???? ???? ???????

واکنش امام با متملقان و چاپلوسان
به گفته آیت‌الله مکارم شیرازی در گستردن نهج‌البلاغه از آن‌جا که مقصود امام علی(ع) از حکومت اقامه حق، دفع فسخ و توسعه عدل و داد بود، اذن نداد که متملقان بتوانند با ادبیات تملق‌آلودشان مسیر حکومت علوی را به انحراف بکشانند. از وی خطاب به عموم نقل تشریفات مشهد گردیده‌است:
اینجانب از این ناراحتم که حتّى به ذهنیت شما خطور نماید که مدح و حمد را دوست دارم؛ از شنیدن آن لذّت مى‌برم. اینجانب- بحمدالله- اینگونه نیستم و در صورتی‌که (فرضاً) دوست هم مى‌داشتم، به خیال و خاطر خشوع در قبال ذات مالامال عظمت و کبریایى آفریدگار- که از همگی کس به ستایش و ستايش سزاوارتر میباشد- آن را سوراخ گفتم.[۳۹۶]
سیره اقتصادی
تشویق به عمل
در تفصیل نهج البلاغه آمده میباشد که امیر المومنین(ع) با دستانش فعالیت میکرد، زمین را مهیا میکرد، درخت رطب می‌کاشت، آبیاری میکرد و تمامی این‌ها را خویش جاری ساختن می‌اعطا کرد.[۳۹۷] از طریقه امام علی(ع) بهاِ جنبش برای جهاد در رویه خداوند، بیشتر از بهاِ کارایی در رویکرد دستیابی روزی برای خانواده وجود ندارد.[۳۹۸]در روایتی از امام راست گو(ع) میباشد که امام علی(ع) هزار برده را با سعی و شغل و دسترنج خود آزاد کرد. [۳۹۹]
گفته‌ها و نوشته‌ها
سخنان امام علی(ع)
در حین حیات امام علی(ع)، عموم سخنان، خطبه‌ها و بعضا از اشعار او را به خیال و خاطر سپردند و سینه به سینه نقل کردند و ابعاد بعضا از عالمان مسلمان، چه شیعه و چه سنی، به توده آنان مبادرت نموده و گروه‌هایی از این گفتارها را به طور کتاب درآوردند.[۴۰۰]
نهج البلاغه
تصویری از ورژن دیرین نهج البلاغه نگاشته گردیده در سال ۵۴۴ق.
مشهورترین تاثیر عده گردیده از سخنان و نوشته‌های امام علی(ع)، کتاب نهج البلاغه میباشد که سید رضی از علمای قرن چهارم هجری آنها‌را عده‌آوری نموده است. نهج البلاغه، بعد از قرآن، مقدس‌ترین متن فقاهتی شیعه و پر رنگ‌ترین متن ادبی عرب میباشد.[۴۰۱] این کتاب در سه قسمت خطبه‌ها و طومار‌ها و گزیده‌ای از سخنان کوتاه امام علی(ع) میباشد که در وضعیت‌های متفاوت ذکر فرموده یا این که برای اشخاص متعدد مندرج میباشد:
1. خطبه‌ها، دربرگیرنده ۲۳۹ خطبه میباشد.
2. طومار‌ها، مشمول ۷۹ طومار میباشد و به طور تقریبً مجموع آن‌ها در طی خلافت درج شده‌اند.
3. لغت ها قصار یا این که قصار الحکم، مشمول ۴۸۰ صحبت میباشد.
برخی از گستردن‌های نهج البلاغه، عبارتند از: گستردن ابن میثم بحرانی، گستردن ابن ابی الحدید معتزلی، تفصیل محمد عبده، گستردن محمدتقی جعفری، گستردن فخر رازی، منهاج البراعه خویی و تفصیل نهج البلاغه از محمدباقر نواب لاهیجانی.[۴۰۲] با دقت به اینکه «نهج البلاغه»، برگزیده سخنان امام(ع) میباشد و خیر همگی آن‌ها، از‌این‌رو، برخی از دانشمندان درپی عده همگی سخنان او برآمده‌اند که‌این کتاب‌ها اصطلاحاً مستدرکات نهج البلاغه نامیده می گردند.
قبل از سید رضی، اشخاص زیادی خطبه‌ها و سخنان امام را گردآوری‌آوری کرده بودند.[۴۰۳] به گفته برخی پژوهشگران، اول شخصی که خطبه‌های امام علی(ع) را در کتابی نوشت، زید بن وهب، از یاران امام علی(ع) بود که «کتاب الخطب» را تألیف کرد و کتابش تا قرن پنجم وجود داشت.[۴۰۴] «خُطَب امیرالمؤمنین» تألیف مَسعدَة بن صَدَقه، «خُطَب علی(ع)» نوشته ابراهیم بن حَکَم فَفغان، «خُطَب امیرالمؤمنین» تألیف عبدالعظیم حَسَنی و «خُطَب عَلیّ و کُتُبِه اِلی عُمّالِه» به مداد علی بن محمد مَدائِنی، از سایر کتاب‌های اول در توده‌آوری خطبه‌های امام علی(ع) به شمار آمده‌اند.[۴۰۵]

واکنش امام با متملقان و چاپلوسان
به گفته آیت‌الله مکارم شیرازی در گستردن نهج‌البلاغه از آن‌جا که مقصود امام علی(ع) از حکومت اقامه حق، دفع فسخ و توسعه عدل و داد بود، اذن نداد که متملقان بتوانند با ادبیات تملق‌آلودشان مسیر حکومت علوی را به انحراف بکشانند. از وی خطاب به عموم نقل تشریفات مشهد گردیده‌است:
اینجانب از این ناراحتم که حتّى به ذهنیت شما خطور نماید که مدح و حمد را دوست دارم؛ از شنیدن آن لذّت مى‌برم. اینجانب- بحمدالله- اینگونه نیستم و در صورتی‌که (فرضاً) دوست هم مى‌داشتم، به خیال و خاطر خشوع در قبال ذات مالامال عظمت و کبریایى آفریدگار- که از همگی کس به ستایش و ستايش سزاوارتر میباشد- آن را سوراخ گفتم.[۳۹۶]
سیره اقتصادی
تشویق به عمل
در تفصیل نهج البلاغه آمده میباشد که امیر المومنین(ع) با دستانش فعالیت میکرد، زمین را مهیا میکرد، درخت رطب می‌کاشت، آبیاری میکرد و تمامی این‌ها را خویش جاری ساختن می‌اعطا کرد.[۳۹۷] از طریقه امام علی(ع) بهاِ جنبش برای جهاد در رویه خداوند، بیشتر از بهاِ کارایی در رویکرد دستیابی روزی برای خانواده وجود ندارد.[۳۹۸]در روایتی از امام راست گو(ع) میباشد که امام علی(ع) هزار برده را با سعی و شغل و دسترنج خود آزاد کرد. [۳۹۹]
گفته‌ها و نوشته‌ها
سخنان امام علی(ع)
در حین حیات امام علی(ع)، عموم سخنان، خطبه‌ها و بعضا از اشعار او را به خیال و خاطر سپردند و سینه به سینه نقل کردند و ابعاد بعضا از عالمان مسلمان، چه شیعه و چه سنی، به توده آنان مبادرت نموده و گروه‌هایی از این گفتارها را به طور کتاب درآوردند.[۴۰۰]
نهج البلاغه
تصویری از ورژن دیرین نهج البلاغه نگاشته گردیده در سال ۵۴۴ق.
مشهورترین تاثیر عده گردیده از سخنان و نوشته‌های امام علی(ع)، کتاب نهج البلاغه میباشد که سید رضی از علمای قرن چهارم هجری آنها‌را عده‌آوری نموده است. نهج البلاغه، بعد از قرآن، مقدس‌ترین متن فقاهتی شیعه و پر رنگ‌ترین متن ادبی عرب میباشد.[۴۰۱] این کتاب در سه قسمت خطبه‌ها و طومار‌ها و گزیده‌ای از سخنان کوتاه امام علی(ع) میباشد که در وضعیت‌های متفاوت ذکر فرموده یا این که برای اشخاص متعدد مندرج میباشد:
1. خطبه‌ها، دربرگیرنده ۲۳۹ خطبه میباشد.
2. طومار‌ها، مشمول ۷۹ طومار میباشد و به طور تقریبً مجموع آن‌ها در طی خلافت درج شده‌اند.
3. لغت ها قصار یا این که قصار الحکم، مشمول ۴۸۰ صحبت میباشد.
برخی از گستردن‌های نهج البلاغه، عبارتند از: گستردن ابن میثم بحرانی، گستردن ابن ابی الحدید معتزلی، تفصیل محمد عبده، گستردن محمدتقی جعفری، گستردن فخر رازی، منهاج البراعه خویی و تفصیل نهج البلاغه از محمدباقر نواب لاهیجانی.[۴۰۲] با دقت به اینکه «نهج البلاغه»، برگزیده سخنان امام(ع) میباشد و خیر همگی آن‌ها، از‌این‌رو، برخی از دانشمندان درپی عده همگی سخنان او برآمده‌اند که‌این کتاب‌ها اصطلاحاً مستدرکات نهج البلاغه نامیده می گردند.
قبل از سید رضی، اشخاص زیادی خطبه‌ها و سخنان امام را گردآوری‌آوری کرده بودند.[۴۰۳] به گفته برخی پژوهشگران، اول شخصی که خطبه‌های امام علی(ع) را در کتابی نوشت، زید بن وهب، از یاران امام علی(ع) بود که «کتاب الخطب» را تألیف کرد و کتابش تا قرن پنجم وجود داشت.[۴۰۴] «خُطَب امیرالمؤمنین» تألیف مَسعدَة بن صَدَقه، «خُطَب علی(ع)» نوشته ابراهیم بن حَکَم فَفغان، «خُطَب امیرالمؤمنین» تألیف عبدالعظیم حَسَنی و «خُطَب عَلیّ و کُتُبِه اِلی عُمّالِه» به مداد علی بن محمد مَدائِنی، از سایر کتاب‌های اول در توده‌آوری خطبه‌های امام علی(ع) به شمار آمده‌اند.[۴۰۵]