???? ???? ???????

ایجاد کرد و بنای بقاع امام علی
عمارت ابتدا آستانهٔ حیدریه
هارون در ادامه این روی داد نزدیک به سال ۱۷۱ (قمری) (۱۷۱ شمسی) اولی ضریح و ساختمان مرقد علوی را سازه بنیان. تا چندین دهه پیش در پایین طاق مجاورت قبر، نقشی بدیع و قشنگ جلب‌اعتنا میکرد که نقش روی درش مردی بود که تیر و کمان در چنگ داشت و آهویی در پیش روی وی قرار داشت. در سال ۱۳۲۳/۲۴ شمسی نگارهٔ یادشده از مکان خویش برداشته شد و آن را به گنجینهٔ بقاع تشریفات مشهد بردند.
بقعه چهار در داشت و بارگاه از سنگ سپید بوده و گنبد از گل سرخ که بالایش نماد سبزی نصب بود.[۱۳]
عمارت دوم
قدمت بن یحیی از اصحاب موسی کاظم این عمارت را سازه کرد.
عمارت سوم
بعداز به توان وصال داعی صغیر از نوادگان زید پسر زین‌العابدین در طبرستان، تشکیل داد سوم این آستانه در غایت شکوه عظمت شروع شد. عمارت هفتاد طاق داشت.[۱۴]
عمارت چهارم
تصویری سابق از بقعه
تشکیل داد ساختمان چهارم
این ساختمان را عضدالدوله دیلمی سازه بنیان و نزدیک به سال ۳۲۷ (قمری) (۳۱۷ شمسی) ساختش نقطه پایان یافت. همین سال وفات عضدالدوله میباشد که بر پایه ی وصیتش او را در آرامگاه خاصی که در عمارت آستانه تا قبل از اینً پیش‌بینی گردیده‌بود به خاک سپردند و تا بعدازظهر حاضر آن حجره به مقابر سلاطین آل بویه دارای اسم و رسم میباشد؛ او اولیه کسی بود که در شروعٔ علوی خاک شد. عضدالدوله عمارت آستانه را با شکوه و عظمت صحیح کرد و همینطور همگیٔ شاهان این خویشاوندان و وزیرانشان در مرمت و آرایش کردن این آستانه غایت پشت‌فعالیت را داشتند.
عضدالدوله افزون بر بنای عمارت آستانه، شهر نجف را هم سازه نمود و درش منزل‌های بسیار و گرمابه‌ها و بازارهای زیادی تشکیل داد. شیعه ها را تشویق به سکونت در آنجا کرد و سرویس‌گزارانی برای آستانه انتخاب و موقوفات متعددی وقفش نمود.
ابن بطوطه که به سال ۷۲۷ (قمری) وارد نجف شد در سفرنامه‌اش می‌نویسد: «از باب حضرت وارد مکتب بزرگی می شوند که طلاب و صوفیان شیعه درش سکونت دارا هستند. درین مکتب از هر مسافر نو‌وارد تا سه روز پذیرایی می شود و هر روز دوبار غذایی مرکب از نان و گوشت و رطب به مهمانان میدهند. از مکتب وارد باب‌القبه می شوند. حاجبان و نقیبان و سرایداران درین محل مراقب زوار اند و زیرا کسی برای زیارت وارد میگردد به نسبت اوضاع و احوال و جایگاه وی همه آن جماعت یا این که یک کدام از آنها بلند می گردند و با وی در شروعٔ بقعه می‌ایستند و اجازه دخول می خواهند، بعد اشارت می‌نمایند که آستانه و دو طرف چهارچوبهٔ در ورودی را ببوسند و باطن بقاع بشوند. درون بقعه به گونه های فرش‌های ابریشم و غیره مفروش میباشد و قندیل‌های تعالی و خرد از طلا جواهرات و نقره در آن آویخته. در میانه بقعه مصطبهٔ [=درجه] چهارگوشی میباشد که صندوقی چوبین دارااست و بر روی صندوق صفحه های طلای پرنقش‌ونگار که در ساختن آن کمال استادی و مهارت را به‌عمل برده‌اند و با میخ‌های نقره فروکوفته‌اند، چنان‌که هیچ چیزی از چوب نمودار وجود ندارد. طول مصطبه کمتر از طول قامت آدمی میباشد و در آن سه قبر است که میگویند یکی آن انسان و دیگری از آن نوح و سومین از آن علی است و دربین این سه قبر در تشت‌های زرین و سیمین، گلاب و مشک و اشکال عطریات دیگر گذارده‌اند که زوّار دست خویش را در آن فروبرده به تبرک بر رمز و روی خویش میکشند. در دیگر مقبره که آستانهٔ نقره‌ای و پرده‌های ابریشمین الوان [=رنگارنگ] داراست به سوی مسجدی گشوده می‌گردد که آن خویش چهار در داراست و هر چهار در دارنده آستانه‌های نقره و پرده‌های ابریشم است. درون مسجد نیز فرش‌های بهتر انداخته‌اند و دیوارها و سقف آن با پرده‌های حریر مستور میباشد…». به‌دنبال توضیحاتی از وصف آن روز نجف و زیارت عموم نجف بقاع را آمده میباشد.[۱۵

ایجاد کرد و بنای بقاع امام علی
عمارت ابتدا آستانهٔ حیدریه
هارون در ادامه این روی داد نزدیک به سال ۱۷۱ (قمری) (۱۷۱ شمسی) اولی ضریح و ساختمان مرقد علوی را سازه بنیان. تا چندین دهه پیش در پایین طاق مجاورت قبر، نقشی بدیع و قشنگ جلب‌اعتنا میکرد که نقش روی درش مردی بود که تیر و کمان در چنگ داشت و آهویی در پیش روی وی قرار داشت. در سال ۱۳۲۳/۲۴ شمسی نگارهٔ یادشده از مکان خویش برداشته شد و آن را به گنجینهٔ بقاع تشریفات مشهد بردند.
بقعه چهار در داشت و بارگاه از سنگ سپید بوده و گنبد از گل سرخ که بالایش نماد سبزی نصب بود.[۱۳]
عمارت دوم
قدمت بن یحیی از اصحاب موسی کاظم این عمارت را سازه کرد.
عمارت سوم
بعداز به توان وصال داعی صغیر از نوادگان زید پسر زین‌العابدین در طبرستان، تشکیل داد سوم این آستانه در غایت شکوه عظمت شروع شد. عمارت هفتاد طاق داشت.[۱۴]
عمارت چهارم
تصویری سابق از بقعه
تشکیل داد ساختمان چهارم
این ساختمان را عضدالدوله دیلمی سازه بنیان و نزدیک به سال ۳۲۷ (قمری) (۳۱۷ شمسی) ساختش نقطه پایان یافت. همین سال وفات عضدالدوله میباشد که بر پایه ی وصیتش او را در آرامگاه خاصی که در عمارت آستانه تا قبل از اینً پیش‌بینی گردیده‌بود به خاک سپردند و تا بعدازظهر حاضر آن حجره به مقابر سلاطین آل بویه دارای اسم و رسم میباشد؛ او اولیه کسی بود که در شروعٔ علوی خاک شد. عضدالدوله عمارت آستانه را با شکوه و عظمت صحیح کرد و همینطور همگیٔ شاهان این خویشاوندان و وزیرانشان در مرمت و آرایش کردن این آستانه غایت پشت‌فعالیت را داشتند.
عضدالدوله افزون بر بنای عمارت آستانه، شهر نجف را هم سازه نمود و درش منزل‌های بسیار و گرمابه‌ها و بازارهای زیادی تشکیل داد. شیعه ها را تشویق به سکونت در آنجا کرد و سرویس‌گزارانی برای آستانه انتخاب و موقوفات متعددی وقفش نمود.
ابن بطوطه که به سال ۷۲۷ (قمری) وارد نجف شد در سفرنامه‌اش می‌نویسد: «از باب حضرت وارد مکتب بزرگی می شوند که طلاب و صوفیان شیعه درش سکونت دارا هستند. درین مکتب از هر مسافر نو‌وارد تا سه روز پذیرایی می شود و هر روز دوبار غذایی مرکب از نان و گوشت و رطب به مهمانان میدهند. از مکتب وارد باب‌القبه می شوند. حاجبان و نقیبان و سرایداران درین محل مراقب زوار اند و زیرا کسی برای زیارت وارد میگردد به نسبت اوضاع و احوال و جایگاه وی همه آن جماعت یا این که یک کدام از آنها بلند می گردند و با وی در شروعٔ بقعه می‌ایستند و اجازه دخول می خواهند، بعد اشارت می‌نمایند که آستانه و دو طرف چهارچوبهٔ در ورودی را ببوسند و باطن بقاع بشوند. درون بقعه به گونه های فرش‌های ابریشم و غیره مفروش میباشد و قندیل‌های تعالی و خرد از طلا جواهرات و نقره در آن آویخته. در میانه بقعه مصطبهٔ [=درجه] چهارگوشی میباشد که صندوقی چوبین دارااست و بر روی صندوق صفحه های طلای پرنقش‌ونگار که در ساختن آن کمال استادی و مهارت را به‌عمل برده‌اند و با میخ‌های نقره فروکوفته‌اند، چنان‌که هیچ چیزی از چوب نمودار وجود ندارد. طول مصطبه کمتر از طول قامت آدمی میباشد و در آن سه قبر است که میگویند یکی آن انسان و دیگری از آن نوح و سومین از آن علی است و دربین این سه قبر در تشت‌های زرین و سیمین، گلاب و مشک و اشکال عطریات دیگر گذارده‌اند که زوّار دست خویش را در آن فروبرده به تبرک بر رمز و روی خویش میکشند. در دیگر مقبره که آستانهٔ نقره‌ای و پرده‌های ابریشمین الوان [=رنگارنگ] داراست به سوی مسجدی گشوده می‌گردد که آن خویش چهار در داراست و هر چهار در دارنده آستانه‌های نقره و پرده‌های ابریشم است. درون مسجد نیز فرش‌های بهتر انداخته‌اند و دیوارها و سقف آن با پرده‌های حریر مستور میباشد…». به‌دنبال توضیحاتی از وصف آن روز نجف و زیارت عموم نجف بقاع را آمده میباشد.[۱۵