???? ???? ???????

شخصیت روایی
جابر روایات فراوانی از فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است؛ از این رو، او‌را حافظ سنّت نبوی و مُکْثِر در حدیث خوانده‌اند.[۳۶] در منابع روایی و سیره و تاریخ، به احادیث جابر استناد بسیار گردیده و احادیث او آیتم دقت مذهب ها اسلامی بوده میباشد. جابر در حوزه احکام فقاهتی مالک لحاظ بوده و فتوا می‌داده[۳۷] و از این رو، ذهبی [۳۸] او‌را مجتهد و دانا تشریفات مشهد خوانده میباشد.

جابر چندان جویای یافتن معارف فقاهتی بود که برای شنیدن بی‌واسطه حدیث نبی(ص) از یکی صحابه، به شام هجرت کرد. [۳۹] این اشتیاق، جابر را در نقطه پایان قدمت بر آن داشت که چندی همسایه منزل معبود خواهد شد تا احادیثی بشنود.[۴۰] وی در قضیه حدیث، شخصی خِبره و ظریف بود و در نقل خبرها و احادیث از رقابت‌ها و تعصبات خویشاوندان‌ای خودداری میکرد.[۴۱]

جابر افزون بر داستان‌هایی که به صورت بی واسطه از نبی اکرم(ص) نقل کرده، از روش صحابه و‌ گاهی تابعین نیز از وی قصه نموده است. علی بن ابی طالب(ع)، طلحة بن عبیدالله، عمار یاسر، معاذ بن جبل، و ابو سعید خدری برای مثال صحابه‌ای می‌باشند که جابر از آن‌ها داستان نموده است. [۴۲]

امام باقر(ع)، و نیز امام درستگو(ع) و امام کاظم(ع) به گزارش امام باقر(ع)، یکسری حدیث نبوی را از جابر نقل کرده‌اند.[۴۳]

اسم جابر در سلسله راویان بعضی از روایات دارای اسم و رسم شیعی آمده میباشد، به عنوان مثال در نقل حدیث غدیر، [۴۴] حدیث ثقلین، [۴۵] حدیث شهر دانش،[۴۶] حدیث جایگاه، [۴۷] حدیث رد الشمس[۴۸]و حدیث بند الابواب. [۴۹] همینطور او راوی حدیث جابر بوده که در آن، فرستاده پروردگار(ص) امامان بعد از خویش را مذکور میباشد.[۵۰] و نیز خصوصیت‌های حضرت مهدی(عج) را شناسانده میباشد.[۵۱]حدیث لوح مثلا روایات مشهوری میباشد که جابر آن را داستان کرده و اسم‌های ائمه اثناعشر جانشینان فرستاده(ص) در آن آمده میباشد.[۵۲]

رینگ درسی
جابر در مسجد النبی رینگ درس داشت و حدیث املا میکرد و شماری از تابعین زیرا سعید بن مُسیب، حسن بن محمد بن حنفیه، عطاء بن أبی رباح، مجاهد بن جَبر، عمرو بن دینار مکی، عامر بن شراحیل شعبی، و حسن بصری[۵۳] حدیث اورا می‌نوشتند.[۵۴]

فقه و تعبیروتفسیر
ذهبی [۵۵] از وی با تیتر مُفتی مدینه خاطر نموده است. پزشک معالج موسی بن علی بن محمد الامیر گزارش جامعی از نظرها فقاهتی جابر را از منابع متعدد روایی کسب و با تیتر جابر بن عبدالله و فقهه به چاپ رسانده میباشد.[۵۶]

در تعبیر قرآن مهربان، از جابر احادیث اکثری نقل گردیده‌است.[۵۷] آرایتفسیری جابر درباره برخی آیه‌ها قرآن، همسو با طریقه تفسیری شیعه میباشد.[۵۸]

در منابع امامیه
شخصیت جابر در منابع رجالی امامیه با شخصیت و گزینه تأیید شمرده گردیده‌است. در بعضا منابع رجالی آمده میباشد که جابر، به جهت آوازه روایاتی که در مدح وی رسیده، نیازی به توثیق ندارد.[۵۹]

او از اصحاب ائمه (ع)، از امام علی(ع) تا امام باقر(ع)، دانسته شد‌ه‌است؛ [۶۰] البته می بایست دقت داشت که جابر در حین امامت امام سجاد(ع) از جهان رفت و امام باقر(ع) هنگام مرگ جابر، در زمان کودکی یا این که نوجوانی به رمز میبرد؛ از این رو، نمی‌اقتدار جابر را از اصحاب امام باقر(ع) دانست. [۶۱]

گرچه جابر در ماجرای سقیفه از یاران حضرت علی(ع) عدم وجود، چندی آن گاه به وی پیوست و از یاران بامسئولیت و مخلص اهل‌بیت(ع) شد.[۶۲] کَشّی، [۶۳] جابر را از اعضای گروهی دانسته میباشد که جان نثار حضرت علی(ع) و همواره گوش به امر آن حضرت بودند. این دسته به «‌شرطة الخمیس‌» آوازه داشتند.[۶۴]

اثرها
روایات مسند جابر، که از روش منابع روایی اهل سنت نقل گردیده‌است، به ۵۴۰ حدیث می رسد که بخاری و مسلم در نقل ۵۸ حدیث آن حادثه دارا هستند. [۶۵] احمد بن حنبل احادیث جابر را در مسند خویش[۶۶] گرد آورده میباشد. ورژن خطی مسند جابر بن عبداللّه، به ماجرا ابوعبدالرحمان عبداللّه بن احمد بن محمد بن حنبل، در خزانة الرباط (در مغرب) جانور میباشد[۶۷] که احتمالاً به عبارتی احادیث جابر در مسند احمد بن حنبل میباشد. حسین واثقی نیز احادیث جابر را از منابع روایی شیعه دستیابی کرده و در کتاب خویش، جابربن عبداللّه الانصاری حیاته و مسنده، به چاپ رسانده میباشد.

مهم ترین اثری که در منابع از وی خاطر گردیده، صحیفه جابر میباشد. این صحیفه را، که مثال‌ای از دیرین‌ترین شکل‌های تدوین حدیث میباشد، سلیمان بن قیس یشکری عده کرده ولی به سبب ساز درگذشت زودهنگام سلیمان، راویان دیگر فارغ از تلاوت و شنیدن از متن صحیفه نقل کرده‌اند[۶۸] ورژن‌ای از این صحیفه در گروه شهید علی پاشا در کتابخانه سلیمانیه استانبول جانور میباشد.[۶۹]

محبت اهل بیت(ع)
توصیه به محبت علی (ع)
در نگاه جابر، علی(ع) چنان مقامی داشت که در حین حیات نبی اکرم(ص)، واحد سنجش حق تلقی میشد و منافقان را با بغض داشتن به وی می‌شناختند.[۷۰] حرف دارای اسم و رسم جابر درباره حضرت علی(ع) «علیٌّ خَیر البشر» (علی شایسته ترینِ بشر‌ها میباشد)، الهام‌نصیب مؤلف شیعی، جعفر بن احمد قمی شد تا در کتابش به اسم نوادر الاثر فی علی نه البشر، یک‌سوم احادیث خویش را از جابر نقل نماید.[۷۱]

جابر و رخداد عاشورا
در هنگام وقوع واقعه کربلا و شهید شدن امام حسین (ع)، جابر پیرمردی سالخورده بود و در مدینه اقامت داشت. در اربعین شهید شدن امام حسین(ع)، جابر به هم پا عطیه عوفی برای زیارت امام حسین(ع) به کربلا رفت و اولی زائر آن امام بود.[۷۲]

او که آن هنگام نابینا گردیده بود، در فرات غسل کرد، خویش را خوشبو ایجاد کرد و قدم‌های خرد برداشت تا رمز قبر حسین بن علی(ع) آمد و با موعظه عطیه، دست روی قبر بنیان و بیهوش شد، هنگامی به هوش آمد، سه توشه اظهار کرد: یا این که حسین! آنگاه بیان کرد: «حَبیبٌ لا یجیبُ حَبیبَهُ. ..» ( دوست جواب دوستش را نمی دهد...؟!) سپس زیارتی خواند و روی به بقیه شهداء کرد و آن ها را هم زیارت نمود.[۷۳]

نخست امامت امام سجاد(ع) یاران او انگشت‌شمار بودند و جابر نیز از اندک یاران آن امام بود.[۷۴]

دیدار امام باقر(ع)
نوشته ی علمیٔ اساسی: حدیث جابر
اجرای ملاقات جابر بن عبداللّه با امام باقر (ع) در منابع گزارش شد‌ه‌است.[۷۵] جابر از فرستاده اکرم (ص) شنیده بود که تو چندان قدمت می کنی که فرزندی از ذریه اینجانب و همنام من‌را ملاقات میکنی، وی شکافنده دانش (یبْقَرُالعلم بَقْراً) میباشد، پس درود منرا به وی برسان.[۷۶] جابر پیوسته به‌دنبال یافتن این فرزند بود تا جایی که در مسجد مدینه صدا میکرد: «‌یا این که باقَرالعلم»، آخر و عاقبت روزی محمدبن علی(ع) __ که در آن فرصت در سنین نوجوانی یا این که جوانی بود __ را یافت و کلام فرستاده (ص) را یادآور شد، او را بوسید و درود رسول (ص) را به وی رساند.[۷۷]

شخصیت روایی
جابر روایات فراوانی از فرستاده اکرم(ص) نقل نموده است؛ از این رو، او‌را حافظ سنّت نبوی و مُکْثِر در حدیث خوانده‌اند.[۳۶] در منابع روایی و سیره و تاریخ، به احادیث جابر استناد بسیار گردیده و احادیث او آیتم دقت مذهب ها اسلامی بوده میباشد. جابر در حوزه احکام فقاهتی مالک لحاظ بوده و فتوا می‌داده[۳۷] و از این رو، ذهبی [۳۸] او‌را مجتهد و دانا تشریفات مشهد خوانده میباشد.

جابر چندان جویای یافتن معارف فقاهتی بود که برای شنیدن بی‌واسطه حدیث نبی(ص) از یکی صحابه، به شام هجرت کرد. [۳۹] این اشتیاق، جابر را در نقطه پایان قدمت بر آن داشت که چندی همسایه منزل معبود خواهد شد تا احادیثی بشنود.[۴۰] وی در قضیه حدیث، شخصی خِبره و ظریف بود و در نقل خبرها و احادیث از رقابت‌ها و تعصبات خویشاوندان‌ای خودداری میکرد.[۴۱]

جابر افزون بر داستان‌هایی که به صورت بی واسطه از نبی اکرم(ص) نقل کرده، از روش صحابه و‌ گاهی تابعین نیز از وی قصه نموده است. علی بن ابی طالب(ع)، طلحة بن عبیدالله، عمار یاسر، معاذ بن جبل، و ابو سعید خدری برای مثال صحابه‌ای می‌باشند که جابر از آن‌ها داستان نموده است. [۴۲]

امام باقر(ع)، و نیز امام درستگو(ع) و امام کاظم(ع) به گزارش امام باقر(ع)، یکسری حدیث نبوی را از جابر نقل کرده‌اند.[۴۳]

اسم جابر در سلسله راویان بعضی از روایات دارای اسم و رسم شیعی آمده میباشد، به عنوان مثال در نقل حدیث غدیر، [۴۴] حدیث ثقلین، [۴۵] حدیث شهر دانش،[۴۶] حدیث جایگاه، [۴۷] حدیث رد الشمس[۴۸]و حدیث بند الابواب. [۴۹] همینطور او راوی حدیث جابر بوده که در آن، فرستاده پروردگار(ص) امامان بعد از خویش را مذکور میباشد.[۵۰] و نیز خصوصیت‌های حضرت مهدی(عج) را شناسانده میباشد.[۵۱]حدیث لوح مثلا روایات مشهوری میباشد که جابر آن را داستان کرده و اسم‌های ائمه اثناعشر جانشینان فرستاده(ص) در آن آمده میباشد.[۵۲]

رینگ درسی
جابر در مسجد النبی رینگ درس داشت و حدیث املا میکرد و شماری از تابعین زیرا سعید بن مُسیب، حسن بن محمد بن حنفیه، عطاء بن أبی رباح، مجاهد بن جَبر، عمرو بن دینار مکی، عامر بن شراحیل شعبی، و حسن بصری[۵۳] حدیث اورا می‌نوشتند.[۵۴]

فقه و تعبیروتفسیر
ذهبی [۵۵] از وی با تیتر مُفتی مدینه خاطر نموده است. پزشک معالج موسی بن علی بن محمد الامیر گزارش جامعی از نظرها فقاهتی جابر را از منابع متعدد روایی کسب و با تیتر جابر بن عبدالله و فقهه به چاپ رسانده میباشد.[۵۶]

در تعبیر قرآن مهربان، از جابر احادیث اکثری نقل گردیده‌است.[۵۷] آرایتفسیری جابر درباره برخی آیه‌ها قرآن، همسو با طریقه تفسیری شیعه میباشد.[۵۸]

در منابع امامیه
شخصیت جابر در منابع رجالی امامیه با شخصیت و گزینه تأیید شمرده گردیده‌است. در بعضا منابع رجالی آمده میباشد که جابر، به جهت آوازه روایاتی که در مدح وی رسیده، نیازی به توثیق ندارد.[۵۹]

او از اصحاب ائمه (ع)، از امام علی(ع) تا امام باقر(ع)، دانسته شد‌ه‌است؛ [۶۰] البته می بایست دقت داشت که جابر در حین امامت امام سجاد(ع) از جهان رفت و امام باقر(ع) هنگام مرگ جابر، در زمان کودکی یا این که نوجوانی به رمز میبرد؛ از این رو، نمی‌اقتدار جابر را از اصحاب امام باقر(ع) دانست. [۶۱]

گرچه جابر در ماجرای سقیفه از یاران حضرت علی(ع) عدم وجود، چندی آن گاه به وی پیوست و از یاران بامسئولیت و مخلص اهل‌بیت(ع) شد.[۶۲] کَشّی، [۶۳] جابر را از اعضای گروهی دانسته میباشد که جان نثار حضرت علی(ع) و همواره گوش به امر آن حضرت بودند. این دسته به «‌شرطة الخمیس‌» آوازه داشتند.[۶۴]

اثرها
روایات مسند جابر، که از روش منابع روایی اهل سنت نقل گردیده‌است، به ۵۴۰ حدیث می رسد که بخاری و مسلم در نقل ۵۸ حدیث آن حادثه دارا هستند. [۶۵] احمد بن حنبل احادیث جابر را در مسند خویش[۶۶] گرد آورده میباشد. ورژن خطی مسند جابر بن عبداللّه، به ماجرا ابوعبدالرحمان عبداللّه بن احمد بن محمد بن حنبل، در خزانة الرباط (در مغرب) جانور میباشد[۶۷] که احتمالاً به عبارتی احادیث جابر در مسند احمد بن حنبل میباشد. حسین واثقی نیز احادیث جابر را از منابع روایی شیعه دستیابی کرده و در کتاب خویش، جابربن عبداللّه الانصاری حیاته و مسنده، به چاپ رسانده میباشد.

مهم ترین اثری که در منابع از وی خاطر گردیده، صحیفه جابر میباشد. این صحیفه را، که مثال‌ای از دیرین‌ترین شکل‌های تدوین حدیث میباشد، سلیمان بن قیس یشکری عده کرده ولی به سبب ساز درگذشت زودهنگام سلیمان، راویان دیگر فارغ از تلاوت و شنیدن از متن صحیفه نقل کرده‌اند[۶۸] ورژن‌ای از این صحیفه در گروه شهید علی پاشا در کتابخانه سلیمانیه استانبول جانور میباشد.[۶۹]

محبت اهل بیت(ع)
توصیه به محبت علی (ع)
در نگاه جابر، علی(ع) چنان مقامی داشت که در حین حیات نبی اکرم(ص)، واحد سنجش حق تلقی میشد و منافقان را با بغض داشتن به وی می‌شناختند.[۷۰] حرف دارای اسم و رسم جابر درباره حضرت علی(ع) «علیٌّ خَیر البشر» (علی شایسته ترینِ بشر‌ها میباشد)، الهام‌نصیب مؤلف شیعی، جعفر بن احمد قمی شد تا در کتابش به اسم نوادر الاثر فی علی نه البشر، یک‌سوم احادیث خویش را از جابر نقل نماید.[۷۱]

جابر و رخداد عاشورا
در هنگام وقوع واقعه کربلا و شهید شدن امام حسین (ع)، جابر پیرمردی سالخورده بود و در مدینه اقامت داشت. در اربعین شهید شدن امام حسین(ع)، جابر به هم پا عطیه عوفی برای زیارت امام حسین(ع) به کربلا رفت و اولی زائر آن امام بود.[۷۲]

او که آن هنگام نابینا گردیده بود، در فرات غسل کرد، خویش را خوشبو ایجاد کرد و قدم‌های خرد برداشت تا رمز قبر حسین بن علی(ع) آمد و با موعظه عطیه، دست روی قبر بنیان و بیهوش شد، هنگامی به هوش آمد، سه توشه اظهار کرد: یا این که حسین! آنگاه بیان کرد: «حَبیبٌ لا یجیبُ حَبیبَهُ. ..» ( دوست جواب دوستش را نمی دهد...؟!) سپس زیارتی خواند و روی به بقیه شهداء کرد و آن ها را هم زیارت نمود.[۷۳]

نخست امامت امام سجاد(ع) یاران او انگشت‌شمار بودند و جابر نیز از اندک یاران آن امام بود.[۷۴]

دیدار امام باقر(ع)
نوشته ی علمیٔ اساسی: حدیث جابر
اجرای ملاقات جابر بن عبداللّه با امام باقر (ع) در منابع گزارش شد‌ه‌است.[۷۵] جابر از فرستاده اکرم (ص) شنیده بود که تو چندان قدمت می کنی که فرزندی از ذریه اینجانب و همنام من‌را ملاقات میکنی، وی شکافنده دانش (یبْقَرُالعلم بَقْراً) میباشد، پس درود منرا به وی برسان.[۷۶] جابر پیوسته به‌دنبال یافتن این فرزند بود تا جایی که در مسجد مدینه صدا میکرد: «‌یا این که باقَرالعلم»، آخر و عاقبت روزی محمدبن علی(ع) __ که در آن فرصت در سنین نوجوانی یا این که جوانی بود __ را یافت و کلام فرستاده (ص) را یادآور شد، او را بوسید و درود رسول (ص) را به وی رساند.[۷۷]