???? ???? ???????

ماوراء النهر (فرا رود) تیتر تاریخی مرز و بوم‌های شمال رود (آمو) یا این که (جیحون) بود که امروزه در گستره کشورهای ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان جای‌دارد. تیتر ماوراءالنهر، پس از فتح این بخش ها بوسیله مسلمانها آوازه یافت. از شهرهای پر اسم و رسم آن می‌قدرت به بخارا، سمرقند، ترمذ، چاچ (تاشکند) و خیوه و دو حوزه‌ باستانی سغد و خوارزم تشریفات مشهد اشاره نمود.

فرا رود در اواخر قرن نخستین هجری قمری به تصرف مسلمانها درآمد. این حوزه‌ از سده دوم قمری به‌انگیزه هجران از بغداد، راس خلافت عباسی جای قابل قبولی برای معارضان و ناراضیان بخصوص کسانی با تمایل‌های شیعه به‌شمار می‌آمد. تسامح مذهبی سامانیان و سختگیری‌های مذهبی سلجوقیان در سفر شیعه ها بدین حوزه‌ بی‌اثر نبوده میباشد.

ماوراء النهر زادگاه یا این که معاش عده ای مانند عیاشی، کشی، ابوعلی سینا و فارابی بوده میباشد.

اسم‌ها
ماوراءالنهر، اسم عربی میباشد که در فارسی ورا رود یا این که فرا رود یا این که وراز رود آورده شده میباشد.[۱] هرچند برخی اسم‌های دیگری زیرا توران[۲] و هیطل[۳] برای این حیطه قائلند.

شرایط جغرافیایی

محدوده ماوراءالنهر در حین عباسیان
ماوراءالنهر مشمول مرز و بوم‌های بنا شده در شمال رود آمودریا[۴] (جیحون)[۵] میباشد.[۶] بعداز فتح این حوزه‌ به وسیله مسلمانها به انگیزه قرار به چنگ آوردن در آن‌سوی رود جیحون، ماوراء النهر اسم گرفت.[۷] و تحت عنوان یک کدام از اقالیم شرقی حکومت اعراب مسلمان[۸] و گاهی ربع چهارم خراسان آوازه یافت.[۹]

محدوده
در برخی منابع جغرافیای تاریخی، آسیای وسط، آسیای مرکزی و ماوراء النهر را یکسان و هم معنی دانسته‌اند.[۱۰] از شهرهای ماوراءالنهر می‌اقتدار به سمرقند، بخارا، ترمذ، نخشب، کاث، خوقند، خجند، قرغان تپه، خوارزم، سُغد، تاشکند (چاچ)، کَش، خیوه و گرگانج (جرجانیه) اشاره نمود.[۱۱] فعلا بیشتر شهرهای تاریخی ماوراءالنهر در قلمرو میهن ازبکستان واقع گردیده است.[۱۲]

لسترنج، در کتاب جغرافیای تاریخی کشور های خلافت شرقی، فرا رود را در طی عباسیان دربرگیرنده پنج ایالت دانسته میباشد:[۱۳]

ایالت سُغد (سغدیانا)با دو راءس یا این که کرسی: سمرقند و بخارا و شهرهای کَش، نَسَف، نَخشَب یا این که قَرشی، کَرمینه، وابکند، میانکال (ازبکستان) و پنج‌کنت، اُسروشَنِه یا این که اوراتپه (تاجیکستان)
ایالت خوارَزم با دو کرسی کاث و اورگنج و شهرهای خیوه و هزار اسپ (ازبکستان)
ایالت چَغانیان (ازبکستان) و بدخشان (تاجیکستان) با شهرهای تِحافظه موقتِذ، راز آسیا، بایسون، ده‌جدید، خُتلان، قبادیان
ایالت فَرغانه با شهرهای فرغانه، اندیجان، نمنگان، مرغیلان، اخسیکت، خوقند (ازبکستان) و خُجند (تاجیکستان)
ایالت چاچ (تاشکند) با شهرهای تاشکند (پایتخت ازبکستان) و سیرام (اسپیچاب)، اُترار و فاراب (در قزاقستان)
تاریخ
آتشکده‌های فراوانی در بخارا به‌تیتر یک کدام از گران قدر‌ترین شهرهای ماوراء النهر[۱۴] و بقیه شهرهای آن دیار وجود داشت.[۱۵] در‌این حوزه‌ تسامح و تساهل مذهبی فراوانی وجود داشته و فقدان حضور آئین مذهبی تعصب‌آمیز منجر شد پناهندگان آئین‌های متعدد، این نواحی را برای سکونت خویش گزینش نمایند و همین دستور این حیطه را به طور مرکزی برای تبادل اعتقادات و مذهب‌ها متعدد در آورده بود.[۱۶]

ورود مسلمانها
سه سال بعداز فتح مرو بوسیله مسلمانها، اولی هجوم ها به ماوراءالنهر شروع شوید تا آنکه در سال ۸۵ق بعداز آنکه قتیبه بن مسلم باهلی والی خراسان شوید،[۱۷] وی چیره شد اکثر شهرهای این حیطه را[۱۸] یا این که کلیه آن را یکی از بعد از دیگری فتح کند.[۱۹] این مرز و بوم پس از فتح بوسیله اعراب به ماوراء النهر جهانی شد.

بخارا بعداز مدتی تحت عنوان یک راس علمی و فرهنگی در قبال بغداد ظواهر شد.[۲۰] بنابر ادعای بعضی از مورخان، شهرهایی زیرا سمرقند و بخارا به‌تیتر دو راءس اساسی اسلامی آوازه یافت؛ آنچنان که با بغداد برابری میکرد.[۲۱] این ناحیه به بازه پنج قرن تعالی‌ترین مهد فرهنگ و تمدن اسلامی و راس حکومت‌های مختلفی بوده میباشد. [۲۲] ماوراء النهر محل تولد و محل دفن اکثری از پژوهشگران گران قدر اسلامی میباشد.[۲۳]

ماوراء النهر (فرا رود) تیتر تاریخی مرز و بوم‌های شمال رود (آمو) یا این که (جیحون) بود که امروزه در گستره کشورهای ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان جای‌دارد. تیتر ماوراءالنهر، پس از فتح این بخش ها بوسیله مسلمانها آوازه یافت. از شهرهای پر اسم و رسم آن می‌قدرت به بخارا، سمرقند، ترمذ، چاچ (تاشکند) و خیوه و دو حوزه‌ باستانی سغد و خوارزم تشریفات مشهد اشاره نمود.

فرا رود در اواخر قرن نخستین هجری قمری به تصرف مسلمانها درآمد. این حوزه‌ از سده دوم قمری به‌انگیزه هجران از بغداد، راس خلافت عباسی جای قابل قبولی برای معارضان و ناراضیان بخصوص کسانی با تمایل‌های شیعه به‌شمار می‌آمد. تسامح مذهبی سامانیان و سختگیری‌های مذهبی سلجوقیان در سفر شیعه ها بدین حوزه‌ بی‌اثر نبوده میباشد.

ماوراء النهر زادگاه یا این که معاش عده ای مانند عیاشی، کشی، ابوعلی سینا و فارابی بوده میباشد.

اسم‌ها
ماوراءالنهر، اسم عربی میباشد که در فارسی ورا رود یا این که فرا رود یا این که وراز رود آورده شده میباشد.[۱] هرچند برخی اسم‌های دیگری زیرا توران[۲] و هیطل[۳] برای این حیطه قائلند.

شرایط جغرافیایی

محدوده ماوراءالنهر در حین عباسیان
ماوراءالنهر مشمول مرز و بوم‌های بنا شده در شمال رود آمودریا[۴] (جیحون)[۵] میباشد.[۶] بعداز فتح این حوزه‌ به وسیله مسلمانها به انگیزه قرار به چنگ آوردن در آن‌سوی رود جیحون، ماوراء النهر اسم گرفت.[۷] و تحت عنوان یک کدام از اقالیم شرقی حکومت اعراب مسلمان[۸] و گاهی ربع چهارم خراسان آوازه یافت.[۹]

محدوده
در برخی منابع جغرافیای تاریخی، آسیای وسط، آسیای مرکزی و ماوراء النهر را یکسان و هم معنی دانسته‌اند.[۱۰] از شهرهای ماوراءالنهر می‌اقتدار به سمرقند، بخارا، ترمذ، نخشب، کاث، خوقند، خجند، قرغان تپه، خوارزم، سُغد، تاشکند (چاچ)، کَش، خیوه و گرگانج (جرجانیه) اشاره نمود.[۱۱] فعلا بیشتر شهرهای تاریخی ماوراءالنهر در قلمرو میهن ازبکستان واقع گردیده است.[۱۲]

لسترنج، در کتاب جغرافیای تاریخی کشور های خلافت شرقی، فرا رود را در طی عباسیان دربرگیرنده پنج ایالت دانسته میباشد:[۱۳]

ایالت سُغد (سغدیانا)با دو راءس یا این که کرسی: سمرقند و بخارا و شهرهای کَش، نَسَف، نَخشَب یا این که قَرشی، کَرمینه، وابکند، میانکال (ازبکستان) و پنج‌کنت، اُسروشَنِه یا این که اوراتپه (تاجیکستان)
ایالت خوارَزم با دو کرسی کاث و اورگنج و شهرهای خیوه و هزار اسپ (ازبکستان)
ایالت چَغانیان (ازبکستان) و بدخشان (تاجیکستان) با شهرهای تِحافظه موقتِذ، راز آسیا، بایسون، ده‌جدید، خُتلان، قبادیان
ایالت فَرغانه با شهرهای فرغانه، اندیجان، نمنگان، مرغیلان، اخسیکت، خوقند (ازبکستان) و خُجند (تاجیکستان)
ایالت چاچ (تاشکند) با شهرهای تاشکند (پایتخت ازبکستان) و سیرام (اسپیچاب)، اُترار و فاراب (در قزاقستان)
تاریخ
آتشکده‌های فراوانی در بخارا به‌تیتر یک کدام از گران قدر‌ترین شهرهای ماوراء النهر[۱۴] و بقیه شهرهای آن دیار وجود داشت.[۱۵] در‌این حوزه‌ تسامح و تساهل مذهبی فراوانی وجود داشته و فقدان حضور آئین مذهبی تعصب‌آمیز منجر شد پناهندگان آئین‌های متعدد، این نواحی را برای سکونت خویش گزینش نمایند و همین دستور این حیطه را به طور مرکزی برای تبادل اعتقادات و مذهب‌ها متعدد در آورده بود.[۱۶]

ورود مسلمانها
سه سال بعداز فتح مرو بوسیله مسلمانها، اولی هجوم ها به ماوراءالنهر شروع شوید تا آنکه در سال ۸۵ق بعداز آنکه قتیبه بن مسلم باهلی والی خراسان شوید،[۱۷] وی چیره شد اکثر شهرهای این حیطه را[۱۸] یا این که کلیه آن را یکی از بعد از دیگری فتح کند.[۱۹] این مرز و بوم پس از فتح بوسیله اعراب به ماوراء النهر جهانی شد.

بخارا بعداز مدتی تحت عنوان یک راس علمی و فرهنگی در قبال بغداد ظواهر شد.[۲۰] بنابر ادعای بعضی از مورخان، شهرهایی زیرا سمرقند و بخارا به‌تیتر دو راءس اساسی اسلامی آوازه یافت؛ آنچنان که با بغداد برابری میکرد.[۲۱] این ناحیه به بازه پنج قرن تعالی‌ترین مهد فرهنگ و تمدن اسلامی و راس حکومت‌های مختلفی بوده میباشد. [۲۲] ماوراء النهر محل تولد و محل دفن اکثری از پژوهشگران گران قدر اسلامی میباشد.[۲۳]