عالمان و وارثان ائمه اطهارع به حساب می آید. تشریفات مشهد
دهها سال میباشد در حریم امن و جانبداری فاطمه معصومه ـ کریمه اهلبیت ـ بزرگان منزه سیرت و مخلصان دیندار بر سفره احسانش حاضر گردیده و به برکت اهمیت های ویژه آن حضرت به انتشار فرهنگ و تمدن تشیع اهتمام ورزیده، از خرمن اهل بیت خوشه ها برگرفته اند و جرعه های جانبخش را به کام تشنگان حق و واقعیت رسانده اند سرویس ها پر رنگ و تلاشهای ارزنده علماء و عارفان و مبارزان این شهر در احیای آیین محمّدیص چنان بوده که مهر تأیید و تجلیل مقتدایان راستین بر تارک آن میدرخشد که فرمودند:
«لولا القمیّون لضاع الدین؛۱ در شرایطیکه قمی ها علمای قم نبودند دیانت عموم در معرض تباهی قرار می گرفت.»
محور این شهر با حضور دوستان و شیعهها ائمه اطهار در سال ۸۳ هـ.ق پی ریزی شد.۲ کهاین زمانه به فرصت امام باقرع و امام راست گوع برمی خواهد شد.
امام راستگوع فرمود: قم شهر ما و شهر شیعه ها ماست، منزه و مقدّس میباشد. اهل آن ولایت مارا پذیرفته اند ۳ و امام کاظمع در معرفی قم اینگونه فرمود:«قم عُشّ آل محمد و مأوی شیعتهم؛۴ قم مأوای آل محمّد و پناهگاه شیعه ها ماست.»
و امام درست گوع در بیانی دیگر خصوصیت اهل قم را چنین ذکر فرمود: قم را قم نامیدند، چون اهلش به قائم آل محمّد می پیوندند و با آن حضرت بر ضد طاغوت ها قیام می کنند و با کمال استقامت و استواری به کمک وی میپردازند.۵
در شهر قم بیش تر از ۴۰۰ امامزاده واجب التعظیم مدفونند و خاک مقدّسش پیکر تمیز بخش اعظمی از فقهای محدثین و علماء تبارک شیعه را در برگرفته میباشد.
محمد ابراهیم کلباسی مرجع معاصر مرحوم میرزای قمی وقتی که از اصفهان به قم می آمد، از در پل علیخانی و یا این که از مسجد امام حسن عسگری کفش های خویش را خارج آورده و بدست می گرفت و تا بقاع پیاده میرفت و می فرمود: دراینجا علمای ابرار و اصحاب ائمه و محدثان بسیار آرمیده اند و سراسر این نصیب ـ دور و بر بقعه ـ قبور آن بزرگواران میباشد.۶
بنابه فرمایش امام درست گوع قم شهری برگزیده میباشد و مردمش همواره با حاکمان ستمگر مجال خود به نزاع برمی خاستند. جلوگیری آن ها از دادن خراج به حکومت عباسی خصوصاً بعداز شهید شدن حضرت رضاع در سال ۲۰۳ هـ.ق و فهمیدن همسایه قم به جنایت مأمون و دستگاه خلافت و دادن تعداد متعددی کشته و زندانی شدن اکثری از عموم دراین ارتباط مثال ای پرنور از مقاومت و پایداری آن ها میباشد.
شهر مقدّس و مذهبی قم در زمان تاریخ شاهد قتل عامهای خیانتّر و صدمات جبران ناپذیری از سوی ستمگران بوده میباشد، به عنوان مثال آن ها می شود به قتل عام در عهد و پیمان مأمون، مجال معتزّ پسر متوکل عباسی، زمانه حمله مغول، افغانها و نادرشاه اشاره نمود که اکثراً بدلیل سپردن کردن مذهب تشیع از سوی عموم شهر بوده میباشد. موضع گیری علمای مبارزی زیرا میرزای قمی در مقابل فتحعلیشاه، آیت اللّه حائری در قبال رضاخان، فریاد مقاومت آیت اللّه بافقی روبروی رضا سلطان و ایستادگی آیت اللّه بروجردی و امام خمینیره در تقابل با رژیم پهلوی مؤیّد پیشتازی این دیار در انتشار اسلام و محو بی دینی و طاغوت به حساب می آید با این وصف در طی فرصت، قم ضمن آنکه چشمه جوشان دانش و معارف حقّه شیعه بوده تربیت شدگانش پاسداران امین و پارسا آئین خداوند و مرزوبوم گهر خیزش خاستگاه انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی فرزند حوزه علمیّه قم میباشد و ویّلین جرقه انقلابی در نبرد با تجاوزگری ها و ظلم و خرابی طاغوت در قیام ۱۵ خرداد ماه و آن گاه در اعتراض به توهین رژیم علیه مرجعیت درین شهر زده شد.
اعتنا ائمه معصومین درباره قم در ذکر و شغل دارای اهمیت میباشد. مثلا اینکه امام رضاع میفرماید: پردیس دارنده هشت در میباشد، یک از آنان برای قمی هاست و سه درجه فرمود: خوشا به حالشان.۷
آن حضرت به زکریا بن بشر که قصد خارج رفتن از شهر قم را داشت فرمودند: از قم خارج نرو همانا معبود به خیال و خاطر تو بلا را از اهل قم بدور می سازد همان طور که به برکت وجود مقدّس موسی بن جعفرع بلا را از اهل بغداد بدور نمود.۸
قم به واسطه خورشید ولایت، بقاع مطهر حضرت معصومهع و روشنایی دانش و علم فقه جعفری متبلور از حوزه ها و مدرسه های علمیه و همینطور وجود مسجد مقدّس جمکران که تجلی گاه امام فرصت و محل رفت و آمد وی و انس و عشق دلدادگان به ساحتش میباشد و بین دیگر شهرها ممتاز میباشد. درصورتی که امام راستگوع فرمودند: وقتی خواهد آمد که شهر قم و اهلش حجت بر کل عموم شوند.
بانوی با کرامت
حضرت فاطمه معصومهع دخت بلند اختر امام موسی بن جعفرع میباشد که در ماه ذیقعده چشم به جهان گشود این ماه برای مادرش نجمه خاتون لذت بخش و وصف ناشدنی میباشد، چون در یازدهمی روز سال ۱۴۸ هـ.ق معبود حضرت رضا را به وی اهمیت کرد و روز نخستین ذیقعده سال ۱۷۳ پس از ۲۵ سال در مدینه منورّه۹ چشمش به به دنیاآمدن دختری از خویشاوندان رسالت که امام درستگو بشارت آمدنش را داده بود پرنور شوید.
اسم مبارکش را فاطمه نهادند و از آنجایی که امامان معصوم بیش تر از یک دختر را به اسم فاطمه می گذاشتند بر طبق نوشته بعضی مورخان امام چهار دختر به اسم فاطمه به گستردن تحت داشتند.
۱ـ فاطمه کبری ملقب به حضرت معصومه که در قم مدفون میباشد.
۲ـ فاطمه صغری، ملقب به بی بی فرم که در مدخل شهر باکو در آذربایجان شوروی مدفون میباشد.
۳ـ فاطمه اوسطی، ملقب به ستّی فاطمه که در اصفهان به خاک ودیعه گردیدهاست.
۴ـ فاطمه اُخری، پر اسم و رسم به خواهر امام که در رشت مدفون میباشد.۱۰
آن حضرت دارنده القابی زیرا طاهره، حمیده، نقیّه، سیده، رضیه و اخت الرضا میباشد و در زیارتنامه اورا به نامهای صدیقه و نساء العالمین نیز خوانده اند.۱۱
حضرت فاطمه معصومه ضمن آنکه سرچشمه نیکی ها و کمالات بی حد میباشد از منسوبین سه امام معصوم میباشد و تکریم و احترام وی گرامیداشت منزلت بلند قوم رسولص، خصوصاً رده امامان شیعه حضرت موسی بن جعفرع، علی بن موسیع و محمد بن علی امام جوادع محسوب میشود.
دختر موسی بن جعفر در ذیل تربیت بابا بزرگوار و اخوی گرامی اش حضرت رضاع به منزلت والایی رسید و در پاسخگویی به پرسشهای مراجعین به رتبه ای دست یافت که مبنی بر نقل ابن العرندس حضرت موسی بن جعفر به وی حرف فداها ابوه را ارزانی داشت.۱۲
او که مولود بیت وحی و تنزیل و نشأت گرفته از سلسله امامت و پاکی میباشد و ریشه جانش به ولایت معنوی سیراب شده، میتواند به اجازه خداوند با نفوذ و تأثیر در عمق نفوس مستعد و شیعه ها و دوستدارانش همانند امامان معصوم سبب ساز تغییر و تحول و تحوّل خواهد شد و در رفع دغدغه ها و برآوردن حوائج طالبان و اصلاح کارها وی اثری بدون واسطه داشته باشد.
صفای زیارت
بنابر احادیث متوالی از اهل بیت عصمت، قم شهر شیعه ها، مقبره فرزندان آنها، پناهگاه فاطمیان، تندرست ترین شهرها و لانه آل محمد میباشد. امام درستگوع فرمود: پروردگار دارنده حرمی میباشد که آن مکه میباشد و پیامبرش حرمی دارااست که مدینه میباشد و امیرالمؤمنین هم حرمی داراست که کوفه میباشد و ما هم دارنده حرمی هستیم که قم میباشد و به زودی بانویی از فرزند اینجانب در آنجا دفن میشود که نامش فاطمه میباشد هر که اورا زیارت نماید فردوس بر وی واجب میگردد.۱۳ راوی میگوید این فرمایش حضرت وقتی بود که هنوز موسی بن جعفر به جهان نیامده بود.
و امام جوادع فرمود: «اینجانب زار عمتی بقم فله الجنه؛۱۴ هر کس عمه ام را در قم زیارت نماید اهل فردوس میباشد».
فضائل بی شمار حضرت معصومه و بندگی خالصانه او به درگاه الهی، عشق و علاقه روز افزون دلدادگان بقعه اهلبیت را مشتعل ساخته و خط مش را برای زیارت یاروهمدم با معرفت آن بانوی مکرمه می گشاید و آنهارا به آشنایی بیشتر و درک جلالت قدر و منزلتش واقف می نماید تا که استحباب زیارت آن عزیز را از دست ندهد. نقل میباشد یکی شیعه ها به زیارت ضریح حضرت رضاع در مشهد رفت و بعد از مسیر همدان به کربلا رفت در میان خط مش در رؤیایی راستین حضرت رضاع را رویت کرد که به او فرمود: چه میشد درصورتیکه از قم عبور می کردی و قبر خواهرم را زیارت می کردی۱۵ و گشوده می نویسند امام رضاع با اشاره به عنایت زیارت حضرت معصومهس فرمودند: هر که نتواند به زیارت اینجانب بیاید برادرم امامزاده حمزه را در ری و یا این که خواهرم ـ معصومه س ـ را در قم زیارت نماید که به به عبارتی اجر زیارت اینجانب میرسد.۱۶
علّامه بزرگوار محمد باقر مجلسی از امام رضاع قصه می نماید که خطاب به سعد بن سعد اشعری فرمود: یا این که سعد عندکم لنا قبر ای سعد! از ما قبری در نزد شما میباشد. سعد میگوید: پهنا کردم فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر را می نمایید؟ فرمود: بله، هر که اورا زیارت نماید در حالی که عارف به حق وی باشد پردیس از آن اوست. پس هرگاه کنار قبر وی آمدی، در نزد بالای سرش بایست و ۳۴ درجه اللّه اکبر، ۳۳ درجه سبحان اللّه و ۳۳ جايگاه الحمد للّه بگو، سپس بگو السلام علی بشر صفوة اللّه تا نقطه پايان زیارت شریفه.۱۷
بنابر نقل حدیث فوق در مییابیم زیارتنامه حضرت معصومه از امام رضاع میباشد و بین بانوان اهل بیت پس از حضرت فاطمه زهراس فقط بانوی مجلّله ای که زیارت مأثور دارااست حضرت فاطمه معصومه میباشد.
فرازهایی از فضیلت ها
از خصوصیت های حضرت معصومهس دوراندیشی داشتن به علم ها اسلامی و نقل آن برای سایرافراد میباشد. در فراز یکیاز زیارتنامه های وی میخوانیم: «السلام علیک یا این که فاطمة بنت موسی بن جعفرو حجته و امینه» درود برتو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین وی، آن حضرت حجت و امانتدار پدرش امام کاظمع بود که در این حالت حجت و امین آفریدگار بوده و حجت و نشان اسلام و حافظ ودیعه الهی میباشد. و از راویان و محدثان به حساب می آید. تحت عنوان مثال می شود به دو حدیث که حضرت در سلسله راویان آن است اشاره نمود. علامه امینی می نویسد: فاطمه دختر امام رضاع نقل می نماید که دختران امام کاظم فاطمهمعصومه و زینب و ام کلثوم گفتند: قصه کرد مارا فاطمه دختر امام درست گوع و وی اظهارکرد داستان کرد منرا فاطمه دختر امام باقر از فاطمه دختر علی بن الحسین از فاطمه و سکینه دختران امام حسینع از ام کلثوم دختر فاطمه زهرا و وی از فاطمه زهراس نقل کرد که آن حضرت فرمود: آیا فراموش کردید فرمایش پیامبر خداوندص را در روز غدیر که به شما فرمود: هر که اینجانب مولی و رهبر وی هستم پس علی مولا و رهبر اوست و نیز به علی فرمود: نسبت تو به اینجانب همچون نسبت هارون به موسی میباشد.۱۸
همینطور نقل شده که: فاطمه معصومهس از فاطمه دختر امام درست گوع و وی از فاطمه دختر امام باقرع و وی از فاطمه دختر امام سجادع و وی از فاطمه دختر امام حسینع و وی از زینب دختر امیرالمؤمنینع و وی از فاطمه زهراس نقل می نماید که فرستاده پروردگار فرمود: «الا اینجانب مات علی حبّ آل محمد مات شهیدا؛۱۹ و بدانید کسی که با محبت آل محمّد بمیرد شهید مرده میباشد.»
والاترین جایگاه عصمت و طهارت از گناه و نادرست اختصاصی پیامبر اکرمص و ائمه اطهار و حضرت زهراس است.
امّا شخصیتی زیرا فاطمه معصومهس که اطاعت خداوند کرده و دامن خود را از رذایل اخلاقی مبرّا نموده و به رتبه خوب از زهد و عصمت و طهارت رسیده میباشد که در لسان عام و خاص شخصی مصون از گناه به حساب می آید برایش رده عصمت و طهارت قلبی متصوّر میباشد. در شرایطی که در فرازی از زیارتنامه غیر معروفه وی میخوانیم:
«السلام علیک ایتها الطاهرة الحمیدة البرة الرشیده التقیة النقیة.»۲۰ درود بر تو ای بانوی تمیز و حمد گردیده پسندیده رفتار و هدایت گردیده پرهیزگار وارسته، ضمن این صحبت حضرت رضاع که فرمودند: «اینجانب زار المعصومة بقم کمن زارنی؛ هر که فاطمه معصومهس را در قم زیارت نماید مثل آن میباشد که منرا زیارت نموده است، شاهدی بر منزلت عصمت و طهارت وی میباشد.
کنیه کریمه اهلبیت، در امر آن حضرت حکایت از شأن و مربته او نزد خداوند داراست و معبود متعال وی را به دلیل بندگی خالصانه، معاش با برکتی مداقه نمود که در اکنون حیات و ممات منشأ کرامات و عنایات خاص خواهد شد. و ضریح قدسی اش پناهگاه امیدواران به فضل و ادب الهی خواهد شد و متوسلین به حضرتش دریافته اند که از سلاله تمیز از خزائن امامت و ولایت و گوهری تابناک از صدف ملک قابلیت میباشد که قدرت عفووبخشش و دقت خاص به حاجتمندان و دعا کنندگان درگاهش را دارااست.
برای مثال مناقب و شرافت های آن بزرگوار وجود یک زیارتنامه منحصر به فرد از حوزه مقدّس امام معصوم میباشد که در آن حضرت، دختر پیامبر معبود، دختر امیرمؤمنان، دختر فاطمه و خدیجه و دختر امام حسن و امام حسین و نهایتاً دختر امام، خواهر امام و عمه امام خوانده میشود که محرک قرائت خالصانه و یار و همدم با معرفت آن وصال به پردیس را همپا دارااست.
نوشته اند مرحوم آیة اللّه میرزا رضی تبریزی از مجتهدین والا برای تلاوت فاتحه بر رمز قبر زکریا بن بشر که در شیخان قم میباشد میاید، در زمان تلاوت فاتحه به تامل می رود که آیا زکریا بن بشر با آن جلالت قدر و رفعت و روایاتی که درباره اش وارداتی فراتر میباشد یا این که حضرت معصومهس که ناگهان یک نفر که کلاه نمدی به رمز داشته پیش میاید و به او میگوید:آن بالا را بخوان، وی آغاز اعتنایی نمی نماید امّا بعد از رفتن مرد نگاه می نماید می بیند درج شده:
«السلام علی ارواح محمد و آل محمد فی الارواح، السلام علی اجساد محمد و آل محمد فی الاجساد» یعنی درود بر ارواح محمد و آل محمّد میان ارواح و درود بر اجساد محمّد و آل محمّد میان اجساد، دراین هم اکنون متوجه می گردد که آن فرد به ظواهر ساده، اندیشه اورا خوانده و از آنچه در ذهنش قبل با خبر گردیده و بهاین وسیله شک اورا جواب گفته که: اکانت حضرت معصومه که از آل محمّدص میباشد با سایرین جداست و هیچ کس قابل مقایسه با این بستگان وجود ندارد.۲۱ و دلدادگی به حضرتش به عبارتی تایید ولایت معصومین و مورد قبول درگاه الهی میباشد.
جایگاه شفاعت
یک کدام از معقتدات شیعه قضیه شفاعت میباشد در رأس شافعان روز قیامت فرستاده پروردگارص و ائمه اطهارند کهاین اقتضای آبرومندی آن ها در پیشگاه معبود متعال میباشد. در زیارت امام حسینع میخوانیم: «اللّهم ارزقنی شفاعة الحسین یوم الورود؛ خدایا شفاعت حسین را در روز ورود بر خودت روزیم کن»
بجز این بزرگان، منسوبین قبیله وحی و حتی رهروان مخلص آنها میتوانند به اجازه خداوند شفاعت نمایند. بنابر احادیث مختلف فاطمه زهراس از شخصیت های شفاعت کننده نزد خداوند میباشد، در ماجرا جابر از امام باقرع چنین آمده میباشد که فرمود: ای جابر و اللّه که فاطمه شیعه ها و محبان خویش را آن سیرتکامل که طیور دانه های عالی و تندرست را از فی مابین دانه های بد مستقل نموده، گزینش می نماید.۲۲
از روش اهلبیت احادیث فراوانی داریم که فردوس و شفاعت جزء مهریه حضرت زهراس میباشد.۲۳
بعداز صدیقه طاهرهس شفاعت بانویی به گستردگی شفیعه روز جزا ـ فاطمه معصومه س ـ وجود ندارد.امام درستگوع فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتی الجنة باجمعهم؛۲۴ و به شفاعت وی ـ فاطمه معصومه ـ همگی شیعیانم وارد فردوس خواهند شد.»
و نیز در زیارت آن بانوی معظمه میخوانیم: «یا این که فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای اینجانب نزد آفریدگار درباره فردوس شفاعت کن.» و این خویش نشانه دهنده جایگاه و رتبه آن شافع روز جزاست. در فراز دیگر زیارتنامه آمده که: «فان لک عند اللّه شأناً اینجانب الشأن» یعنی اینکه ما از تو طلب شفاعت میکنیم خیر فقط به خیال اینکه تو دختر، خواهر و عمه امامی، بلکه به واسطه ارتباط مخصوصی که با جایگاه ربوبی داری از شأنیت و اعتبار منفعت مندی که اما برای ما خاکیان قابل ادراک وجود ندارد و صرفا معبود و رسول و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.
یکی علمای دولت آباد اصفهان به اسم آیت اللّه حاج روحانی محمد ناصری از پدرش نقل می نماید که در سال ۱۲۹۵ هجری در حوالی قم قحطی و خشکسالی شدیدی پدیدآمد و احشام در معرض هلاکت قرار گرفتند. هم محلی آن حیطه ۴۰ نفر از متدینین را گزینش کرده و به قم فرستادند تا در صحن معصومه بست نشینند، شاید از التفات وی باران ببارد و از قحطی نجات یابند.
بعداز سه شبانه روز، شبی یکیاز آن چهل نفر مرحوم میرزای قمی را به خواب می بیند که به وی میفرماید: چرا در اینجا بست نشسته اید؟ وی میگوید: مدتی میباشد در حوزه ما باران نباریده و خشکسالی به وجود آمده ما برای رفع خطر به اینجا حفاظت آورده ایم. میرزا میفرماید: برای همین انجا آمده اید، این که چیزی وجود ندارد ایم نقدار از دست ما ساخته میباشد برای رفع این حوائج به ما رجوعکنید، اما در صورتیکه شفاعت همگی عالم را خواستید دست توسّل به طرف این شفیعه روز جزاـ حضرت معصومهس ـ دراز فرمائید.۲۵
این رؤیای صادقه مؤیّد حدیث شریقی میباشد که تا قبل از اینً ذکر شد.
خواهران مثال
در بین بانوان بیت رسالت و امامت دو بانوی آسمانی یعنی حضرت زینب کبریس و حضرت معصومهس دارنده وجوه تشابه و قدر مشترک هستند: و هر دوی آنها مخدرات دختر امام خواهر امام و عمه امامند. هر دوی آن ها آیتم تکریم و تجلیل امام معصوم واقع گردیده و گویش به مدح و ستایش و تعریف و تمجید آنها باز اند، حضرت زینب از سوی پدرش امیرالمؤمنینع، اخوی امام حسینع و پسر اخوی...امام سجادع حمد شده و حضرت معصومهس از جانب جد بزرگوارش امام درست گوع و اخوی گرانقدرش امام رضاع و فرزند اخوی امام جوادع ستوده گردیدهاست.
آن دو بانوی مکرمه عشق شدیدی نسبت به برادرها امام حسینع و امام رضاع داشتند و به خیال این و در راستای صیانت از حریم ولایت شکاف وطن نموده و سختی مهاجرت را بر خویش هموار کردند.
هر دو بزرگوار زادگاهشان مدینه اما مدفنشان در نقطه ای بدور و در هجران واقع شدهاست. مضجع شریفشان زیارتگاه عاشقان قوم رسول میباشد و مسلمانها از سراسر دنیا با پر نمک و شوق به سوی مرقد مطهرشان در مصر و شام و قم مقدّس می شتابند.
فاطمه معصومه از نگرش مشاهیر
صدرالدین شیرازی دارای اسم و رسم به ملاصدرا فیلسوف بلندمرتبه اسلام و بینان گذار حکمت متعالیه در کتاب اساسی اسفار اربعه را در روستای کهک قم به حرفه تحریر درآورده میگوید: زمانی شبهه ای برایم پیش می آمد، کنار قبر حضرت معصومه در قم می آمدم و از آن بانو استمداد میکردم و شبهه فلسفی اینجانب حل میشد.۲۶
یک کدام از شاگردان آیت اللّه مرعشی نقل می نماید، وی برهان مسافرت به قم و اقامت درین شهر را اینگونه ذکر میکرد:پدرم آقا سید محمود مرعشی که از زاهدان و عابدان دوران بود ختم مجربی را گزینش و چهل شب بر تلاوت آن مداومت نمود تا شاید آفریدگار به طریقی قبر شریف حضرت زهراس را به او آرم دهد، در فقید رؤیا
به محضر مقدّس امام راستگوع و یا این که امام باقرع مشرف می گردد از وی میپرسند: چه میخواهی؟ پهنا می نماید میخواهم بدانم قبر فاطمه زهراس در کجاست تا آن را زیارت کنم. حضرت میفرمایند: نمی اقتدار خلاف وصیّت قبرش را مشخص و معلوم کنم، علیک بکریمة اهل البیت: به دامن کریمه اهلبیت چنگ بزن، چون معبود جلال و جبروت حضرت فاطمهس را به حضرت معصومه التفات فرموده میباشد. کسی که بخواهد اجر زبارت حضرت زهرا را شعور نماید به زیارت فاطمه معصومهس برود. آیة اللّه مرعشی گفتند: پدرم منرا پیشنهاد میکرد، اینجانب توانا به زیارت وی نیستم امّا تو این عمل را جاری ساختن بده. لذا اینجانب به همین خیال به زیارت امام هشتم و فاطمه معصومه از نجف آمدم و به سماجت مؤسس حوزه علمیه قم آیت اللّه حائری یزدی در آنجا به یادماندنی شدم.۲۷
حضرت آیت اللّه طباطبائی علامه، فیلسوف و عارف نامی در ماه خوشیمن رمضان قبل از افطار به مقبره ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومهس مشرف میشد و با بوسه بر بارگاه آن حضرت روزه خویش را می گشود.۲۸
حضرت آیت اللّه گلپایگانی در پیشنهاد های خود به طلاب به رابطه مداوم با ائمه اطهار و امام فرصتع و تلاوت قرآن کریم ومهربان و دعا ها دارای اعتبار و پهنا متانت خالصانه به دختر موسی بن جعفر پیشنهاد می نمودند همینطور وی خویش چنان بدین عمل علاقمند بودند که در حالا کسالت نتوانسته بودند به بقعه بی بی مشرف شوند بارها شیون می کردند.
حضرت آیت اللّه مرعشی نجفی در وصایای خود فرمودند: بعداز مرگم، لاشه ام را روبروی مرقد مطهر حضرت معصومه قرار داده یک راز عمامه ام را به بارگاه مطهر و رمز دیگر آن را به تابوت بسته و دراین هنگام مصیبت مولایم حسین مظلوم و اهل بیتش را بخوانید.
آیت اللّه فاضل لنکرانی در مورد رابطه خویش با حضرت معصومه اینگونه میگوید: روزی به بقعه مشرف شدم و بعداز زیارت پهنا کردم عمه جان ـ وی از طرف مامان عمه و محرم اینجانب میباشند ـ اینجانب امروز هیچ حاجتی مثل پول و خانه و غیره ندارم، تنها عنایتی کرده منرا در ادراک آیه پاکسازی کمک کنید، تا بتوانم آن را صحیح فهمیده و بنویسم و حل اختلال نمایم. وی درپی ذکر کرده اند که بعداز این روایت آغاز کردم به تایپ کردن آیه پاکسازی و به برکت حضرت مسائلی و مطالبی برایم پرنور شد که درصورتی که پنجاه سال دیگر درس می خواندم آن مطالب برایم پرنور نمیشد.۲۹
داخل شدن مرحوم آیت اللّه العظمی حاج روضه خوان عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه به قم و اراده به اقامت در آن شهر بر تاثیر استخاره ای بوده میباشد که در کنار بقاع فاطمه معصومهس و با توسّل به آن حضرت اعمال داده و در فیض آیه ای آمده که وی را مکلف به ماندن و روی هم گذاشتن علماء و فضلا کرده است و خلاصه در آن جریان هدایت ویژه ای در پرتو اهمیت آن حضرت مشمول حالا وی گردیدهاست.۳۰
در ارتباط با اقامت آیت اللّه بروجردی در قم گشوده می شود به دقت حضرت معصومه اشاره نمود براین اساس که وی در اواخر سال ۱۳۶۳ هـ.ق دچار به بیماری می گردند و مقرر میگردد در طهران جراحی نمایند و وقتی که به قصد درمان از بروجرد بیرون میشوند، احوال مزاجشان رضایت نصیب نبوده و حدوداً در بیهوشی به راز می بردند تا اینکه یک درجه در دل شب دیده باز چراغهای قم را مشاهده می نمایند، از ملازمان میپرسند؟ اینجا کجاست، پهنا می نمایند قم میباشد جذبه روضه خوان و کششی معنوی وی را به خویش درگیر می نماید و تصمیم میگیرند بعداز بهبودی بقیّه قدمت را دراین آستان مقدّس بگذرانند و بالأخره وی به برکت حضرت فاطمه معصومه شفا مییابد و پس از آنکه سالمی خود را گشوده مییابد به قم آمده و آن تحوّل پهناور علمی و فرهنگی را در حوزه بوجود میآورد.۳۱
بدرود
حضرت معصومه به هنگام شهیدشدن بابا که در سال ۱۸۳ چهره بخشید ده سال داشت. و بیشتر زمانه کودکیش را در روز ها ناراحتی زندانی بابا سپری کرد، البته معاش در کنار برادرش ـ امام رضا ـ شعله های آرزو را در دلش زنده نگه می داشت. امّا با مسافرت تبعید سیرتکامل امام هشتمع به مرو، حضرت معصومه 1سال فارغ از اخوی در مدینه زندکی کرد. تا اینکه طومار ای از حضرت رضا به او رسید، وی که دلش برای دیدن اخوی بی تاب گردیده، فورا یاروهمدم عدّه ای از برادرانش به نامهای فضل و ادب، جعفر، هادی و قاسم و زید و تنی چند از برادرزاده ها و تعدادی بدن از غلامان و کنیزان مدینه را به قصد مرو رخنه نمود.
در حین رویه به ساوه رسیدند و زمانی مخالفین اهل بیت از وصال آنها به شهر آگاه شدند به آزار و اذیّت و مبارزه با ملازمان حضرت پرداختند و تمامی برادران و برادرزادگان حضرت معصومهس به شهید شدن رسیدند. زمانی که حضرت جسدهای غرق به خون و پیکرهای صدمه چشم ۲۳ بدن از عزیزان خویش را نقش بر زمین رویت کرد. به شدت محزون شد و در تاثیر این مصائب به شدت مریض شوید.۳۲ و بنابر قولی از زهری که دشمنان در غذایش ریختند مسموم شد.دختر والاتبار موسی بن جعفر با موقعیت جسمی و روحی که داشت و شم ناامنی که در شهر ساوه میکرد فرمود: منرا به شهر قم ببرید که از پدرم شنیدم، شهر قم راس شیعهها ما میباشد.
زمانی بزرگان قم از داخل شدن آن بانو به شهرشان مطلع شدند، برای استقبال از وی فراهم گردیدند و موسی بن خزرج گرانقدر قوم و قبیله اشعری در پیشاپیش جمعیت جنبش کرد و مهار ناقه آن حضرت را گرفت و در حالی که عدّه ای سواره و پیاده فضا محملش تجمع نموده بودند با قربانی کردن مقدمش را گرامی داشتند آن سیده جلیله را در خانه خود مکان اعطا کرد۳۳ و نعمت مهمانداری از حضرت در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۲۰۱ هـ.ق بخش عموم قم شد.
در دوران اقامت وی در قم که هفده روز بیان کرده اند در منزل موسی بن خزرج بسر میبرد و در آنجا عبادتگاهی داشت که به رمز و نیاز با خدا خود سرگرم بود، محل معاش حضرت ابعاد به طور مکتب درآمد و به مکتب ستّیه مکتب خانوم موسوم شوید.۳۴ و محراب عبادتش به بیت النور آوازه یافت که در زمان مجال پناهگاه و محل زیارت طرفداران و متوسلین به حضرتش است.
رحلت شهیدشدن سیرتکامل
حضرت معصومهس با جنبش اکانت گردیده خود و به علاقه دیدار اخوی در رسوایی و افشاء حاکمان جور مجال ـ بنی عباس ـ متحمّل صدمات متعددی شوید و در روز دهم ربیع الثانی سال ۲۰۱ هـ.ق قبل از آنکه دیدگان مبارکش به دیدن اخوی پرنور خواهد شد در دیار هجران و میان ناراحتی فراوان دلدادگان و دوستدارانش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
پس از وفات حضرت، عموم اورا غسل داده و کفن نمودند و به سوی آرامستان بابلان محل فعلی بقاع که ملکی از ملکهای موسی بن خزرج بود بردند تا به خاک بسپارند.
درین وقت دربین جمعیت گفتوگو در گرفت که چه کسی لاشه را باطن قبر گذارد. عاقبت متفق شدند تا فردی به اسم کار کشته که پیرمردی خودداری فعالیت و پارسا بود این شغل را اجرا دهد. زیرا به سراغش رفتند ناگهان مشاهده کردند دو سواره که نقاب به طور داشتند از طرف ریگزار بسوی آنها آمدند و از مرکب پیاده گردیده و به تجهیز آن بانوی مکرمه پرداختند. یکیاز وارد قبر شد و دیگری جسد منزه آن حضرت را برداشته به دست وی بخشید تا به خاک سپارد. آن دو بزرگوار فارغ از اینکه با کسی تکلّمی نمایند بر اسبهای خویش سوار گردیده و از محل بدور شدند.۳۵ بنابر لحاظ خیلی از بزرگان آن دو بدن حضرت رضاع و فرزندش امام جوادع بودند.
پس از نقطه پایان مراسم، موسی بن خزرج سایبانی از بوریا بر قبر شریف آن حضرت برافراشت، تازمانیکه حضرت زینب دختر امام نهم وارد قم شوید و قبّه ای از خشت بر مرقد مطهر سازه کرد.۳۶
و بهاین سان تربت پاکش در دل شهر قم قبله گاه ارادتمندان شیعه از سراسر دنیا شوید.
ضریح منوّر
ابعاد که در کنار مرقد حضرت بانوان دیگری به خاک امانت شدند برای مثال میمونه و ام محمد دختران موسی مبرقع از نوادگان امام جواد، ام قاسم، دختر علی کوکبی، ام اسحق جاریه محمد فرزند موسی مبرقع و ام حبیب جاریه ابو علی نوه امام رضا. طبق گزارش تاریخ قم در قرن سوم هجری دو قبّه به مکان گنبد فعلی بوده که قبّه اولیه بر فراز قبر مطهر حضرت معصومه و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبور ام حبیب، ام اسحاق و میمونه قرار گرفته بود.۳۷
لایق میباشد عده ای که حضرت معصومه را زیارت می نمایند این بزرگواران را حافظه نمایند و پاراگراف وارده را تلاوت نمایند:
السلام علیکن یا این که بنات نبی اللّه السلام علیکن و رحمة اللّه و برکاته.
اولین گنبد بر مرقد حضرت فاطمه معصومه به کارایی حضرت زینب دختر امام جوادع ساخته شد و به گذر زمان مجال و بعداز دفن بانوان علوی در مجاورت ضریح آن حضرت، دو گنبد دیگر در مجاورت گنبد ویّل سازه شوید که سومی آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد بود.
این سه گنبد تا سال ۴۴۷ هـ.ق برقرار بودند تا این که در به عبارتی سال وزیر طغرل کلان ـ میر ابوالفضل عراقی ـ به تشویق روضه خوان طوسی به مکان سه گنبد، گنبد مرتفعی به قطر ۱۱ متر و طول ۱۴ متر، مرتب به نقش های نقاشی کردن و تزئینات آجری و کاشی سوای تراس و حجره ها سازه بنیان که تک تک قبور سادات را فرا می گرفت.۳۸ در سال ۹۲۵ هـ.ق همین گنبد به کارایی سلطان بیگی بیگم دختر فرمان روا اسماعیل مرمت شد.
در سال ۱۲۱۸ هـ.ق گنبد مطهر با آجر های طلایی تزیین گشت که تا سال ۱۳۸۰ هـ.ق باقی ماند که طبق برنامه ای از سال جاری تا ۱۳۸۴ ش گنبد تعمیرات اصلی شد.
مرقد مطهر در اوایل قرن هفتم هجری به امر امیرمظفر احمد بن اسماعیل تعالی خویشان سلسله مظفری و با عملکرد وسیع ترین معلم کاشی سازی آن بعد از ظهر به کاشی های با ارزش و زرفام تروتمیز شوید که در سال ۱۳۷۷ ش با آمیخته ای از کاشی و سنگ بازسازی شد، در سال ۹۶۵ هـ.ق پاد شاه طهماسب صفوی برای مرقد ضریحی آجری همدم منافذی مزین به کاشی های هفت رنگ و کتیبه های معرّق سازه کرد که در سال ۱۲۳۰ هـ.ق به عبارتی بارگاه نقره پوش شد، در سال ۱۲۸۰ ضریحی از نقره تنظیم و به مکان گذشته نصب شوید که تعدادی توشه اصلاح و مرمت شد، این بارگاه در سال ۱۳۸۰ ش بده بستان شوید.
اولی صحنی که دراین ضریح میمون ساخته شد صحن عتیق اسم دارااست که پاد شاه بیگی دختر فرمان روا اسماعیل صفوی در سال ۹۲۵ هـ.ق سازه نمود. این صحن چهار حیاط داراست. حیاط طلا جواهرات در جنوب با دو مأذنه که در سال ۱۲۸۵ این مأذنه ها نیز طلاکاری شوید. تراس شمالی که ورودی مکتب فیضیه به صحن است و ساختمان نقاره منزل بر پرورش سازه شده است. تراس غربی ورودی مسجد اعظم به صحن، حیاط شرقیرابط صحن اتابکی با صحن عتیق صحن اتابکی صحن تازه دارنده چهار حیاط است که در هر مورد جلوه های هنری و معماری مشاهده می شود.تاسیس آن به امر اتابک اعظم و از سال ۱۲۹۵ هـ.ق تا ۱۳۰۳ به درازا کشید، تراس زیبای آینه در جانب غربی آن جای دارد. رواق های مقبره عبارتند از رواق بالاسر، رواق دارالحفاظ، رواق آیینه و رواق پیشرو. در سمت غرب بقعه مسجد اعظم واقع میباشد که کلنگ نخستین آن در یازده ذیقعده ۱۳۷۳ هـ.ق به دست توانای آیت اللّه بروجردی ره، به زمین زده شد.۳۹
شهر قم که تربت پاکش گوهر گرانقدری را در دل خویش مکان داده و درخشندگی آن دیده همگان را مجذوب طهارت و قداست خود نموده در زمان قرنها متمادی، حبل المتین اندیشمندان شرعی، عالمان و وارثان ائمه اطهارع به حساب می آید. تشریفات مشهد
دهها سال میباشد در حریم امن و جانبداری فاطمه معصومه ـ کریمه اهلبیت ـ بزرگان منزه سیرت و مخلصان دیندار بر سفره احسانش حاضر گردیده و به برکت اهمیت های ویژه آن حضرت به انتشار فرهنگ و تمدن تشیع اهتمام ورزیده، از خرمن اهل بیت خوشه ها برگرفته اند و جرعه های جانبخش را به کام تشنگان حق و واقعیت رسانده اند سرویس ها پر رنگ و تلاشهای ارزنده علماء و عارفان و مبارزان این شهر در احیای آیین محمّدیص چنان بوده که مهر تأیید و تجلیل مقتدایان راستین بر تارک آن میدرخشد که فرمودند:
«لولا القمیّون لضاع الدین؛۱ در شرایطیکه قمی ها علمای قم نبودند دیانت عموم در معرض تباهی قرار می گرفت.»
محور این شهر با حضور دوستان و شیعهها ائمه اطهار در سال ۸۳ هـ.ق پی ریزی شد.۲ کهاین زمانه به فرصت امام باقرع و امام راست گوع برمی خواهد شد.
امام راستگوع فرمود: قم شهر ما و شهر شیعه ها ماست، منزه و مقدّس میباشد. اهل آن ولایت مارا پذیرفته اند ۳ و امام کاظمع در معرفی قم اینگونه فرمود:«قم عُشّ آل محمد و مأوی شیعتهم؛۴ قم مأوای آل محمّد و پناهگاه شیعه ها ماست.»
و امام درست گوع در بیانی دیگر خصوصیت اهل قم را چنین ذکر فرمود: قم را قم نامیدند، چون اهلش به قائم آل محمّد می پیوندند و با آن حضرت بر ضد طاغوت ها قیام می کنند و با کمال استقامت و استواری به کمک وی میپردازند.۵
در شهر قم بیش تر از ۴۰۰ امامزاده واجب التعظیم مدفونند و خاک مقدّسش پیکر تمیز بخش اعظمی از فقهای محدثین و علماء تبارک شیعه را در برگرفته میباشد.
محمد ابراهیم کلباسی مرجع معاصر مرحوم میرزای قمی وقتی که از اصفهان به قم می آمد، از در پل علیخانی و یا این که از مسجد امام حسن عسگری کفش های خویش را خارج آورده و بدست می گرفت و تا بقاع پیاده میرفت و می فرمود: دراینجا علمای ابرار و اصحاب ائمه و محدثان بسیار آرمیده اند و سراسر این نصیب ـ دور و بر بقعه ـ قبور آن بزرگواران میباشد.۶
بنابه فرمایش امام درست گوع قم شهری برگزیده میباشد و مردمش همواره با حاکمان ستمگر مجال خود به نزاع برمی خاستند. جلوگیری آن ها از دادن خراج به حکومت عباسی خصوصاً بعداز شهید شدن حضرت رضاع در سال ۲۰۳ هـ.ق و فهمیدن همسایه قم به جنایت مأمون و دستگاه خلافت و دادن تعداد متعددی کشته و زندانی شدن اکثری از عموم دراین ارتباط مثال ای پرنور از مقاومت و پایداری آن ها میباشد.
شهر مقدّس و مذهبی قم در زمان تاریخ شاهد قتل عامهای خیانتّر و صدمات جبران ناپذیری از سوی ستمگران بوده میباشد، به عنوان مثال آن ها می شود به قتل عام در عهد و پیمان مأمون، مجال معتزّ پسر متوکل عباسی، زمانه حمله مغول، افغانها و نادرشاه اشاره نمود که اکثراً بدلیل سپردن کردن مذهب تشیع از سوی عموم شهر بوده میباشد. موضع گیری علمای مبارزی زیرا میرزای قمی در مقابل فتحعلیشاه، آیت اللّه حائری در قبال رضاخان، فریاد مقاومت آیت اللّه بافقی روبروی رضا سلطان و ایستادگی آیت اللّه بروجردی و امام خمینیره در تقابل با رژیم پهلوی مؤیّد پیشتازی این دیار در انتشار اسلام و محو بی دینی و طاغوت به حساب می آید با این وصف در طی فرصت، قم ضمن آنکه چشمه جوشان دانش و معارف حقّه شیعه بوده تربیت شدگانش پاسداران امین و پارسا آئین خداوند و مرزوبوم گهر خیزش خاستگاه انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی فرزند حوزه علمیّه قم میباشد و ویّلین جرقه انقلابی در نبرد با تجاوزگری ها و ظلم و خرابی طاغوت در قیام ۱۵ خرداد ماه و آن گاه در اعتراض به توهین رژیم علیه مرجعیت درین شهر زده شد.
اعتنا ائمه معصومین درباره قم در ذکر و شغل دارای اهمیت میباشد. مثلا اینکه امام رضاع میفرماید: پردیس دارنده هشت در میباشد، یک از آنان برای قمی هاست و سه درجه فرمود: خوشا به حالشان.۷
آن حضرت به زکریا بن بشر که قصد خارج رفتن از شهر قم را داشت فرمودند: از قم خارج نرو همانا معبود به خیال و خاطر تو بلا را از اهل قم بدور می سازد همان طور که به برکت وجود مقدّس موسی بن جعفرع بلا را از اهل بغداد بدور نمود.۸
قم به واسطه خورشید ولایت، بقاع مطهر حضرت معصومهع و روشنایی دانش و علم فقه جعفری متبلور از حوزه ها و مدرسه های علمیه و همینطور وجود مسجد مقدّس جمکران که تجلی گاه امام فرصت و محل رفت و آمد وی و انس و عشق دلدادگان به ساحتش میباشد و بین دیگر شهرها ممتاز میباشد. درصورتی که امام راستگوع فرمودند: وقتی خواهد آمد که شهر قم و اهلش حجت بر کل عموم شوند.
بانوی با کرامت
حضرت فاطمه معصومهع دخت بلند اختر امام موسی بن جعفرع میباشد که در ماه ذیقعده چشم به جهان گشود این ماه برای مادرش نجمه خاتون لذت بخش و وصف ناشدنی میباشد، چون در یازدهمی روز سال ۱۴۸ هـ.ق معبود حضرت رضا را به وی اهمیت کرد و روز نخستین ذیقعده سال ۱۷۳ پس از ۲۵ سال در مدینه منورّه۹ چشمش به به دنیاآمدن دختری از خویشاوندان رسالت که امام درستگو بشارت آمدنش را داده بود پرنور شوید.
اسم مبارکش را فاطمه نهادند و از آنجایی که امامان معصوم بیش تر از یک دختر را به اسم فاطمه می گذاشتند بر طبق نوشته بعضی مورخان امام چهار دختر به اسم فاطمه به گستردن تحت داشتند.
۱ـ فاطمه کبری ملقب به حضرت معصومه که در قم مدفون میباشد.
۲ـ فاطمه صغری، ملقب به بی بی فرم که در مدخل شهر باکو در آذربایجان شوروی مدفون میباشد.
۳ـ فاطمه اوسطی، ملقب به ستّی فاطمه که در اصفهان به خاک ودیعه گردیدهاست.
۴ـ فاطمه اُخری، پر اسم و رسم به خواهر امام که در رشت مدفون میباشد.۱۰
آن حضرت دارنده القابی زیرا طاهره، حمیده، نقیّه، سیده، رضیه و اخت الرضا میباشد و در زیارتنامه اورا به نامهای صدیقه و نساء العالمین نیز خوانده اند.۱۱
حضرت فاطمه معصومه ضمن آنکه سرچشمه نیکی ها و کمالات بی حد میباشد از منسوبین سه امام معصوم میباشد و تکریم و احترام وی گرامیداشت منزلت بلند قوم رسولص، خصوصاً رده امامان شیعه حضرت موسی بن جعفرع، علی بن موسیع و محمد بن علی امام جوادع محسوب میشود.
دختر موسی بن جعفر در ذیل تربیت بابا بزرگوار و اخوی گرامی اش حضرت رضاع به منزلت والایی رسید و در پاسخگویی به پرسشهای مراجعین به رتبه ای دست یافت که مبنی بر نقل ابن العرندس حضرت موسی بن جعفر به وی حرف فداها ابوه را ارزانی داشت.۱۲
او که مولود بیت وحی و تنزیل و نشأت گرفته از سلسله امامت و پاکی میباشد و ریشه جانش به ولایت معنوی سیراب شده، میتواند به اجازه خداوند با نفوذ و تأثیر در عمق نفوس مستعد و شیعه ها و دوستدارانش همانند امامان معصوم سبب ساز تغییر و تحول و تحوّل خواهد شد و در رفع دغدغه ها و برآوردن حوائج طالبان و اصلاح کارها وی اثری بدون واسطه داشته باشد.
صفای زیارت
بنابر احادیث متوالی از اهل بیت عصمت، قم شهر شیعه ها، مقبره فرزندان آنها، پناهگاه فاطمیان، تندرست ترین شهرها و لانه آل محمد میباشد. امام درستگوع فرمود: پروردگار دارنده حرمی میباشد که آن مکه میباشد و پیامبرش حرمی دارااست که مدینه میباشد و امیرالمؤمنین هم حرمی داراست که کوفه میباشد و ما هم دارنده حرمی هستیم که قم میباشد و به زودی بانویی از فرزند اینجانب در آنجا دفن میشود که نامش فاطمه میباشد هر که اورا زیارت نماید فردوس بر وی واجب میگردد.۱۳ راوی میگوید این فرمایش حضرت وقتی بود که هنوز موسی بن جعفر به جهان نیامده بود.
و امام جوادع فرمود: «اینجانب زار عمتی بقم فله الجنه؛۱۴ هر کس عمه ام را در قم زیارت نماید اهل فردوس میباشد».
فضائل بی شمار حضرت معصومه و بندگی خالصانه او به درگاه الهی، عشق و علاقه روز افزون دلدادگان بقعه اهلبیت را مشتعل ساخته و خط مش را برای زیارت یاروهمدم با معرفت آن بانوی مکرمه می گشاید و آنهارا به آشنایی بیشتر و درک جلالت قدر و منزلتش واقف می نماید تا که استحباب زیارت آن عزیز را از دست ندهد. نقل میباشد یکی شیعه ها به زیارت ضریح حضرت رضاع در مشهد رفت و بعد از مسیر همدان به کربلا رفت در میان خط مش در رؤیایی راستین حضرت رضاع را رویت کرد که به او فرمود: چه میشد درصورتیکه از قم عبور می کردی و قبر خواهرم را زیارت می کردی۱۵ و گشوده می نویسند امام رضاع با اشاره به عنایت زیارت حضرت معصومهس فرمودند: هر که نتواند به زیارت اینجانب بیاید برادرم امامزاده حمزه را در ری و یا این که خواهرم ـ معصومه س ـ را در قم زیارت نماید که به به عبارتی اجر زیارت اینجانب میرسد.۱۶
علّامه بزرگوار محمد باقر مجلسی از امام رضاع قصه می نماید که خطاب به سعد بن سعد اشعری فرمود: یا این که سعد عندکم لنا قبر ای سعد! از ما قبری در نزد شما میباشد. سعد میگوید: پهنا کردم فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر را می نمایید؟ فرمود: بله، هر که اورا زیارت نماید در حالی که عارف به حق وی باشد پردیس از آن اوست. پس هرگاه کنار قبر وی آمدی، در نزد بالای سرش بایست و ۳۴ درجه اللّه اکبر، ۳۳ درجه سبحان اللّه و ۳۳ جايگاه الحمد للّه بگو، سپس بگو السلام علی بشر صفوة اللّه تا نقطه پايان زیارت شریفه.۱۷
بنابر نقل حدیث فوق در مییابیم زیارتنامه حضرت معصومه از امام رضاع میباشد و بین بانوان اهل بیت پس از حضرت فاطمه زهراس فقط بانوی مجلّله ای که زیارت مأثور دارااست حضرت فاطمه معصومه میباشد.
فرازهایی از فضیلت ها
از خصوصیت های حضرت معصومهس دوراندیشی داشتن به علم ها اسلامی و نقل آن برای سایرافراد میباشد. در فراز یکیاز زیارتنامه های وی میخوانیم: «السلام علیک یا این که فاطمة بنت موسی بن جعفرو حجته و امینه» درود برتو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین وی، آن حضرت حجت و امانتدار پدرش امام کاظمع بود که در این حالت حجت و امین آفریدگار بوده و حجت و نشان اسلام و حافظ ودیعه الهی میباشد. و از راویان و محدثان به حساب می آید. تحت عنوان مثال می شود به دو حدیث که حضرت در سلسله راویان آن است اشاره نمود. علامه امینی می نویسد: فاطمه دختر امام رضاع نقل می نماید که دختران امام کاظم فاطمهمعصومه و زینب و ام کلثوم گفتند: قصه کرد مارا فاطمه دختر امام درست گوع و وی اظهارکرد داستان کرد منرا فاطمه دختر امام باقر از فاطمه دختر علی بن الحسین از فاطمه و سکینه دختران امام حسینع از ام کلثوم دختر فاطمه زهرا و وی از فاطمه زهراس نقل کرد که آن حضرت فرمود: آیا فراموش کردید فرمایش پیامبر خداوندص را در روز غدیر که به شما فرمود: هر که اینجانب مولی و رهبر وی هستم پس علی مولا و رهبر اوست و نیز به علی فرمود: نسبت تو به اینجانب همچون نسبت هارون به موسی میباشد.۱۸
همینطور نقل شده که: فاطمه معصومهس از فاطمه دختر امام درست گوع و وی از فاطمه دختر امام باقرع و وی از فاطمه دختر امام سجادع و وی از فاطمه دختر امام حسینع و وی از زینب دختر امیرالمؤمنینع و وی از فاطمه زهراس نقل می نماید که فرستاده پروردگار فرمود: «الا اینجانب مات علی حبّ آل محمد مات شهیدا؛۱۹ و بدانید کسی که با محبت آل محمّد بمیرد شهید مرده میباشد.»
والاترین جایگاه عصمت و طهارت از گناه و نادرست اختصاصی پیامبر اکرمص و ائمه اطهار و حضرت زهراس است.
امّا شخصیتی زیرا فاطمه معصومهس که اطاعت خداوند کرده و دامن خود را از رذایل اخلاقی مبرّا نموده و به رتبه خوب از زهد و عصمت و طهارت رسیده میباشد که در لسان عام و خاص شخصی مصون از گناه به حساب می آید برایش رده عصمت و طهارت قلبی متصوّر میباشد. در شرایطی که در فرازی از زیارتنامه غیر معروفه وی میخوانیم:
«السلام علیک ایتها الطاهرة الحمیدة البرة الرشیده التقیة النقیة.»۲۰ درود بر تو ای بانوی تمیز و حمد گردیده پسندیده رفتار و هدایت گردیده پرهیزگار وارسته، ضمن این صحبت حضرت رضاع که فرمودند: «اینجانب زار المعصومة بقم کمن زارنی؛ هر که فاطمه معصومهس را در قم زیارت نماید مثل آن میباشد که منرا زیارت نموده است، شاهدی بر منزلت عصمت و طهارت وی میباشد.
کنیه کریمه اهلبیت، در امر آن حضرت حکایت از شأن و مربته او نزد خداوند داراست و معبود متعال وی را به دلیل بندگی خالصانه، معاش با برکتی مداقه نمود که در اکنون حیات و ممات منشأ کرامات و عنایات خاص خواهد شد. و ضریح قدسی اش پناهگاه امیدواران به فضل و ادب الهی خواهد شد و متوسلین به حضرتش دریافته اند که از سلاله تمیز از خزائن امامت و ولایت و گوهری تابناک از صدف ملک قابلیت میباشد که قدرت عفووبخشش و دقت خاص به حاجتمندان و دعا کنندگان درگاهش را دارااست.
برای مثال مناقب و شرافت های آن بزرگوار وجود یک زیارتنامه منحصر به فرد از حوزه مقدّس امام معصوم میباشد که در آن حضرت، دختر پیامبر معبود، دختر امیرمؤمنان، دختر فاطمه و خدیجه و دختر امام حسن و امام حسین و نهایتاً دختر امام، خواهر امام و عمه امام خوانده میشود که محرک قرائت خالصانه و یار و همدم با معرفت آن وصال به پردیس را همپا دارااست.
نوشته اند مرحوم آیة اللّه میرزا رضی تبریزی از مجتهدین والا برای تلاوت فاتحه بر رمز قبر زکریا بن بشر که در شیخان قم میباشد میاید، در زمان تلاوت فاتحه به تامل می رود که آیا زکریا بن بشر با آن جلالت قدر و رفعت و روایاتی که درباره اش وارداتی فراتر میباشد یا این که حضرت معصومهس که ناگهان یک نفر که کلاه نمدی به رمز داشته پیش میاید و به او میگوید:آن بالا را بخوان، وی آغاز اعتنایی نمی نماید امّا بعد از رفتن مرد نگاه می نماید می بیند درج شده:
«السلام علی ارواح محمد و آل محمد فی الارواح، السلام علی اجساد محمد و آل محمد فی الاجساد» یعنی درود بر ارواح محمد و آل محمّد میان ارواح و درود بر اجساد محمّد و آل محمّد میان اجساد، دراین هم اکنون متوجه می گردد که آن فرد به ظواهر ساده، اندیشه اورا خوانده و از آنچه در ذهنش قبل با خبر گردیده و بهاین وسیله شک اورا جواب گفته که: اکانت حضرت معصومه که از آل محمّدص میباشد با سایرین جداست و هیچ کس قابل مقایسه با این بستگان وجود ندارد.۲۱ و دلدادگی به حضرتش به عبارتی تایید ولایت معصومین و مورد قبول درگاه الهی میباشد.
جایگاه شفاعت
یک کدام از معقتدات شیعه قضیه شفاعت میباشد در رأس شافعان روز قیامت فرستاده پروردگارص و ائمه اطهارند کهاین اقتضای آبرومندی آن ها در پیشگاه معبود متعال میباشد. در زیارت امام حسینع میخوانیم: «اللّهم ارزقنی شفاعة الحسین یوم الورود؛ خدایا شفاعت حسین را در روز ورود بر خودت روزیم کن»
بجز این بزرگان، منسوبین قبیله وحی و حتی رهروان مخلص آنها میتوانند به اجازه خداوند شفاعت نمایند. بنابر احادیث مختلف فاطمه زهراس از شخصیت های شفاعت کننده نزد خداوند میباشد، در ماجرا جابر از امام باقرع چنین آمده میباشد که فرمود: ای جابر و اللّه که فاطمه شیعه ها و محبان خویش را آن سیرتکامل که طیور دانه های عالی و تندرست را از فی مابین دانه های بد مستقل نموده، گزینش می نماید.۲۲
از روش اهلبیت احادیث فراوانی داریم که فردوس و شفاعت جزء مهریه حضرت زهراس میباشد.۲۳
بعداز صدیقه طاهرهس شفاعت بانویی به گستردگی شفیعه روز جزا ـ فاطمه معصومه س ـ وجود ندارد.امام درستگوع فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتی الجنة باجمعهم؛۲۴ و به شفاعت وی ـ فاطمه معصومه ـ همگی شیعیانم وارد فردوس خواهند شد.»
و نیز در زیارت آن بانوی معظمه میخوانیم: «یا این که فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای اینجانب نزد آفریدگار درباره فردوس شفاعت کن.» و این خویش نشانه دهنده جایگاه و رتبه آن شافع روز جزاست. در فراز دیگر زیارتنامه آمده که: «فان لک عند اللّه شأناً اینجانب الشأن» یعنی اینکه ما از تو طلب شفاعت میکنیم خیر فقط به خیال اینکه تو دختر، خواهر و عمه امامی، بلکه به واسطه ارتباط مخصوصی که با جایگاه ربوبی داری از شأنیت و اعتبار منفعت مندی که اما برای ما خاکیان قابل ادراک وجود ندارد و صرفا معبود و رسول و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.
یکی علمای دولت آباد اصفهان به اسم آیت اللّه حاج روحانی محمد ناصری از پدرش نقل می نماید که در سال ۱۲۹۵ هجری در حوالی قم قحطی و خشکسالی شدیدی پدیدآمد و احشام در معرض هلاکت قرار گرفتند. هم محلی آن حیطه ۴۰ نفر از متدینین را گزینش کرده و به قم فرستادند تا در صحن معصومه بست نشینند، شاید از التفات وی باران ببارد و از قحطی نجات یابند.
بعداز سه شبانه روز، شبی یکیاز آن چهل نفر مرحوم میرزای قمی را به خواب می بیند که به وی میفرماید: چرا در اینجا بست نشسته اید؟ وی میگوید: مدتی میباشد در حوزه ما باران نباریده و خشکسالی به وجود آمده ما برای رفع خطر به اینجا حفاظت آورده ایم. میرزا میفرماید: برای همین انجا آمده اید، این که چیزی وجود ندارد ایم نقدار از دست ما ساخته میباشد برای رفع این حوائج به ما رجوعکنید، اما در صورتیکه شفاعت همگی عالم را خواستید دست توسّل به طرف این شفیعه روز جزاـ حضرت معصومهس ـ دراز فرمائید.۲۵
این رؤیای صادقه مؤیّد حدیث شریقی میباشد که تا قبل از اینً ذکر شد.
خواهران مثال
در بین بانوان بیت رسالت و امامت دو بانوی آسمانی یعنی حضرت زینب کبریس و حضرت معصومهس دارنده وجوه تشابه و قدر مشترک هستند: و هر دوی آنها مخدرات دختر امام خواهر امام و عمه امامند. هر دوی آن ها آیتم تکریم و تجلیل امام معصوم واقع گردیده و گویش به مدح و ستایش و تعریف و تمجید آنها باز اند، حضرت زینب از سوی پدرش امیرالمؤمنینع، اخوی امام حسینع و پسر اخوی...امام سجادع حمد شده و حضرت معصومهس از جانب جد بزرگوارش امام درست گوع و اخوی گرانقدرش امام رضاع و فرزند اخوی امام جوادع ستوده گردیدهاست.
آن دو بانوی مکرمه عشق شدیدی نسبت به برادرها امام حسینع و امام رضاع داشتند و به خیال این و در راستای صیانت از حریم ولایت شکاف وطن نموده و سختی مهاجرت را بر خویش هموار کردند.
هر دو بزرگوار زادگاهشان مدینه اما مدفنشان در نقطه ای بدور و در هجران واقع شدهاست. مضجع شریفشان زیارتگاه عاشقان قوم رسول میباشد و مسلمانها از سراسر دنیا با پر نمک و شوق به سوی مرقد مطهرشان در مصر و شام و قم مقدّس می شتابند.
فاطمه معصومه از نگرش مشاهیر
صدرالدین شیرازی دارای اسم و رسم به ملاصدرا فیلسوف بلندمرتبه اسلام و بینان گذار حکمت متعالیه در کتاب اساسی اسفار اربعه را در روستای کهک قم به حرفه تحریر درآورده میگوید: زمانی شبهه ای برایم پیش می آمد، کنار قبر حضرت معصومه در قم می آمدم و از آن بانو استمداد میکردم و شبهه فلسفی اینجانب حل میشد.۲۶
یک کدام از شاگردان آیت اللّه مرعشی نقل می نماید، وی برهان مسافرت به قم و اقامت درین شهر را اینگونه ذکر میکرد:پدرم آقا سید محمود مرعشی که از زاهدان و عابدان دوران بود ختم مجربی را گزینش و چهل شب بر تلاوت آن مداومت نمود تا شاید آفریدگار به طریقی قبر شریف حضرت زهراس را به او آرم دهد، در فقید رؤیا
به محضر مقدّس امام راستگوع و یا این که امام باقرع مشرف می گردد از وی میپرسند: چه میخواهی؟ پهنا می نماید میخواهم بدانم قبر فاطمه زهراس در کجاست تا آن را زیارت کنم. حضرت میفرمایند: نمی اقتدار خلاف وصیّت قبرش را مشخص و معلوم کنم، علیک بکریمة اهل البیت: به دامن کریمه اهلبیت چنگ بزن، چون معبود جلال و جبروت حضرت فاطمهس را به حضرت معصومه التفات فرموده میباشد. کسی که بخواهد اجر زبارت حضرت زهرا را شعور نماید به زیارت فاطمه معصومهس برود. آیة اللّه مرعشی گفتند: پدرم منرا پیشنهاد میکرد، اینجانب توانا به زیارت وی نیستم امّا تو این عمل را جاری ساختن بده. لذا اینجانب به همین خیال به زیارت امام هشتم و فاطمه معصومه از نجف آمدم و به سماجت مؤسس حوزه علمیه قم آیت اللّه حائری یزدی در آنجا به یادماندنی شدم.۲۷
حضرت آیت اللّه طباطبائی علامه، فیلسوف و عارف نامی در ماه خوشیمن رمضان قبل از افطار به مقبره ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومهس مشرف میشد و با بوسه بر بارگاه آن حضرت روزه خویش را می گشود.۲۸
حضرت آیت اللّه گلپایگانی در پیشنهاد های خود به طلاب به رابطه مداوم با ائمه اطهار و امام فرصتع و تلاوت قرآن کریم ومهربان و دعا ها دارای اعتبار و پهنا متانت خالصانه به دختر موسی بن جعفر پیشنهاد می نمودند همینطور وی خویش چنان بدین عمل علاقمند بودند که در حالا کسالت نتوانسته بودند به بقعه بی بی مشرف شوند بارها شیون می کردند.
حضرت آیت اللّه مرعشی نجفی در وصایای خود فرمودند: بعداز مرگم، لاشه ام را روبروی مرقد مطهر حضرت معصومه قرار داده یک راز عمامه ام را به بارگاه مطهر و رمز دیگر آن را به تابوت بسته و دراین هنگام مصیبت مولایم حسین مظلوم و اهل بیتش را بخوانید.
آیت اللّه فاضل لنکرانی در مورد رابطه خویش با حضرت معصومه اینگونه میگوید: روزی به بقعه مشرف شدم و بعداز زیارت پهنا کردم عمه جان ـ وی از طرف مامان عمه و محرم اینجانب میباشند ـ اینجانب امروز هیچ حاجتی مثل پول و خانه و غیره ندارم، تنها عنایتی کرده منرا در ادراک آیه پاکسازی کمک کنید، تا بتوانم آن را صحیح فهمیده و بنویسم و حل اختلال نمایم. وی درپی ذکر کرده اند که بعداز این روایت آغاز کردم به تایپ کردن آیه پاکسازی و به برکت حضرت مسائلی و مطالبی برایم پرنور شد که درصورتی که پنجاه سال دیگر درس می خواندم آن مطالب برایم پرنور نمیشد.۲۹
داخل شدن مرحوم آیت اللّه العظمی حاج روضه خوان عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه به قم و اراده به اقامت در آن شهر بر تاثیر استخاره ای بوده میباشد که در کنار بقاع فاطمه معصومهس و با توسّل به آن حضرت اعمال داده و در فیض آیه ای آمده که وی را مکلف به ماندن و روی هم گذاشتن علماء و فضلا کرده است و خلاصه در آن جریان هدایت ویژه ای در پرتو اهمیت آن حضرت مشمول حالا وی گردیدهاست.۳۰
در ارتباط با اقامت آیت اللّه بروجردی در قم گشوده می شود به دقت حضرت معصومه اشاره نمود براین اساس که وی در اواخر سال ۱۳۶۳ هـ.ق دچار به بیماری می گردند و مقرر میگردد در طهران جراحی نمایند و وقتی که به قصد درمان از بروجرد بیرون میشوند، احوال مزاجشان رضایت نصیب نبوده و حدوداً در بیهوشی به راز می بردند تا اینکه یک درجه در دل شب دیده باز چراغهای قم را مشاهده می نمایند، از ملازمان میپرسند؟ اینجا کجاست، پهنا می نمایند قم میباشد جذبه روضه خوان و کششی معنوی وی را به خویش درگیر می نماید و تصمیم میگیرند بعداز بهبودی بقیّه قدمت را دراین آستان مقدّس بگذرانند و بالأخره وی به برکت حضرت فاطمه معصومه شفا مییابد و پس از آنکه سالمی خود را گشوده مییابد به قم آمده و آن تحوّل پهناور علمی و فرهنگی را در حوزه بوجود میآورد.۳۱
بدرود
حضرت معصومه به هنگام شهیدشدن بابا که در سال ۱۸۳ چهره بخشید ده سال داشت. و بیشتر زمانه کودکیش را در روز ها ناراحتی زندانی بابا سپری کرد، البته معاش در کنار برادرش ـ امام رضا ـ شعله های آرزو را در دلش زنده نگه می داشت. امّا با مسافرت تبعید سیرتکامل امام هشتمع به مرو، حضرت معصومه 1سال فارغ از اخوی در مدینه زندکی کرد. تا اینکه طومار ای از حضرت رضا به او رسید، وی که دلش برای دیدن اخوی بی تاب گردیده، فورا یاروهمدم عدّه ای از برادرانش به نامهای فضل و ادب، جعفر، هادی و قاسم و زید و تنی چند از برادرزاده ها و تعدادی بدن از غلامان و کنیزان مدینه را به قصد مرو رخنه نمود.
در حین رویه به ساوه رسیدند و زمانی مخالفین اهل بیت از وصال آنها به شهر آگاه شدند به آزار و اذیّت و مبارزه با ملازمان حضرت پرداختند و تمامی برادران و برادرزادگان حضرت معصومهس به شهید شدن رسیدند. زمانی که حضرت جسدهای غرق به خون و پیکرهای صدمه چشم ۲۳ بدن از عزیزان خویش را نقش بر زمین رویت کرد. به شدت محزون شد و در تاثیر این مصائب به شدت مریض شوید.۳۲ و بنابر قولی از زهری که دشمنان در غذایش ریختند مسموم شد.دختر والاتبار موسی بن جعفر با موقعیت جسمی و روحی که داشت و شم ناامنی که در شهر ساوه میکرد فرمود: منرا به شهر قم ببرید که از پدرم شنیدم، شهر قم راس شیعهها ما میباشد.
زمانی بزرگان قم از داخل شدن آن بانو به شهرشان مطلع شدند، برای استقبال از وی فراهم گردیدند و موسی بن خزرج گرانقدر قوم و قبیله اشعری در پیشاپیش جمعیت جنبش کرد و مهار ناقه آن حضرت را گرفت و در حالی که عدّه ای سواره و پیاده فضا محملش تجمع نموده بودند با قربانی کردن مقدمش را گرامی داشتند آن سیده جلیله را در خانه خود مکان اعطا کرد۳۳ و نعمت مهمانداری از حضرت در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۲۰۱ هـ.ق بخش عموم قم شد.
در دوران اقامت وی در قم که هفده روز بیان کرده اند در منزل موسی بن خزرج بسر میبرد و در آنجا عبادتگاهی داشت که به رمز و نیاز با خدا خود سرگرم بود، محل معاش حضرت ابعاد به طور مکتب درآمد و به مکتب ستّیه مکتب خانوم موسوم شوید.۳۴ و محراب عبادتش به بیت النور آوازه یافت که در زمان مجال پناهگاه و محل زیارت طرفداران و متوسلین به حضرتش است.
رحلت شهیدشدن سیرتکامل
حضرت معصومهس با جنبش اکانت گردیده خود و به علاقه دیدار اخوی در رسوایی و افشاء حاکمان جور مجال ـ بنی عباس ـ متحمّل صدمات متعددی شوید و در روز دهم ربیع الثانی سال ۲۰۱ هـ.ق قبل از آنکه دیدگان مبارکش به دیدن اخوی پرنور خواهد شد در دیار هجران و میان ناراحتی فراوان دلدادگان و دوستدارانش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
پس از وفات حضرت، عموم اورا غسل داده و کفن نمودند و به سوی آرامستان بابلان محل فعلی بقاع که ملکی از ملکهای موسی بن خزرج بود بردند تا به خاک بسپارند.
درین وقت دربین جمعیت گفتوگو در گرفت که چه کسی لاشه را باطن قبر گذارد. عاقبت متفق شدند تا فردی به اسم کار کشته که پیرمردی خودداری فعالیت و پارسا بود این شغل را اجرا دهد. زیرا به سراغش رفتند ناگهان مشاهده کردند دو سواره که نقاب به طور داشتند از طرف ریگزار بسوی آنها آمدند و از مرکب پیاده گردیده و به تجهیز آن بانوی مکرمه پرداختند. یکیاز وارد قبر شد و دیگری جسد منزه آن حضرت را برداشته به دست وی بخشید تا به خاک سپارد. آن دو بزرگوار فارغ از اینکه با کسی تکلّمی نمایند بر اسبهای خویش سوار گردیده و از محل بدور شدند.۳۵ بنابر لحاظ خیلی از بزرگان آن دو بدن حضرت رضاع و فرزندش امام جوادع بودند.
پس از نقطه پایان مراسم، موسی بن خزرج سایبانی از بوریا بر قبر شریف آن حضرت برافراشت، تازمانیکه حضرت زینب دختر امام نهم وارد قم شوید و قبّه ای از خشت بر مرقد مطهر سازه کرد.۳۶
و بهاین سان تربت پاکش در دل شهر قم قبله گاه ارادتمندان شیعه از سراسر دنیا شوید.
ضریح منوّر
ابعاد که در کنار مرقد حضرت بانوان دیگری به خاک امانت شدند برای مثال میمونه و ام محمد دختران موسی مبرقع از نوادگان امام جواد، ام قاسم، دختر علی کوکبی، ام اسحق جاریه محمد فرزند موسی مبرقع و ام حبیب جاریه ابو علی نوه امام رضا. طبق گزارش تاریخ قم در قرن سوم هجری دو قبّه به مکان گنبد فعلی بوده که قبّه اولیه بر فراز قبر مطهر حضرت معصومه و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبور ام حبیب، ام اسحاق و میمونه قرار گرفته بود.۳۷
لایق میباشد عده ای که حضرت معصومه را زیارت می نمایند این بزرگواران را حافظه نمایند و پاراگراف وارده را تلاوت نمایند:
السلام علیکن یا این که بنات نبی اللّه السلام علیکن و رحمة اللّه و برکاته.
اولین گنبد بر مرقد حضرت فاطمه معصومه به کارایی حضرت زینب دختر امام جوادع ساخته شد و به گذر زمان مجال و بعداز دفن بانوان علوی در مجاورت ضریح آن حضرت، دو گنبد دیگر در مجاورت گنبد ویّل سازه شوید که سومی آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد بود.
این سه گنبد تا سال ۴۴۷ هـ.ق برقرار بودند تا این که در به عبارتی سال وزیر طغرل کلان ـ میر ابوالفضل عراقی ـ به تشویق روضه خوان طوسی به مکان سه گنبد، گنبد مرتفعی به قطر ۱۱ متر و طول ۱۴ متر، مرتب به نقش های نقاشی کردن و تزئینات آجری و کاشی سوای تراس و حجره ها سازه بنیان که تک تک قبور سادات را فرا می گرفت.۳۸ در سال ۹۲۵ هـ.ق همین گنبد به کارایی سلطان بیگی بیگم دختر فرمان روا اسماعیل مرمت شد.
در سال ۱۲۱۸ هـ.ق گنبد مطهر با آجر های طلایی تزیین گشت که تا سال ۱۳۸۰ هـ.ق باقی ماند که طبق برنامه ای از سال جاری تا ۱۳۸۴ ش گنبد تعمیرات اصلی شد.
مرقد مطهر در اوایل قرن هفتم هجری به امر امیرمظفر احمد بن اسماعیل تعالی خویشان سلسله مظفری و با عملکرد وسیع ترین معلم کاشی سازی آن بعد از ظهر به کاشی های با ارزش و زرفام تروتمیز شوید که در سال ۱۳۷۷ ش با آمیخته ای از کاشی و سنگ بازسازی شد، در سال ۹۶۵ هـ.ق پاد شاه طهماسب صفوی برای مرقد ضریحی آجری همدم منافذی مزین به کاشی های هفت رنگ و کتیبه های معرّق سازه کرد که در سال ۱۲۳۰ هـ.ق به عبارتی بارگاه نقره پوش شد، در سال ۱۲۸۰ ضریحی از نقره تنظیم و به مکان گذشته نصب شوید که تعدادی توشه اصلاح و مرمت شد، این بارگاه در سال ۱۳۸۰ ش بده بستان شوید.
اولی صحنی که دراین ضریح میمون ساخته شد صحن عتیق اسم دارااست که پاد شاه بیگی دختر فرمان روا اسماعیل صفوی در سال ۹۲۵ هـ.ق سازه نمود. این صحن چهار حیاط داراست. حیاط طلا جواهرات در جنوب با دو مأذنه که در سال ۱۲۸۵ این مأذنه ها نیز طلاکاری شوید. تراس شمالی که ورودی مکتب فیضیه به صحن است و ساختمان نقاره منزل بر پرورش سازه شده است. تراس غربی ورودی مسجد اعظم به صحن، حیاط شرقیرابط صحن اتابکی با صحن عتیق صحن اتابکی صحن تازه دارنده چهار حیاط است که در هر مورد جلوه های هنری و معماری مشاهده می شود.تاسیس آن به امر اتابک اعظم و از سال ۱۲۹۵ هـ.ق تا ۱۳۰۳ به درازا کشید، تراس زیبای آینه در جانب غربی آن جای دارد. رواق های مقبره عبارتند از رواق بالاسر، رواق دارالحفاظ، رواق آیینه و رواق پیشرو. در سمت غرب بقعه مسجد اعظم واقع میباشد که کلنگ نخستین آن در یازده ذیقعده ۱۳۷۳ هـ.ق به دست توانای آیت اللّه بروجردی ره، به زمین زده شد.۳۹
تربت پاکان
شهر قم که تربت پاکش گوهر گرانقدری را در دل خویش مکان داده و درخشندگی آن دیده همگان را مجذوب طهارت و قداست خود نموده در زمان قرنها متمادی، حبل المتین اندیشمندان شرعی، عالمان و وارثان ائمه اطهارع به حساب می آید. تشریفات مشهد
دهها سال میباشد در حریم امن و جانبداری فاطمه معصومه ـ کریمه اهلبیت ـ بزرگان منزه سیرت و مخلصان دیندار بر سفره احسانش حاضر گردیده و به برکت اهمیت های ویژه آن حضرت به انتشار فرهنگ و تمدن تشیع اهتمام ورزیده، از خرمن اهل بیت خوشه ها برگرفته اند و جرعه های جانبخش را به کام تشنگان حق و واقعیت رسانده اند سرویس ها پر رنگ و تلاشهای ارزنده علماء و عارفان و مبارزان این شهر در احیای آیین محمّدیص چنان بوده که مهر تأیید و تجلیل مقتدایان راستین بر تارک آن میدرخشد که فرمودند:
«لولا القمیّون لضاع الدین؛۱ در شرایطیکه قمی ها علمای قم نبودند دیانت عموم در معرض تباهی قرار می گرفت.»
محور این شهر با حضور دوستان و شیعهها ائمه اطهار در سال ۸۳ هـ.ق پی ریزی شد.۲ کهاین زمانه به فرصت امام باقرع و امام راست گوع برمی خواهد شد.
امام راستگوع فرمود: قم شهر ما و شهر شیعه ها ماست، منزه و مقدّس میباشد. اهل آن ولایت مارا پذیرفته اند ۳ و امام کاظمع در معرفی قم اینگونه فرمود:«قم عُشّ آل محمد و مأوی شیعتهم؛۴ قم مأوای آل محمّد و پناهگاه شیعه ها ماست.»
و امام درست گوع در بیانی دیگر خصوصیت اهل قم را چنین ذکر فرمود: قم را قم نامیدند، چون اهلش به قائم آل محمّد می پیوندند و با آن حضرت بر ضد طاغوت ها قیام می کنند و با کمال استقامت و استواری به کمک وی میپردازند.۵
در شهر قم بیش تر از ۴۰۰ امامزاده واجب التعظیم مدفونند و خاک مقدّسش پیکر تمیز بخش اعظمی از فقهای محدثین و علماء تبارک شیعه را در برگرفته میباشد.
محمد ابراهیم کلباسی مرجع معاصر مرحوم میرزای قمی وقتی که از اصفهان به قم می آمد، از در پل علیخانی و یا این که از مسجد امام حسن عسگری کفش های خویش را خارج آورده و بدست می گرفت و تا بقاع پیاده میرفت و می فرمود: دراینجا علمای ابرار و اصحاب ائمه و محدثان بسیار آرمیده اند و سراسر این نصیب ـ دور و بر بقعه ـ قبور آن بزرگواران میباشد.۶
بنابه فرمایش امام درست گوع قم شهری برگزیده میباشد و مردمش همواره با حاکمان ستمگر مجال خود به نزاع برمی خاستند. جلوگیری آن ها از دادن خراج به حکومت عباسی خصوصاً بعداز شهید شدن حضرت رضاع در سال ۲۰۳ هـ.ق و فهمیدن همسایه قم به جنایت مأمون و دستگاه خلافت و دادن تعداد متعددی کشته و زندانی شدن اکثری از عموم دراین ارتباط مثال ای پرنور از مقاومت و پایداری آن ها میباشد.
شهر مقدّس و مذهبی قم در زمان تاریخ شاهد قتل عامهای خیانتّر و صدمات جبران ناپذیری از سوی ستمگران بوده میباشد، به عنوان مثال آن ها می شود به قتل عام در عهد و پیمان مأمون، مجال معتزّ پسر متوکل عباسی، زمانه حمله مغول، افغانها و نادرشاه اشاره نمود که اکثراً بدلیل سپردن کردن مذهب تشیع از سوی عموم شهر بوده میباشد. موضع گیری علمای مبارزی زیرا میرزای قمی در مقابل فتحعلیشاه، آیت اللّه حائری در قبال رضاخان، فریاد مقاومت آیت اللّه بافقی روبروی رضا سلطان و ایستادگی آیت اللّه بروجردی و امام خمینیره در تقابل با رژیم پهلوی مؤیّد پیشتازی این دیار در انتشار اسلام و محو بی دینی و طاغوت به حساب می آید با این وصف در طی فرصت، قم ضمن آنکه چشمه جوشان دانش و معارف حقّه شیعه بوده تربیت شدگانش پاسداران امین و پارسا آئین خداوند و مرزوبوم گهر خیزش خاستگاه انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی فرزند حوزه علمیّه قم میباشد و ویّلین جرقه انقلابی در نبرد با تجاوزگری ها و ظلم و خرابی طاغوت در قیام ۱۵ خرداد ماه و آن گاه در اعتراض به توهین رژیم علیه مرجعیت درین شهر زده شد.
اعتنا ائمه معصومین درباره قم در ذکر و شغل دارای اهمیت میباشد. مثلا اینکه امام رضاع میفرماید: پردیس دارنده هشت در میباشد، یک از آنان برای قمی هاست و سه درجه فرمود: خوشا به حالشان.۷
آن حضرت به زکریا بن بشر که قصد خارج رفتن از شهر قم را داشت فرمودند: از قم خارج نرو همانا معبود به خیال و خاطر تو بلا را از اهل قم بدور می سازد همان طور که به برکت وجود مقدّس موسی بن جعفرع بلا را از اهل بغداد بدور نمود.۸
قم به واسطه خورشید ولایت، بقاع مطهر حضرت معصومهع و روشنایی دانش و علم فقه جعفری متبلور از حوزه ها و مدرسه های علمیه و همینطور وجود مسجد مقدّس جمکران که تجلی گاه امام فرصت و محل رفت و آمد وی و انس و عشق دلدادگان به ساحتش میباشد و بین دیگر شهرها ممتاز میباشد. درصورتی که امام راستگوع فرمودند: وقتی خواهد آمد که شهر قم و اهلش حجت بر کل عموم شوند.
بانوی با کرامت
حضرت فاطمه معصومهع دخت بلند اختر امام موسی بن جعفرع میباشد که در ماه ذیقعده چشم به جهان گشود این ماه برای مادرش نجمه خاتون لذت بخش و وصف ناشدنی میباشد، چون در یازدهمی روز سال ۱۴۸ هـ.ق معبود حضرت رضا را به وی اهمیت کرد و روز نخستین ذیقعده سال ۱۷۳ پس از ۲۵ سال در مدینه منورّه۹ چشمش به به دنیاآمدن دختری از خویشاوندان رسالت که امام درستگو بشارت آمدنش را داده بود پرنور شوید.
اسم مبارکش را فاطمه نهادند و از آنجایی که امامان معصوم بیش تر از یک دختر را به اسم فاطمه می گذاشتند بر طبق نوشته بعضی مورخان امام چهار دختر به اسم فاطمه به گستردن تحت داشتند.
۱ـ فاطمه کبری ملقب به حضرت معصومه که در قم مدفون میباشد.
۲ـ فاطمه صغری، ملقب به بی بی فرم که در مدخل شهر باکو در آذربایجان شوروی مدفون میباشد.
۳ـ فاطمه اوسطی، ملقب به ستّی فاطمه که در اصفهان به خاک ودیعه گردیدهاست.
۴ـ فاطمه اُخری، پر اسم و رسم به خواهر امام که در رشت مدفون میباشد.۱۰
آن حضرت دارنده القابی زیرا طاهره، حمیده، نقیّه، سیده، رضیه و اخت الرضا میباشد و در زیارتنامه اورا به نامهای صدیقه و نساء العالمین نیز خوانده اند.۱۱
حضرت فاطمه معصومه ضمن آنکه سرچشمه نیکی ها و کمالات بی حد میباشد از منسوبین سه امام معصوم میباشد و تکریم و احترام وی گرامیداشت منزلت بلند قوم رسولص، خصوصاً رده امامان شیعه حضرت موسی بن جعفرع، علی بن موسیع و محمد بن علی امام جوادع محسوب میشود.
دختر موسی بن جعفر در ذیل تربیت بابا بزرگوار و اخوی گرامی اش حضرت رضاع به منزلت والایی رسید و در پاسخگویی به پرسشهای مراجعین به رتبه ای دست یافت که مبنی بر نقل ابن العرندس حضرت موسی بن جعفر به وی حرف فداها ابوه را ارزانی داشت.۱۲
او که مولود بیت وحی و تنزیل و نشأت گرفته از سلسله امامت و پاکی میباشد و ریشه جانش به ولایت معنوی سیراب شده، میتواند به اجازه خداوند با نفوذ و تأثیر در عمق نفوس مستعد و شیعه ها و دوستدارانش همانند امامان معصوم سبب ساز تغییر و تحول و تحوّل خواهد شد و در رفع دغدغه ها و برآوردن حوائج طالبان و اصلاح کارها وی اثری بدون واسطه داشته باشد.
صفای زیارت
بنابر احادیث متوالی از اهل بیت عصمت، قم شهر شیعه ها، مقبره فرزندان آنها، پناهگاه فاطمیان، تندرست ترین شهرها و لانه آل محمد میباشد. امام درستگوع فرمود: پروردگار دارنده حرمی میباشد که آن مکه میباشد و پیامبرش حرمی دارااست که مدینه میباشد و امیرالمؤمنین هم حرمی داراست که کوفه میباشد و ما هم دارنده حرمی هستیم که قم میباشد و به زودی بانویی از فرزند اینجانب در آنجا دفن میشود که نامش فاطمه میباشد هر که اورا زیارت نماید فردوس بر وی واجب میگردد.۱۳ راوی میگوید این فرمایش حضرت وقتی بود که هنوز موسی بن جعفر به جهان نیامده بود.
و امام جوادع فرمود: «اینجانب زار عمتی بقم فله الجنه؛۱۴ هر کس عمه ام را در قم زیارت نماید اهل فردوس میباشد».
فضائل بی شمار حضرت معصومه و بندگی خالصانه او به درگاه الهی، عشق و علاقه روز افزون دلدادگان بقعه اهلبیت را مشتعل ساخته و خط مش را برای زیارت یاروهمدم با معرفت آن بانوی مکرمه می گشاید و آنهارا به آشنایی بیشتر و درک جلالت قدر و منزلتش واقف می نماید تا که استحباب زیارت آن عزیز را از دست ندهد. نقل میباشد یکی شیعه ها به زیارت ضریح حضرت رضاع در مشهد رفت و بعد از مسیر همدان به کربلا رفت در میان خط مش در رؤیایی راستین حضرت رضاع را رویت کرد که به او فرمود: چه میشد درصورتیکه از قم عبور می کردی و قبر خواهرم را زیارت می کردی۱۵ و گشوده می نویسند امام رضاع با اشاره به عنایت زیارت حضرت معصومهس فرمودند: هر که نتواند به زیارت اینجانب بیاید برادرم امامزاده حمزه را در ری و یا این که خواهرم ـ معصومه س ـ را در قم زیارت نماید که به به عبارتی اجر زیارت اینجانب میرسد.۱۶
علّامه بزرگوار محمد باقر مجلسی از امام رضاع قصه می نماید که خطاب به سعد بن سعد اشعری فرمود: یا این که سعد عندکم لنا قبر ای سعد! از ما قبری در نزد شما میباشد. سعد میگوید: پهنا کردم فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر را می نمایید؟ فرمود: بله، هر که اورا زیارت نماید در حالی که عارف به حق وی باشد پردیس از آن اوست. پس هرگاه کنار قبر وی آمدی، در نزد بالای سرش بایست و ۳۴ درجه اللّه اکبر، ۳۳ درجه سبحان اللّه و ۳۳ جايگاه الحمد للّه بگو، سپس بگو السلام علی بشر صفوة اللّه تا نقطه پايان زیارت شریفه.۱۷
بنابر نقل حدیث فوق در مییابیم زیارتنامه حضرت معصومه از امام رضاع میباشد و بین بانوان اهل بیت پس از حضرت فاطمه زهراس فقط بانوی مجلّله ای که زیارت مأثور دارااست حضرت فاطمه معصومه میباشد.
فرازهایی از فضیلت ها
از خصوصیت های حضرت معصومهس دوراندیشی داشتن به علم ها اسلامی و نقل آن برای سایرافراد میباشد. در فراز یکیاز زیارتنامه های وی میخوانیم: «السلام علیک یا این که فاطمة بنت موسی بن جعفرو حجته و امینه» درود برتو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین وی، آن حضرت حجت و امانتدار پدرش امام کاظمع بود که در این حالت حجت و امین آفریدگار بوده و حجت و نشان اسلام و حافظ ودیعه الهی میباشد. و از راویان و محدثان به حساب می آید. تحت عنوان مثال می شود به دو حدیث که حضرت در سلسله راویان آن است اشاره نمود. علامه امینی می نویسد: فاطمه دختر امام رضاع نقل می نماید که دختران امام کاظم فاطمهمعصومه و زینب و ام کلثوم گفتند: قصه کرد مارا فاطمه دختر امام درست گوع و وی اظهارکرد داستان کرد منرا فاطمه دختر امام باقر از فاطمه دختر علی بن الحسین از فاطمه و سکینه دختران امام حسینع از ام کلثوم دختر فاطمه زهرا و وی از فاطمه زهراس نقل کرد که آن حضرت فرمود: آیا فراموش کردید فرمایش پیامبر خداوندص را در روز غدیر که به شما فرمود: هر که اینجانب مولی و رهبر وی هستم پس علی مولا و رهبر اوست و نیز به علی فرمود: نسبت تو به اینجانب همچون نسبت هارون به موسی میباشد.۱۸
همینطور نقل شده که: فاطمه معصومهس از فاطمه دختر امام درست گوع و وی از فاطمه دختر امام باقرع و وی از فاطمه دختر امام سجادع و وی از فاطمه دختر امام حسینع و وی از زینب دختر امیرالمؤمنینع و وی از فاطمه زهراس نقل می نماید که فرستاده پروردگار فرمود: «الا اینجانب مات علی حبّ آل محمد مات شهیدا؛۱۹ و بدانید کسی که با محبت آل محمّد بمیرد شهید مرده میباشد.»
والاترین جایگاه عصمت و طهارت از گناه و نادرست اختصاصی پیامبر اکرمص و ائمه اطهار و حضرت زهراس است.
امّا شخصیتی زیرا فاطمه معصومهس که اطاعت خداوند کرده و دامن خود را از رذایل اخلاقی مبرّا نموده و به رتبه خوب از زهد و عصمت و طهارت رسیده میباشد که در لسان عام و خاص شخصی مصون از گناه به حساب می آید برایش رده عصمت و طهارت قلبی متصوّر میباشد. در شرایطی که در فرازی از زیارتنامه غیر معروفه وی میخوانیم:
«السلام علیک ایتها الطاهرة الحمیدة البرة الرشیده التقیة النقیة.»۲۰ درود بر تو ای بانوی تمیز و حمد گردیده پسندیده رفتار و هدایت گردیده پرهیزگار وارسته، ضمن این صحبت حضرت رضاع که فرمودند: «اینجانب زار المعصومة بقم کمن زارنی؛ هر که فاطمه معصومهس را در قم زیارت نماید مثل آن میباشد که منرا زیارت نموده است، شاهدی بر منزلت عصمت و طهارت وی میباشد.
کنیه کریمه اهلبیت، در امر آن حضرت حکایت از شأن و مربته او نزد خداوند داراست و معبود متعال وی را به دلیل بندگی خالصانه، معاش با برکتی مداقه نمود که در اکنون حیات و ممات منشأ کرامات و عنایات خاص خواهد شد. و ضریح قدسی اش پناهگاه امیدواران به فضل و ادب الهی خواهد شد و متوسلین به حضرتش دریافته اند که از سلاله تمیز از خزائن امامت و ولایت و گوهری تابناک از صدف ملک قابلیت میباشد که قدرت عفووبخشش و دقت خاص به حاجتمندان و دعا کنندگان درگاهش را دارااست.
برای مثال مناقب و شرافت های آن بزرگوار وجود یک زیارتنامه منحصر به فرد از حوزه مقدّس امام معصوم میباشد که در آن حضرت، دختر پیامبر معبود، دختر امیرمؤمنان، دختر فاطمه و خدیجه و دختر امام حسن و امام حسین و نهایتاً دختر امام، خواهر امام و عمه امام خوانده میشود که محرک قرائت خالصانه و یار و همدم با معرفت آن وصال به پردیس را همپا دارااست.
نوشته اند مرحوم آیة اللّه میرزا رضی تبریزی از مجتهدین والا برای تلاوت فاتحه بر رمز قبر زکریا بن بشر که در شیخان قم میباشد میاید، در زمان تلاوت فاتحه به تامل می رود که آیا زکریا بن بشر با آن جلالت قدر و رفعت و روایاتی که درباره اش وارداتی فراتر میباشد یا این که حضرت معصومهس که ناگهان یک نفر که کلاه نمدی به رمز داشته پیش میاید و به او میگوید:آن بالا را بخوان، وی آغاز اعتنایی نمی نماید امّا بعد از رفتن مرد نگاه می نماید می بیند درج شده:
«السلام علی ارواح محمد و آل محمد فی الارواح، السلام علی اجساد محمد و آل محمد فی الاجساد» یعنی درود بر ارواح محمد و آل محمّد میان ارواح و درود بر اجساد محمّد و آل محمّد میان اجساد، دراین هم اکنون متوجه می گردد که آن فرد به ظواهر ساده، اندیشه اورا خوانده و از آنچه در ذهنش قبل با خبر گردیده و بهاین وسیله شک اورا جواب گفته که: اکانت حضرت معصومه که از آل محمّدص میباشد با سایرین جداست و هیچ کس قابل مقایسه با این بستگان وجود ندارد.۲۱ و دلدادگی به حضرتش به عبارتی تایید ولایت معصومین و مورد قبول درگاه الهی میباشد.
جایگاه شفاعت
یک کدام از معقتدات شیعه قضیه شفاعت میباشد در رأس شافعان روز قیامت فرستاده پروردگارص و ائمه اطهارند کهاین اقتضای آبرومندی آن ها در پیشگاه معبود متعال میباشد. در زیارت امام حسینع میخوانیم: «اللّهم ارزقنی شفاعة الحسین یوم الورود؛ خدایا شفاعت حسین را در روز ورود بر خودت روزیم کن»
بجز این بزرگان، منسوبین قبیله وحی و حتی رهروان مخلص آنها میتوانند به اجازه خداوند شفاعت نمایند. بنابر احادیث مختلف فاطمه زهراس از شخصیت های شفاعت کننده نزد خداوند میباشد، در ماجرا جابر از امام باقرع چنین آمده میباشد که فرمود: ای جابر و اللّه که فاطمه شیعه ها و محبان خویش را آن سیرتکامل که طیور دانه های عالی و تندرست را از فی مابین دانه های بد مستقل نموده، گزینش می نماید.۲۲
از روش اهلبیت احادیث فراوانی داریم که فردوس و شفاعت جزء مهریه حضرت زهراس میباشد.۲۳
بعداز صدیقه طاهرهس شفاعت بانویی به گستردگی شفیعه روز جزا ـ فاطمه معصومه س ـ وجود ندارد.امام درستگوع فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتی الجنة باجمعهم؛۲۴ و به شفاعت وی ـ فاطمه معصومه ـ همگی شیعیانم وارد فردوس خواهند شد.»
و نیز در زیارت آن بانوی معظمه میخوانیم: «یا این که فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای اینجانب نزد آفریدگار درباره فردوس شفاعت کن.» و این خویش نشانه دهنده جایگاه و رتبه آن شافع روز جزاست. در فراز دیگر زیارتنامه آمده که: «فان لک عند اللّه شأناً اینجانب الشأن» یعنی اینکه ما از تو طلب شفاعت میکنیم خیر فقط به خیال اینکه تو دختر، خواهر و عمه امامی، بلکه به واسطه ارتباط مخصوصی که با جایگاه ربوبی داری از شأنیت و اعتبار منفعت مندی که اما برای ما خاکیان قابل ادراک وجود ندارد و صرفا معبود و رسول و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.
یکی علمای دولت آباد اصفهان به اسم آیت اللّه حاج روحانی محمد ناصری از پدرش نقل می نماید که در سال ۱۲۹۵ هجری در حوالی قم قحطی و خشکسالی شدیدی پدیدآمد و احشام در معرض هلاکت قرار گرفتند. هم محلی آن حیطه ۴۰ نفر از متدینین را گزینش کرده و به قم فرستادند تا در صحن معصومه بست نشینند، شاید از التفات وی باران ببارد و از قحطی نجات یابند.
بعداز سه شبانه روز، شبی یکیاز آن چهل نفر مرحوم میرزای قمی را به خواب می بیند که به وی میفرماید: چرا در اینجا بست نشسته اید؟ وی میگوید: مدتی میباشد در حوزه ما باران نباریده و خشکسالی به وجود آمده ما برای رفع خطر به اینجا حفاظت آورده ایم. میرزا میفرماید: برای همین انجا آمده اید، این که چیزی وجود ندارد ایم نقدار از دست ما ساخته میباشد برای رفع این حوائج به ما رجوعکنید، اما در صورتیکه شفاعت همگی عالم را خواستید دست توسّل به طرف این شفیعه روز جزاـ حضرت معصومهس ـ دراز فرمائید.۲۵
این رؤیای صادقه مؤیّد حدیث شریقی میباشد که تا قبل از اینً ذکر شد.
خواهران مثال
در بین بانوان بیت رسالت و امامت دو بانوی آسمانی یعنی حضرت زینب کبریس و حضرت معصومهس دارنده وجوه تشابه و قدر مشترک هستند: و هر دوی آنها مخدرات دختر امام خواهر امام و عمه امامند. هر دوی آن ها آیتم تکریم و تجلیل امام معصوم واقع گردیده و گویش به مدح و ستایش و تعریف و تمجید آنها باز اند، حضرت زینب از سوی پدرش امیرالمؤمنینع، اخوی امام حسینع و پسر اخوی...امام سجادع حمد شده و حضرت معصومهس از جانب جد بزرگوارش امام درست گوع و اخوی گرانقدرش امام رضاع و فرزند اخوی امام جوادع ستوده گردیدهاست.
آن دو بانوی مکرمه عشق شدیدی نسبت به برادرها امام حسینع و امام رضاع داشتند و به خیال این و در راستای صیانت از حریم ولایت شکاف وطن نموده و سختی مهاجرت را بر خویش هموار کردند.
هر دو بزرگوار زادگاهشان مدینه اما مدفنشان در نقطه ای بدور و در هجران واقع شدهاست. مضجع شریفشان زیارتگاه عاشقان قوم رسول میباشد و مسلمانها از سراسر دنیا با پر نمک و شوق به سوی مرقد مطهرشان در مصر و شام و قم مقدّس می شتابند.
فاطمه معصومه از نگرش مشاهیر
صدرالدین شیرازی دارای اسم و رسم به ملاصدرا فیلسوف بلندمرتبه اسلام و بینان گذار حکمت متعالیه در کتاب اساسی اسفار اربعه را در روستای کهک قم به حرفه تحریر درآورده میگوید: زمانی شبهه ای برایم پیش می آمد، کنار قبر حضرت معصومه در قم می آمدم و از آن بانو استمداد میکردم و شبهه فلسفی اینجانب حل میشد.۲۶
یک کدام از شاگردان آیت اللّه مرعشی نقل می نماید، وی برهان مسافرت به قم و اقامت درین شهر را اینگونه ذکر میکرد:پدرم آقا سید محمود مرعشی که از زاهدان و عابدان دوران بود ختم مجربی را گزینش و چهل شب بر تلاوت آن مداومت نمود تا شاید آفریدگار به طریقی قبر شریف حضرت زهراس را به او آرم دهد، در فقید رؤیا
به محضر مقدّس امام راستگوع و یا این که امام باقرع مشرف می گردد از وی میپرسند: چه میخواهی؟ پهنا می نماید میخواهم بدانم قبر فاطمه زهراس در کجاست تا آن را زیارت کنم. حضرت میفرمایند: نمی اقتدار خلاف وصیّت قبرش را مشخص و معلوم کنم، علیک بکریمة اهل البیت: به دامن کریمه اهلبیت چنگ بزن، چون معبود جلال و جبروت حضرت فاطمهس را به حضرت معصومه التفات فرموده میباشد. کسی که بخواهد اجر زبارت حضرت زهرا را شعور نماید به زیارت فاطمه معصومهس برود. آیة اللّه مرعشی گفتند: پدرم منرا پیشنهاد میکرد، اینجانب توانا به زیارت وی نیستم امّا تو این عمل را جاری ساختن بده. لذا اینجانب به همین خیال به زیارت امام هشتم و فاطمه معصومه از نجف آمدم و به سماجت مؤسس حوزه علمیه قم آیت اللّه حائری یزدی در آنجا به یادماندنی شدم.۲۷
حضرت آیت اللّه طباطبائی علامه، فیلسوف و عارف نامی در ماه خوشیمن رمضان قبل از افطار به مقبره ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومهس مشرف میشد و با بوسه بر بارگاه آن حضرت روزه خویش را می گشود.۲۸
حضرت آیت اللّه گلپایگانی در پیشنهاد های خود به طلاب به رابطه مداوم با ائمه اطهار و امام فرصتع و تلاوت قرآن کریم ومهربان و دعا ها دارای اعتبار و پهنا متانت خالصانه به دختر موسی بن جعفر پیشنهاد می نمودند همینطور وی خویش چنان بدین عمل علاقمند بودند که در حالا کسالت نتوانسته بودند به بقعه بی بی مشرف شوند بارها شیون می کردند.
حضرت آیت اللّه مرعشی نجفی در وصایای خود فرمودند: بعداز مرگم، لاشه ام را روبروی مرقد مطهر حضرت معصومه قرار داده یک راز عمامه ام را به بارگاه مطهر و رمز دیگر آن را به تابوت بسته و دراین هنگام مصیبت مولایم حسین مظلوم و اهل بیتش را بخوانید.
آیت اللّه فاضل لنکرانی در مورد رابطه خویش با حضرت معصومه اینگونه میگوید: روزی به بقعه مشرف شدم و بعداز زیارت پهنا کردم عمه جان ـ وی از طرف مامان عمه و محرم اینجانب میباشند ـ اینجانب امروز هیچ حاجتی مثل پول و خانه و غیره ندارم، تنها عنایتی کرده منرا در ادراک آیه پاکسازی کمک کنید، تا بتوانم آن را صحیح فهمیده و بنویسم و حل اختلال نمایم. وی درپی ذکر کرده اند که بعداز این روایت آغاز کردم به تایپ کردن آیه پاکسازی و به برکت حضرت مسائلی و مطالبی برایم پرنور شد که درصورتی که پنجاه سال دیگر درس می خواندم آن مطالب برایم پرنور نمیشد.۲۹
داخل شدن مرحوم آیت اللّه العظمی حاج روضه خوان عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه به قم و اراده به اقامت در آن شهر بر تاثیر استخاره ای بوده میباشد که در کنار بقاع فاطمه معصومهس و با توسّل به آن حضرت اعمال داده و در فیض آیه ای آمده که وی را مکلف به ماندن و روی هم گذاشتن علماء و فضلا کرده است و خلاصه در آن جریان هدایت ویژه ای در پرتو اهمیت آن حضرت مشمول حالا وی گردیدهاست.۳۰
در ارتباط با اقامت آیت اللّه بروجردی در قم گشوده می شود به دقت حضرت معصومه اشاره نمود براین اساس که وی در اواخر سال ۱۳۶۳ هـ.ق دچار به بیماری می گردند و مقرر میگردد در طهران جراحی نمایند و وقتی که به قصد درمان از بروجرد بیرون میشوند، احوال مزاجشان رضایت نصیب نبوده و حدوداً در بیهوشی به راز می بردند تا اینکه یک درجه در دل شب دیده باز چراغهای قم را مشاهده می نمایند، از ملازمان میپرسند؟ اینجا کجاست، پهنا می نمایند قم میباشد جذبه روضه خوان و کششی معنوی وی را به خویش درگیر می نماید و تصمیم میگیرند بعداز بهبودی بقیّه قدمت را دراین آستان مقدّس بگذرانند و بالأخره وی به برکت حضرت فاطمه معصومه شفا مییابد و پس از آنکه سالمی خود را گشوده مییابد به قم آمده و آن تحوّل پهناور علمی و فرهنگی را در حوزه بوجود میآورد.۳۱
بدرود
حضرت معصومه به هنگام شهیدشدن بابا که در سال ۱۸۳ چهره بخشید ده سال داشت. و بیشتر زمانه کودکیش را در روز ها ناراحتی زندانی بابا سپری کرد، البته معاش در کنار برادرش ـ امام رضا ـ شعله های آرزو را در دلش زنده نگه می داشت. امّا با مسافرت تبعید سیرتکامل امام هشتمع به مرو، حضرت معصومه 1سال فارغ از اخوی در مدینه زندکی کرد. تا اینکه طومار ای از حضرت رضا به او رسید، وی که دلش برای دیدن اخوی بی تاب گردیده، فورا یاروهمدم عدّه ای از برادرانش به نامهای فضل و ادب، جعفر، هادی و قاسم و زید و تنی چند از برادرزاده ها و تعدادی بدن از غلامان و کنیزان مدینه را به قصد مرو رخنه نمود.
در حین رویه به ساوه رسیدند و زمانی مخالفین اهل بیت از وصال آنها به شهر آگاه شدند به آزار و اذیّت و مبارزه با ملازمان حضرت پرداختند و تمامی برادران و برادرزادگان حضرت معصومهس به شهید شدن رسیدند. زمانی که حضرت جسدهای غرق به خون و پیکرهای صدمه چشم ۲۳ بدن از عزیزان خویش را نقش بر زمین رویت کرد. به شدت محزون شد و در تاثیر این مصائب به شدت مریض شوید.۳۲ و بنابر قولی از زهری که دشمنان در غذایش ریختند مسموم شد.دختر والاتبار موسی بن جعفر با موقعیت جسمی و روحی که داشت و شم ناامنی که در شهر ساوه میکرد فرمود: منرا به شهر قم ببرید که از پدرم شنیدم، شهر قم راس شیعهها ما میباشد.
زمانی بزرگان قم از داخل شدن آن بانو به شهرشان مطلع شدند، برای استقبال از وی فراهم گردیدند و موسی بن خزرج گرانقدر قوم و قبیله اشعری در پیشاپیش جمعیت جنبش کرد و مهار ناقه آن حضرت را گرفت و در حالی که عدّه ای سواره و پیاده فضا محملش تجمع نموده بودند با قربانی کردن مقدمش را گرامی داشتند آن سیده جلیله را در خانه خود مکان اعطا کرد۳۳ و نعمت مهمانداری از حضرت در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۲۰۱ هـ.ق بخش عموم قم شد.
در دوران اقامت وی در قم که هفده روز بیان کرده اند در منزل موسی بن خزرج بسر میبرد و در آنجا عبادتگاهی داشت که به رمز و نیاز با خدا خود سرگرم بود، محل معاش حضرت ابعاد به طور مکتب درآمد و به مکتب ستّیه مکتب خانوم موسوم شوید.۳۴ و محراب عبادتش به بیت النور آوازه یافت که در زمان مجال پناهگاه و محل زیارت طرفداران و متوسلین به حضرتش است.
رحلت شهیدشدن سیرتکامل
حضرت معصومهس با جنبش اکانت گردیده خود و به علاقه دیدار اخوی در رسوایی و افشاء حاکمان جور مجال ـ بنی عباس ـ متحمّل صدمات متعددی شوید و در روز دهم ربیع الثانی سال ۲۰۱ هـ.ق قبل از آنکه دیدگان مبارکش به دیدن اخوی پرنور خواهد شد در دیار هجران و میان ناراحتی فراوان دلدادگان و دوستدارانش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
پس از وفات حضرت، عموم اورا غسل داده و کفن نمودند و به سوی آرامستان بابلان محل فعلی بقاع که ملکی از ملکهای موسی بن خزرج بود بردند تا به خاک بسپارند.
درین وقت دربین جمعیت گفتوگو در گرفت که چه کسی لاشه را باطن قبر گذارد. عاقبت متفق شدند تا فردی به اسم کار کشته که پیرمردی خودداری فعالیت و پارسا بود این شغل را اجرا دهد. زیرا به سراغش رفتند ناگهان مشاهده کردند دو سواره که نقاب به طور داشتند از طرف ریگزار بسوی آنها آمدند و از مرکب پیاده گردیده و به تجهیز آن بانوی مکرمه پرداختند. یکیاز وارد قبر شد و دیگری جسد منزه آن حضرت را برداشته به دست وی بخشید تا به خاک سپارد. آن دو بزرگوار فارغ از اینکه با کسی تکلّمی نمایند بر اسبهای خویش سوار گردیده و از محل بدور شدند.۳۵ بنابر لحاظ خیلی از بزرگان آن دو بدن حضرت رضاع و فرزندش امام جوادع بودند.
پس از نقطه پایان مراسم، موسی بن خزرج سایبانی از بوریا بر قبر شریف آن حضرت برافراشت، تازمانیکه حضرت زینب دختر امام نهم وارد قم شوید و قبّه ای از خشت بر مرقد مطهر سازه کرد.۳۶
و بهاین سان تربت پاکش در دل شهر قم قبله گاه ارادتمندان شیعه از سراسر دنیا شوید.
ضریح منوّر
ابعاد که در کنار مرقد حضرت بانوان دیگری به خاک امانت شدند برای مثال میمونه و ام محمد دختران موسی مبرقع از نوادگان امام جواد، ام قاسم، دختر علی کوکبی، ام اسحق جاریه محمد فرزند موسی مبرقع و ام حبیب جاریه ابو علی نوه امام رضا. طبق گزارش تاریخ قم در قرن سوم هجری دو قبّه به مکان گنبد فعلی بوده که قبّه اولیه بر فراز قبر مطهر حضرت معصومه و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبور ام حبیب، ام اسحاق و میمونه قرار گرفته بود.۳۷
لایق میباشد عده ای که حضرت معصومه را زیارت می نمایند این بزرگواران را حافظه نمایند و پاراگراف وارده را تلاوت نمایند:
السلام علیکن یا این که بنات نبی اللّه السلام علیکن و رحمة اللّه و برکاته.
اولین گنبد بر مرقد حضرت فاطمه معصومه به کارایی حضرت زینب دختر امام جوادع ساخته شد و به گذر زمان مجال و بعداز دفن بانوان علوی در مجاورت ضریح آن حضرت، دو گنبد دیگر در مجاورت گنبد ویّل سازه شوید که سومی آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد بود.
این سه گنبد تا سال ۴۴۷ هـ.ق برقرار بودند تا این که در به عبارتی سال وزیر طغرل کلان ـ میر ابوالفضل عراقی ـ به تشویق روضه خوان طوسی به مکان سه گنبد، گنبد مرتفعی به قطر ۱۱ متر و طول ۱۴ متر، مرتب به نقش های نقاشی کردن و تزئینات آجری و کاشی سوای تراس و حجره ها سازه بنیان که تک تک قبور سادات را فرا می گرفت.۳۸ در سال ۹۲۵ هـ.ق همین گنبد به کارایی سلطان بیگی بیگم دختر فرمان روا اسماعیل مرمت شد.
در سال ۱۲۱۸ هـ.ق گنبد مطهر با آجر های طلایی تزیین گشت که تا سال ۱۳۸۰ هـ.ق باقی ماند که طبق برنامه ای از سال جاری تا ۱۳۸۴ ش گنبد تعمیرات اصلی شد.
مرقد مطهر در اوایل قرن هفتم هجری به امر امیرمظفر احمد بن اسماعیل تعالی خویشان سلسله مظفری و با عملکرد وسیع ترین معلم کاشی سازی آن بعد از ظهر به کاشی های با ارزش و زرفام تروتمیز شوید که در سال ۱۳۷۷ ش با آمیخته ای از کاشی و سنگ بازسازی شد، در سال ۹۶۵ هـ.ق پاد شاه طهماسب صفوی برای مرقد ضریحی آجری همدم منافذی مزین به کاشی های هفت رنگ و کتیبه های معرّق سازه کرد که در سال ۱۲۳۰ هـ.ق به عبارتی بارگاه نقره پوش شد، در سال ۱۲۸۰ ضریحی از نقره تنظیم و به مکان گذشته نصب شوید که تعدادی توشه اصلاح و مرمت شد، این بارگاه در سال ۱۳۸۰ ش بده بستان شوید.
اولی صحنی که دراین ضریح میمون ساخته شد صحن عتیق اسم دارااست که پاد شاه بیگی دختر فرمان روا اسماعیل صفوی در سال ۹۲۵ هـ.ق سازه نمود. این صحن چهار حیاط داراست. حیاط طلا جواهرات در جنوب با دو مأذنه که در سال ۱۲۸۵ این مأذنه ها نیز طلاکاری شوید. تراس شمالی که ورودی مکتب فیضیه به صحن است و ساختمان نقاره منزل بر پرورش سازه شده است. تراس غربی ورودی مسجد اعظم به صحن، حیاط شرقیرابط صحن اتابکی با صحن عتیق صحن اتابکی صحن تازه دارنده چهار حیاط است که در هر مورد جلوه های هنری و معماری مشاهده می شود.تاسیس آن به امر اتابک اعظم و از سال ۱۲۹۵ هـ.ق تا ۱۳۰۳ به درازا کشید، تراس زیبای آینه در جانب غربی آن جای دارد. رواق های مقبره عبارتند از رواق بالاسر، رواق دارالحفاظ، رواق آیینه و رواق پیشرو. در سمت غرب بقعه مسجد اعظم واقع میباشد که کلنگ نخستین آن در یازده ذیقعده ۱۳۷۳ هـ.ق به دست توانای آیت اللّه بروجردی ره، به زمین زده شد.۳۹
شهر قم که تربت پاکش گوهر گرانقدری را در دل خویش مکان داده و درخشندگی آن دیده همگان را مجذوب طهارت و قداست خود نموده در زمان قرنها متمادی، حبل المتین اندیشمندان شرعی، عالمان و وارثان ائمه اطهارع به حساب می آید. تشریفات مشهد
دهها سال میباشد در حریم امن و جانبداری فاطمه معصومه ـ کریمه اهلبیت ـ بزرگان منزه سیرت و مخلصان دیندار بر سفره احسانش حاضر گردیده و به برکت اهمیت های ویژه آن حضرت به انتشار فرهنگ و تمدن تشیع اهتمام ورزیده، از خرمن اهل بیت خوشه ها برگرفته اند و جرعه های جانبخش را به کام تشنگان حق و واقعیت رسانده اند سرویس ها پر رنگ و تلاشهای ارزنده علماء و عارفان و مبارزان این شهر در احیای آیین محمّدیص چنان بوده که مهر تأیید و تجلیل مقتدایان راستین بر تارک آن میدرخشد که فرمودند:
«لولا القمیّون لضاع الدین؛۱ در شرایطیکه قمی ها علمای قم نبودند دیانت عموم در معرض تباهی قرار می گرفت.»
محور این شهر با حضور دوستان و شیعهها ائمه اطهار در سال ۸۳ هـ.ق پی ریزی شد.۲ کهاین زمانه به فرصت امام باقرع و امام راست گوع برمی خواهد شد.
امام راستگوع فرمود: قم شهر ما و شهر شیعه ها ماست، منزه و مقدّس میباشد. اهل آن ولایت مارا پذیرفته اند ۳ و امام کاظمع در معرفی قم اینگونه فرمود:«قم عُشّ آل محمد و مأوی شیعتهم؛۴ قم مأوای آل محمّد و پناهگاه شیعه ها ماست.»
و امام درست گوع در بیانی دیگر خصوصیت اهل قم را چنین ذکر فرمود: قم را قم نامیدند، چون اهلش به قائم آل محمّد می پیوندند و با آن حضرت بر ضد طاغوت ها قیام می کنند و با کمال استقامت و استواری به کمک وی میپردازند.۵
در شهر قم بیش تر از ۴۰۰ امامزاده واجب التعظیم مدفونند و خاک مقدّسش پیکر تمیز بخش اعظمی از فقهای محدثین و علماء تبارک شیعه را در برگرفته میباشد.
محمد ابراهیم کلباسی مرجع معاصر مرحوم میرزای قمی وقتی که از اصفهان به قم می آمد، از در پل علیخانی و یا این که از مسجد امام حسن عسگری کفش های خویش را خارج آورده و بدست می گرفت و تا بقاع پیاده میرفت و می فرمود: دراینجا علمای ابرار و اصحاب ائمه و محدثان بسیار آرمیده اند و سراسر این نصیب ـ دور و بر بقعه ـ قبور آن بزرگواران میباشد.۶
بنابه فرمایش امام درست گوع قم شهری برگزیده میباشد و مردمش همواره با حاکمان ستمگر مجال خود به نزاع برمی خاستند. جلوگیری آن ها از دادن خراج به حکومت عباسی خصوصاً بعداز شهید شدن حضرت رضاع در سال ۲۰۳ هـ.ق و فهمیدن همسایه قم به جنایت مأمون و دستگاه خلافت و دادن تعداد متعددی کشته و زندانی شدن اکثری از عموم دراین ارتباط مثال ای پرنور از مقاومت و پایداری آن ها میباشد.
شهر مقدّس و مذهبی قم در زمان تاریخ شاهد قتل عامهای خیانتّر و صدمات جبران ناپذیری از سوی ستمگران بوده میباشد، به عنوان مثال آن ها می شود به قتل عام در عهد و پیمان مأمون، مجال معتزّ پسر متوکل عباسی، زمانه حمله مغول، افغانها و نادرشاه اشاره نمود که اکثراً بدلیل سپردن کردن مذهب تشیع از سوی عموم شهر بوده میباشد. موضع گیری علمای مبارزی زیرا میرزای قمی در مقابل فتحعلیشاه، آیت اللّه حائری در قبال رضاخان، فریاد مقاومت آیت اللّه بافقی روبروی رضا سلطان و ایستادگی آیت اللّه بروجردی و امام خمینیره در تقابل با رژیم پهلوی مؤیّد پیشتازی این دیار در انتشار اسلام و محو بی دینی و طاغوت به حساب می آید با این وصف در طی فرصت، قم ضمن آنکه چشمه جوشان دانش و معارف حقّه شیعه بوده تربیت شدگانش پاسداران امین و پارسا آئین خداوند و مرزوبوم گهر خیزش خاستگاه انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی فرزند حوزه علمیّه قم میباشد و ویّلین جرقه انقلابی در نبرد با تجاوزگری ها و ظلم و خرابی طاغوت در قیام ۱۵ خرداد ماه و آن گاه در اعتراض به توهین رژیم علیه مرجعیت درین شهر زده شد.
اعتنا ائمه معصومین درباره قم در ذکر و شغل دارای اهمیت میباشد. مثلا اینکه امام رضاع میفرماید: پردیس دارنده هشت در میباشد، یک از آنان برای قمی هاست و سه درجه فرمود: خوشا به حالشان.۷
آن حضرت به زکریا بن بشر که قصد خارج رفتن از شهر قم را داشت فرمودند: از قم خارج نرو همانا معبود به خیال و خاطر تو بلا را از اهل قم بدور می سازد همان طور که به برکت وجود مقدّس موسی بن جعفرع بلا را از اهل بغداد بدور نمود.۸
قم به واسطه خورشید ولایت، بقاع مطهر حضرت معصومهع و روشنایی دانش و علم فقه جعفری متبلور از حوزه ها و مدرسه های علمیه و همینطور وجود مسجد مقدّس جمکران که تجلی گاه امام فرصت و محل رفت و آمد وی و انس و عشق دلدادگان به ساحتش میباشد و بین دیگر شهرها ممتاز میباشد. درصورتی که امام راستگوع فرمودند: وقتی خواهد آمد که شهر قم و اهلش حجت بر کل عموم شوند.
بانوی با کرامت
حضرت فاطمه معصومهع دخت بلند اختر امام موسی بن جعفرع میباشد که در ماه ذیقعده چشم به جهان گشود این ماه برای مادرش نجمه خاتون لذت بخش و وصف ناشدنی میباشد، چون در یازدهمی روز سال ۱۴۸ هـ.ق معبود حضرت رضا را به وی اهمیت کرد و روز نخستین ذیقعده سال ۱۷۳ پس از ۲۵ سال در مدینه منورّه۹ چشمش به به دنیاآمدن دختری از خویشاوندان رسالت که امام درستگو بشارت آمدنش را داده بود پرنور شوید.
اسم مبارکش را فاطمه نهادند و از آنجایی که امامان معصوم بیش تر از یک دختر را به اسم فاطمه می گذاشتند بر طبق نوشته بعضی مورخان امام چهار دختر به اسم فاطمه به گستردن تحت داشتند.
۱ـ فاطمه کبری ملقب به حضرت معصومه که در قم مدفون میباشد.
۲ـ فاطمه صغری، ملقب به بی بی فرم که در مدخل شهر باکو در آذربایجان شوروی مدفون میباشد.
۳ـ فاطمه اوسطی، ملقب به ستّی فاطمه که در اصفهان به خاک ودیعه گردیدهاست.
۴ـ فاطمه اُخری، پر اسم و رسم به خواهر امام که در رشت مدفون میباشد.۱۰
آن حضرت دارنده القابی زیرا طاهره، حمیده، نقیّه، سیده، رضیه و اخت الرضا میباشد و در زیارتنامه اورا به نامهای صدیقه و نساء العالمین نیز خوانده اند.۱۱
حضرت فاطمه معصومه ضمن آنکه سرچشمه نیکی ها و کمالات بی حد میباشد از منسوبین سه امام معصوم میباشد و تکریم و احترام وی گرامیداشت منزلت بلند قوم رسولص، خصوصاً رده امامان شیعه حضرت موسی بن جعفرع، علی بن موسیع و محمد بن علی امام جوادع محسوب میشود.
دختر موسی بن جعفر در ذیل تربیت بابا بزرگوار و اخوی گرامی اش حضرت رضاع به منزلت والایی رسید و در پاسخگویی به پرسشهای مراجعین به رتبه ای دست یافت که مبنی بر نقل ابن العرندس حضرت موسی بن جعفر به وی حرف فداها ابوه را ارزانی داشت.۱۲
او که مولود بیت وحی و تنزیل و نشأت گرفته از سلسله امامت و پاکی میباشد و ریشه جانش به ولایت معنوی سیراب شده، میتواند به اجازه خداوند با نفوذ و تأثیر در عمق نفوس مستعد و شیعه ها و دوستدارانش همانند امامان معصوم سبب ساز تغییر و تحول و تحوّل خواهد شد و در رفع دغدغه ها و برآوردن حوائج طالبان و اصلاح کارها وی اثری بدون واسطه داشته باشد.
صفای زیارت
بنابر احادیث متوالی از اهل بیت عصمت، قم شهر شیعه ها، مقبره فرزندان آنها، پناهگاه فاطمیان، تندرست ترین شهرها و لانه آل محمد میباشد. امام درستگوع فرمود: پروردگار دارنده حرمی میباشد که آن مکه میباشد و پیامبرش حرمی دارااست که مدینه میباشد و امیرالمؤمنین هم حرمی داراست که کوفه میباشد و ما هم دارنده حرمی هستیم که قم میباشد و به زودی بانویی از فرزند اینجانب در آنجا دفن میشود که نامش فاطمه میباشد هر که اورا زیارت نماید فردوس بر وی واجب میگردد.۱۳ راوی میگوید این فرمایش حضرت وقتی بود که هنوز موسی بن جعفر به جهان نیامده بود.
و امام جوادع فرمود: «اینجانب زار عمتی بقم فله الجنه؛۱۴ هر کس عمه ام را در قم زیارت نماید اهل فردوس میباشد».
فضائل بی شمار حضرت معصومه و بندگی خالصانه او به درگاه الهی، عشق و علاقه روز افزون دلدادگان بقعه اهلبیت را مشتعل ساخته و خط مش را برای زیارت یاروهمدم با معرفت آن بانوی مکرمه می گشاید و آنهارا به آشنایی بیشتر و درک جلالت قدر و منزلتش واقف می نماید تا که استحباب زیارت آن عزیز را از دست ندهد. نقل میباشد یکی شیعه ها به زیارت ضریح حضرت رضاع در مشهد رفت و بعد از مسیر همدان به کربلا رفت در میان خط مش در رؤیایی راستین حضرت رضاع را رویت کرد که به او فرمود: چه میشد درصورتیکه از قم عبور می کردی و قبر خواهرم را زیارت می کردی۱۵ و گشوده می نویسند امام رضاع با اشاره به عنایت زیارت حضرت معصومهس فرمودند: هر که نتواند به زیارت اینجانب بیاید برادرم امامزاده حمزه را در ری و یا این که خواهرم ـ معصومه س ـ را در قم زیارت نماید که به به عبارتی اجر زیارت اینجانب میرسد.۱۶
علّامه بزرگوار محمد باقر مجلسی از امام رضاع قصه می نماید که خطاب به سعد بن سعد اشعری فرمود: یا این که سعد عندکم لنا قبر ای سعد! از ما قبری در نزد شما میباشد. سعد میگوید: پهنا کردم فدایت گردم، آیا قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر را می نمایید؟ فرمود: بله، هر که اورا زیارت نماید در حالی که عارف به حق وی باشد پردیس از آن اوست. پس هرگاه کنار قبر وی آمدی، در نزد بالای سرش بایست و ۳۴ درجه اللّه اکبر، ۳۳ درجه سبحان اللّه و ۳۳ جايگاه الحمد للّه بگو، سپس بگو السلام علی بشر صفوة اللّه تا نقطه پايان زیارت شریفه.۱۷
بنابر نقل حدیث فوق در مییابیم زیارتنامه حضرت معصومه از امام رضاع میباشد و بین بانوان اهل بیت پس از حضرت فاطمه زهراس فقط بانوی مجلّله ای که زیارت مأثور دارااست حضرت فاطمه معصومه میباشد.
فرازهایی از فضیلت ها
از خصوصیت های حضرت معصومهس دوراندیشی داشتن به علم ها اسلامی و نقل آن برای سایرافراد میباشد. در فراز یکیاز زیارتنامه های وی میخوانیم: «السلام علیک یا این که فاطمة بنت موسی بن جعفرو حجته و امینه» درود برتو ای فاطمه دختر موسی بن جعفر و حجت و امین وی، آن حضرت حجت و امانتدار پدرش امام کاظمع بود که در این حالت حجت و امین آفریدگار بوده و حجت و نشان اسلام و حافظ ودیعه الهی میباشد. و از راویان و محدثان به حساب می آید. تحت عنوان مثال می شود به دو حدیث که حضرت در سلسله راویان آن است اشاره نمود. علامه امینی می نویسد: فاطمه دختر امام رضاع نقل می نماید که دختران امام کاظم فاطمهمعصومه و زینب و ام کلثوم گفتند: قصه کرد مارا فاطمه دختر امام درست گوع و وی اظهارکرد داستان کرد منرا فاطمه دختر امام باقر از فاطمه دختر علی بن الحسین از فاطمه و سکینه دختران امام حسینع از ام کلثوم دختر فاطمه زهرا و وی از فاطمه زهراس نقل کرد که آن حضرت فرمود: آیا فراموش کردید فرمایش پیامبر خداوندص را در روز غدیر که به شما فرمود: هر که اینجانب مولی و رهبر وی هستم پس علی مولا و رهبر اوست و نیز به علی فرمود: نسبت تو به اینجانب همچون نسبت هارون به موسی میباشد.۱۸
همینطور نقل شده که: فاطمه معصومهس از فاطمه دختر امام درست گوع و وی از فاطمه دختر امام باقرع و وی از فاطمه دختر امام سجادع و وی از فاطمه دختر امام حسینع و وی از زینب دختر امیرالمؤمنینع و وی از فاطمه زهراس نقل می نماید که فرستاده پروردگار فرمود: «الا اینجانب مات علی حبّ آل محمد مات شهیدا؛۱۹ و بدانید کسی که با محبت آل محمّد بمیرد شهید مرده میباشد.»
والاترین جایگاه عصمت و طهارت از گناه و نادرست اختصاصی پیامبر اکرمص و ائمه اطهار و حضرت زهراس است.
امّا شخصیتی زیرا فاطمه معصومهس که اطاعت خداوند کرده و دامن خود را از رذایل اخلاقی مبرّا نموده و به رتبه خوب از زهد و عصمت و طهارت رسیده میباشد که در لسان عام و خاص شخصی مصون از گناه به حساب می آید برایش رده عصمت و طهارت قلبی متصوّر میباشد. در شرایطی که در فرازی از زیارتنامه غیر معروفه وی میخوانیم:
«السلام علیک ایتها الطاهرة الحمیدة البرة الرشیده التقیة النقیة.»۲۰ درود بر تو ای بانوی تمیز و حمد گردیده پسندیده رفتار و هدایت گردیده پرهیزگار وارسته، ضمن این صحبت حضرت رضاع که فرمودند: «اینجانب زار المعصومة بقم کمن زارنی؛ هر که فاطمه معصومهس را در قم زیارت نماید مثل آن میباشد که منرا زیارت نموده است، شاهدی بر منزلت عصمت و طهارت وی میباشد.
کنیه کریمه اهلبیت، در امر آن حضرت حکایت از شأن و مربته او نزد خداوند داراست و معبود متعال وی را به دلیل بندگی خالصانه، معاش با برکتی مداقه نمود که در اکنون حیات و ممات منشأ کرامات و عنایات خاص خواهد شد. و ضریح قدسی اش پناهگاه امیدواران به فضل و ادب الهی خواهد شد و متوسلین به حضرتش دریافته اند که از سلاله تمیز از خزائن امامت و ولایت و گوهری تابناک از صدف ملک قابلیت میباشد که قدرت عفووبخشش و دقت خاص به حاجتمندان و دعا کنندگان درگاهش را دارااست.
برای مثال مناقب و شرافت های آن بزرگوار وجود یک زیارتنامه منحصر به فرد از حوزه مقدّس امام معصوم میباشد که در آن حضرت، دختر پیامبر معبود، دختر امیرمؤمنان، دختر فاطمه و خدیجه و دختر امام حسن و امام حسین و نهایتاً دختر امام، خواهر امام و عمه امام خوانده میشود که محرک قرائت خالصانه و یار و همدم با معرفت آن وصال به پردیس را همپا دارااست.
نوشته اند مرحوم آیة اللّه میرزا رضی تبریزی از مجتهدین والا برای تلاوت فاتحه بر رمز قبر زکریا بن بشر که در شیخان قم میباشد میاید، در زمان تلاوت فاتحه به تامل می رود که آیا زکریا بن بشر با آن جلالت قدر و رفعت و روایاتی که درباره اش وارداتی فراتر میباشد یا این که حضرت معصومهس که ناگهان یک نفر که کلاه نمدی به رمز داشته پیش میاید و به او میگوید:آن بالا را بخوان، وی آغاز اعتنایی نمی نماید امّا بعد از رفتن مرد نگاه می نماید می بیند درج شده:
«السلام علی ارواح محمد و آل محمد فی الارواح، السلام علی اجساد محمد و آل محمد فی الاجساد» یعنی درود بر ارواح محمد و آل محمّد میان ارواح و درود بر اجساد محمّد و آل محمّد میان اجساد، دراین هم اکنون متوجه می گردد که آن فرد به ظواهر ساده، اندیشه اورا خوانده و از آنچه در ذهنش قبل با خبر گردیده و بهاین وسیله شک اورا جواب گفته که: اکانت حضرت معصومه که از آل محمّدص میباشد با سایرین جداست و هیچ کس قابل مقایسه با این بستگان وجود ندارد.۲۱ و دلدادگی به حضرتش به عبارتی تایید ولایت معصومین و مورد قبول درگاه الهی میباشد.
جایگاه شفاعت
یک کدام از معقتدات شیعه قضیه شفاعت میباشد در رأس شافعان روز قیامت فرستاده پروردگارص و ائمه اطهارند کهاین اقتضای آبرومندی آن ها در پیشگاه معبود متعال میباشد. در زیارت امام حسینع میخوانیم: «اللّهم ارزقنی شفاعة الحسین یوم الورود؛ خدایا شفاعت حسین را در روز ورود بر خودت روزیم کن»
بجز این بزرگان، منسوبین قبیله وحی و حتی رهروان مخلص آنها میتوانند به اجازه خداوند شفاعت نمایند. بنابر احادیث مختلف فاطمه زهراس از شخصیت های شفاعت کننده نزد خداوند میباشد، در ماجرا جابر از امام باقرع چنین آمده میباشد که فرمود: ای جابر و اللّه که فاطمه شیعه ها و محبان خویش را آن سیرتکامل که طیور دانه های عالی و تندرست را از فی مابین دانه های بد مستقل نموده، گزینش می نماید.۲۲
از روش اهلبیت احادیث فراوانی داریم که فردوس و شفاعت جزء مهریه حضرت زهراس میباشد.۲۳
بعداز صدیقه طاهرهس شفاعت بانویی به گستردگی شفیعه روز جزا ـ فاطمه معصومه س ـ وجود ندارد.امام درستگوع فرمود: «تدخل بشفاعتها شیعتی الجنة باجمعهم؛۲۴ و به شفاعت وی ـ فاطمه معصومه ـ همگی شیعیانم وارد فردوس خواهند شد.»
و نیز در زیارت آن بانوی معظمه میخوانیم: «یا این که فاطمة اشفعی لی فی الجنة؛ ای فاطمه برای اینجانب نزد آفریدگار درباره فردوس شفاعت کن.» و این خویش نشانه دهنده جایگاه و رتبه آن شافع روز جزاست. در فراز دیگر زیارتنامه آمده که: «فان لک عند اللّه شأناً اینجانب الشأن» یعنی اینکه ما از تو طلب شفاعت میکنیم خیر فقط به خیال اینکه تو دختر، خواهر و عمه امامی، بلکه به واسطه ارتباط مخصوصی که با جایگاه ربوبی داری از شأنیت و اعتبار منفعت مندی که اما برای ما خاکیان قابل ادراک وجود ندارد و صرفا معبود و رسول و اوصیاء طاهرینش بر آن آگاهند.
یکی علمای دولت آباد اصفهان به اسم آیت اللّه حاج روحانی محمد ناصری از پدرش نقل می نماید که در سال ۱۲۹۵ هجری در حوالی قم قحطی و خشکسالی شدیدی پدیدآمد و احشام در معرض هلاکت قرار گرفتند. هم محلی آن حیطه ۴۰ نفر از متدینین را گزینش کرده و به قم فرستادند تا در صحن معصومه بست نشینند، شاید از التفات وی باران ببارد و از قحطی نجات یابند.
بعداز سه شبانه روز، شبی یکیاز آن چهل نفر مرحوم میرزای قمی را به خواب می بیند که به وی میفرماید: چرا در اینجا بست نشسته اید؟ وی میگوید: مدتی میباشد در حوزه ما باران نباریده و خشکسالی به وجود آمده ما برای رفع خطر به اینجا حفاظت آورده ایم. میرزا میفرماید: برای همین انجا آمده اید، این که چیزی وجود ندارد ایم نقدار از دست ما ساخته میباشد برای رفع این حوائج به ما رجوعکنید، اما در صورتیکه شفاعت همگی عالم را خواستید دست توسّل به طرف این شفیعه روز جزاـ حضرت معصومهس ـ دراز فرمائید.۲۵
این رؤیای صادقه مؤیّد حدیث شریقی میباشد که تا قبل از اینً ذکر شد.
خواهران مثال
در بین بانوان بیت رسالت و امامت دو بانوی آسمانی یعنی حضرت زینب کبریس و حضرت معصومهس دارنده وجوه تشابه و قدر مشترک هستند: و هر دوی آنها مخدرات دختر امام خواهر امام و عمه امامند. هر دوی آن ها آیتم تکریم و تجلیل امام معصوم واقع گردیده و گویش به مدح و ستایش و تعریف و تمجید آنها باز اند، حضرت زینب از سوی پدرش امیرالمؤمنینع، اخوی امام حسینع و پسر اخوی...امام سجادع حمد شده و حضرت معصومهس از جانب جد بزرگوارش امام درست گوع و اخوی گرانقدرش امام رضاع و فرزند اخوی امام جوادع ستوده گردیدهاست.
آن دو بانوی مکرمه عشق شدیدی نسبت به برادرها امام حسینع و امام رضاع داشتند و به خیال این و در راستای صیانت از حریم ولایت شکاف وطن نموده و سختی مهاجرت را بر خویش هموار کردند.
هر دو بزرگوار زادگاهشان مدینه اما مدفنشان در نقطه ای بدور و در هجران واقع شدهاست. مضجع شریفشان زیارتگاه عاشقان قوم رسول میباشد و مسلمانها از سراسر دنیا با پر نمک و شوق به سوی مرقد مطهرشان در مصر و شام و قم مقدّس می شتابند.
فاطمه معصومه از نگرش مشاهیر
صدرالدین شیرازی دارای اسم و رسم به ملاصدرا فیلسوف بلندمرتبه اسلام و بینان گذار حکمت متعالیه در کتاب اساسی اسفار اربعه را در روستای کهک قم به حرفه تحریر درآورده میگوید: زمانی شبهه ای برایم پیش می آمد، کنار قبر حضرت معصومه در قم می آمدم و از آن بانو استمداد میکردم و شبهه فلسفی اینجانب حل میشد.۲۶
یک کدام از شاگردان آیت اللّه مرعشی نقل می نماید، وی برهان مسافرت به قم و اقامت درین شهر را اینگونه ذکر میکرد:پدرم آقا سید محمود مرعشی که از زاهدان و عابدان دوران بود ختم مجربی را گزینش و چهل شب بر تلاوت آن مداومت نمود تا شاید آفریدگار به طریقی قبر شریف حضرت زهراس را به او آرم دهد، در فقید رؤیا
به محضر مقدّس امام راستگوع و یا این که امام باقرع مشرف می گردد از وی میپرسند: چه میخواهی؟ پهنا می نماید میخواهم بدانم قبر فاطمه زهراس در کجاست تا آن را زیارت کنم. حضرت میفرمایند: نمی اقتدار خلاف وصیّت قبرش را مشخص و معلوم کنم، علیک بکریمة اهل البیت: به دامن کریمه اهلبیت چنگ بزن، چون معبود جلال و جبروت حضرت فاطمهس را به حضرت معصومه التفات فرموده میباشد. کسی که بخواهد اجر زبارت حضرت زهرا را شعور نماید به زیارت فاطمه معصومهس برود. آیة اللّه مرعشی گفتند: پدرم منرا پیشنهاد میکرد، اینجانب توانا به زیارت وی نیستم امّا تو این عمل را جاری ساختن بده. لذا اینجانب به همین خیال به زیارت امام هشتم و فاطمه معصومه از نجف آمدم و به سماجت مؤسس حوزه علمیه قم آیت اللّه حائری یزدی در آنجا به یادماندنی شدم.۲۷
حضرت آیت اللّه طباطبائی علامه، فیلسوف و عارف نامی در ماه خوشیمن رمضان قبل از افطار به مقبره ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومهس مشرف میشد و با بوسه بر بارگاه آن حضرت روزه خویش را می گشود.۲۸
حضرت آیت اللّه گلپایگانی در پیشنهاد های خود به طلاب به رابطه مداوم با ائمه اطهار و امام فرصتع و تلاوت قرآن کریم ومهربان و دعا ها دارای اعتبار و پهنا متانت خالصانه به دختر موسی بن جعفر پیشنهاد می نمودند همینطور وی خویش چنان بدین عمل علاقمند بودند که در حالا کسالت نتوانسته بودند به بقعه بی بی مشرف شوند بارها شیون می کردند.
حضرت آیت اللّه مرعشی نجفی در وصایای خود فرمودند: بعداز مرگم، لاشه ام را روبروی مرقد مطهر حضرت معصومه قرار داده یک راز عمامه ام را به بارگاه مطهر و رمز دیگر آن را به تابوت بسته و دراین هنگام مصیبت مولایم حسین مظلوم و اهل بیتش را بخوانید.
آیت اللّه فاضل لنکرانی در مورد رابطه خویش با حضرت معصومه اینگونه میگوید: روزی به بقعه مشرف شدم و بعداز زیارت پهنا کردم عمه جان ـ وی از طرف مامان عمه و محرم اینجانب میباشند ـ اینجانب امروز هیچ حاجتی مثل پول و خانه و غیره ندارم، تنها عنایتی کرده منرا در ادراک آیه پاکسازی کمک کنید، تا بتوانم آن را صحیح فهمیده و بنویسم و حل اختلال نمایم. وی درپی ذکر کرده اند که بعداز این روایت آغاز کردم به تایپ کردن آیه پاکسازی و به برکت حضرت مسائلی و مطالبی برایم پرنور شد که درصورتی که پنجاه سال دیگر درس می خواندم آن مطالب برایم پرنور نمیشد.۲۹
داخل شدن مرحوم آیت اللّه العظمی حاج روضه خوان عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه به قم و اراده به اقامت در آن شهر بر تاثیر استخاره ای بوده میباشد که در کنار بقاع فاطمه معصومهس و با توسّل به آن حضرت اعمال داده و در فیض آیه ای آمده که وی را مکلف به ماندن و روی هم گذاشتن علماء و فضلا کرده است و خلاصه در آن جریان هدایت ویژه ای در پرتو اهمیت آن حضرت مشمول حالا وی گردیدهاست.۳۰
در ارتباط با اقامت آیت اللّه بروجردی در قم گشوده می شود به دقت حضرت معصومه اشاره نمود براین اساس که وی در اواخر سال ۱۳۶۳ هـ.ق دچار به بیماری می گردند و مقرر میگردد در طهران جراحی نمایند و وقتی که به قصد درمان از بروجرد بیرون میشوند، احوال مزاجشان رضایت نصیب نبوده و حدوداً در بیهوشی به راز می بردند تا اینکه یک درجه در دل شب دیده باز چراغهای قم را مشاهده می نمایند، از ملازمان میپرسند؟ اینجا کجاست، پهنا می نمایند قم میباشد جذبه روضه خوان و کششی معنوی وی را به خویش درگیر می نماید و تصمیم میگیرند بعداز بهبودی بقیّه قدمت را دراین آستان مقدّس بگذرانند و بالأخره وی به برکت حضرت فاطمه معصومه شفا مییابد و پس از آنکه سالمی خود را گشوده مییابد به قم آمده و آن تحوّل پهناور علمی و فرهنگی را در حوزه بوجود میآورد.۳۱
بدرود
حضرت معصومه به هنگام شهیدشدن بابا که در سال ۱۸۳ چهره بخشید ده سال داشت. و بیشتر زمانه کودکیش را در روز ها ناراحتی زندانی بابا سپری کرد، البته معاش در کنار برادرش ـ امام رضا ـ شعله های آرزو را در دلش زنده نگه می داشت. امّا با مسافرت تبعید سیرتکامل امام هشتمع به مرو، حضرت معصومه 1سال فارغ از اخوی در مدینه زندکی کرد. تا اینکه طومار ای از حضرت رضا به او رسید، وی که دلش برای دیدن اخوی بی تاب گردیده، فورا یاروهمدم عدّه ای از برادرانش به نامهای فضل و ادب، جعفر، هادی و قاسم و زید و تنی چند از برادرزاده ها و تعدادی بدن از غلامان و کنیزان مدینه را به قصد مرو رخنه نمود.
در حین رویه به ساوه رسیدند و زمانی مخالفین اهل بیت از وصال آنها به شهر آگاه شدند به آزار و اذیّت و مبارزه با ملازمان حضرت پرداختند و تمامی برادران و برادرزادگان حضرت معصومهس به شهید شدن رسیدند. زمانی که حضرت جسدهای غرق به خون و پیکرهای صدمه چشم ۲۳ بدن از عزیزان خویش را نقش بر زمین رویت کرد. به شدت محزون شد و در تاثیر این مصائب به شدت مریض شوید.۳۲ و بنابر قولی از زهری که دشمنان در غذایش ریختند مسموم شد.دختر والاتبار موسی بن جعفر با موقعیت جسمی و روحی که داشت و شم ناامنی که در شهر ساوه میکرد فرمود: منرا به شهر قم ببرید که از پدرم شنیدم، شهر قم راس شیعهها ما میباشد.
زمانی بزرگان قم از داخل شدن آن بانو به شهرشان مطلع شدند، برای استقبال از وی فراهم گردیدند و موسی بن خزرج گرانقدر قوم و قبیله اشعری در پیشاپیش جمعیت جنبش کرد و مهار ناقه آن حضرت را گرفت و در حالی که عدّه ای سواره و پیاده فضا محملش تجمع نموده بودند با قربانی کردن مقدمش را گرامی داشتند آن سیده جلیله را در خانه خود مکان اعطا کرد۳۳ و نعمت مهمانداری از حضرت در تاریخ ۲۳ ربیع الاول ۲۰۱ هـ.ق بخش عموم قم شد.
در دوران اقامت وی در قم که هفده روز بیان کرده اند در منزل موسی بن خزرج بسر میبرد و در آنجا عبادتگاهی داشت که به رمز و نیاز با خدا خود سرگرم بود، محل معاش حضرت ابعاد به طور مکتب درآمد و به مکتب ستّیه مکتب خانوم موسوم شوید.۳۴ و محراب عبادتش به بیت النور آوازه یافت که در زمان مجال پناهگاه و محل زیارت طرفداران و متوسلین به حضرتش است.
رحلت شهیدشدن سیرتکامل
حضرت معصومهس با جنبش اکانت گردیده خود و به علاقه دیدار اخوی در رسوایی و افشاء حاکمان جور مجال ـ بنی عباس ـ متحمّل صدمات متعددی شوید و در روز دهم ربیع الثانی سال ۲۰۱ هـ.ق قبل از آنکه دیدگان مبارکش به دیدن اخوی پرنور خواهد شد در دیار هجران و میان ناراحتی فراوان دلدادگان و دوستدارانش جان به جان آفرین تسلیم کرد.
پس از وفات حضرت، عموم اورا غسل داده و کفن نمودند و به سوی آرامستان بابلان محل فعلی بقاع که ملکی از ملکهای موسی بن خزرج بود بردند تا به خاک بسپارند.
درین وقت دربین جمعیت گفتوگو در گرفت که چه کسی لاشه را باطن قبر گذارد. عاقبت متفق شدند تا فردی به اسم کار کشته که پیرمردی خودداری فعالیت و پارسا بود این شغل را اجرا دهد. زیرا به سراغش رفتند ناگهان مشاهده کردند دو سواره که نقاب به طور داشتند از طرف ریگزار بسوی آنها آمدند و از مرکب پیاده گردیده و به تجهیز آن بانوی مکرمه پرداختند. یکیاز وارد قبر شد و دیگری جسد منزه آن حضرت را برداشته به دست وی بخشید تا به خاک سپارد. آن دو بزرگوار فارغ از اینکه با کسی تکلّمی نمایند بر اسبهای خویش سوار گردیده و از محل بدور شدند.۳۵ بنابر لحاظ خیلی از بزرگان آن دو بدن حضرت رضاع و فرزندش امام جوادع بودند.
پس از نقطه پایان مراسم، موسی بن خزرج سایبانی از بوریا بر قبر شریف آن حضرت برافراشت، تازمانیکه حضرت زینب دختر امام نهم وارد قم شوید و قبّه ای از خشت بر مرقد مطهر سازه کرد.۳۶
و بهاین سان تربت پاکش در دل شهر قم قبله گاه ارادتمندان شیعه از سراسر دنیا شوید.
ضریح منوّر
ابعاد که در کنار مرقد حضرت بانوان دیگری به خاک امانت شدند برای مثال میمونه و ام محمد دختران موسی مبرقع از نوادگان امام جواد، ام قاسم، دختر علی کوکبی، ام اسحق جاریه محمد فرزند موسی مبرقع و ام حبیب جاریه ابو علی نوه امام رضا. طبق گزارش تاریخ قم در قرن سوم هجری دو قبّه به مکان گنبد فعلی بوده که قبّه اولیه بر فراز قبر مطهر حضرت معصومه و قبور ام محمد و ام اسحاق قرار داشت و قبه دوم بر فراز قبور ام حبیب، ام اسحاق و میمونه قرار گرفته بود.۳۷
لایق میباشد عده ای که حضرت معصومه را زیارت می نمایند این بزرگواران را حافظه نمایند و پاراگراف وارده را تلاوت نمایند:
السلام علیکن یا این که بنات نبی اللّه السلام علیکن و رحمة اللّه و برکاته.
اولین گنبد بر مرقد حضرت فاطمه معصومه به کارایی حضرت زینب دختر امام جوادع ساخته شد و به گذر زمان مجال و بعداز دفن بانوان علوی در مجاورت ضریح آن حضرت، دو گنبد دیگر در مجاورت گنبد ویّل سازه شوید که سومی آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد بود.
این سه گنبد تا سال ۴۴۷ هـ.ق برقرار بودند تا این که در به عبارتی سال وزیر طغرل کلان ـ میر ابوالفضل عراقی ـ به تشویق روضه خوان طوسی به مکان سه گنبد، گنبد مرتفعی به قطر ۱۱ متر و طول ۱۴ متر، مرتب به نقش های نقاشی کردن و تزئینات آجری و کاشی سوای تراس و حجره ها سازه بنیان که تک تک قبور سادات را فرا می گرفت.۳۸ در سال ۹۲۵ هـ.ق همین گنبد به کارایی سلطان بیگی بیگم دختر فرمان روا اسماعیل مرمت شد.
در سال ۱۲۱۸ هـ.ق گنبد مطهر با آجر های طلایی تزیین گشت که تا سال ۱۳۸۰ هـ.ق باقی ماند که طبق برنامه ای از سال جاری تا ۱۳۸۴ ش گنبد تعمیرات اصلی شد.
مرقد مطهر در اوایل قرن هفتم هجری به امر امیرمظفر احمد بن اسماعیل تعالی خویشان سلسله مظفری و با عملکرد وسیع ترین معلم کاشی سازی آن بعد از ظهر به کاشی های با ارزش و زرفام تروتمیز شوید که در سال ۱۳۷۷ ش با آمیخته ای از کاشی و سنگ بازسازی شد، در سال ۹۶۵ هـ.ق پاد شاه طهماسب صفوی برای مرقد ضریحی آجری همدم منافذی مزین به کاشی های هفت رنگ و کتیبه های معرّق سازه کرد که در سال ۱۲۳۰ هـ.ق به عبارتی بارگاه نقره پوش شد، در سال ۱۲۸۰ ضریحی از نقره تنظیم و به مکان گذشته نصب شوید که تعدادی توشه اصلاح و مرمت شد، این بارگاه در سال ۱۳۸۰ ش بده بستان شوید.
اولی صحنی که دراین ضریح میمون ساخته شد صحن عتیق اسم دارااست که پاد شاه بیگی دختر فرمان روا اسماعیل صفوی در سال ۹۲۵ هـ.ق سازه نمود. این صحن چهار حیاط داراست. حیاط طلا جواهرات در جنوب با دو مأذنه که در سال ۱۲۸۵ این مأذنه ها نیز طلاکاری شوید. تراس شمالی که ورودی مکتب فیضیه به صحن است و ساختمان نقاره منزل بر پرورش سازه شده است. تراس غربی ورودی مسجد اعظم به صحن، حیاط شرقیرابط صحن اتابکی با صحن عتیق صحن اتابکی صحن تازه دارنده چهار حیاط است که در هر مورد جلوه های هنری و معماری مشاهده می شود.تاسیس آن به امر اتابک اعظم و از سال ۱۲۹۵ هـ.ق تا ۱۳۰۳ به درازا کشید، تراس زیبای آینه در جانب غربی آن جای دارد. رواق های مقبره عبارتند از رواق بالاسر، رواق دارالحفاظ، رواق آیینه و رواق پیشرو. در سمت غرب بقعه مسجد اعظم واقع میباشد که کلنگ نخستین آن در یازده ذیقعده ۱۳۷۳ هـ.ق به دست توانای آیت اللّه بروجردی ره، به زمین زده شد.۳۹
تشریفات عقد و نامزدی در مشهد؛ از انتخاب مکان تا طراحی و پذیرایی