اشعریان، طایفهای از عربهای یمنی مستقر کوفه که در بین آن ها شماری از صحابه نبی معبود(ص) و گروهی از عالمان و محدثان شیعی قرن دوم هجری قمری و قرن سوم قمری چشم می شود. اسلام آوردن اشعریان قبل از فتح مکه، از افتخارات آن ها میباشد. اشعریون سوابق درخشانی در امداد اهل البیت(ع) داشتهاند مثلا کمپانی در نبرد صفین و تشریفات مشهد قیام مختار.
این طایفه در ادامه سختگیریهای حجاج بن یوسف به شیعه ها، از کوفه به قم سفر کردند و قم را محل سکونت خویش و راس رواج تشیع در کشورایران ساختند. انگیزه گزینش قم از سوی اشعریون، فتح این حیطه به دست جدشان صاحب و مالک بن عامر اشعری بوده میباشد. اقتدار و نفوذ آنان در قم به سیرتکاملای بوده که قم را از ملیت اصفهان بیرون کرده و حتی از حاکمان اصفهان مالیات میگرفتهاند. شخصیتهای پر رنگای از این فامیل، در شمار شاگردان و نزدیکان اهل بیت(ع) میباشند.
نسب
اشعریان اصالتاً یمنی و عرب قحطانی بودند،[۱] و نسب آن ها به «نبت بن ادد بن زید بن یشجب بن عریب بن زید بن کهلان» دارای اسم و رسم به اشعر می سید.[۲] برخی انگیزه این نامگذاری را چنان دانستهاند که جد آن ها پشمالو بوده میباشد.[۳]
اشعر هفت پسر داشت که هر یک سرسلسله خویشاوندانای شدند و همگی را اشعری میگفتند. منظور از اشعریان دراین مدخل نسل جماهر، یک کدام از فرزندان اشعر میباشد.[۴]
پیش از اسلام
در منابع اسلامی، فضیلت ها بخش اعظمی به اشعریان قبل از اسلام منسوب شده و از جوانمردی و نیکخویی آن خاطر شدهاست. به گفته این احادیث اشعریان چنان بودند که گویی در اموال و املاک و منازل و بودجه خویش با عموم شریک بودند.[۵] هماینگونه داعیه گردیده گروهی از اینان در حمله ابرهه به کعبه کمپانی داشتهاند.[۶]
اسلام اشعریان
اولیه اشعری مسلمان
به گفته تالیف کننده تاریخ قم صاحب بن عامر اشعری اولین مسلمان از فامیل اشعریان یمن و جد اعلای اشعریان قم میباشد.[۷] اول مهاجر این فامیل به سوی رسول(ص)، جهت تایید اسلام بود. او بعداز اسلام آوردن به فی مابین قبیله خویش گشوده گشت و یکسری سال آن گاه با هفتاد نفر از اقوام خود مجدد، به نزد فرستاده(ص) آمد.[۸]
اسلام آوردن بقیه اشعریان
بعداز اسلام صاحب و مالک بن عامر اشعری، گروهی دیگر از اشعریان در سال هفتم بعد از غزوه خیبر به مدینه آمدند و مسلمان شدند.[۹] بعضا مورخان به سیرتکاملای دیگر، اسلام آنهارا، بیست سال بعداز مبعث نبی(ص) گزارش کردهاند.[۱۰] پیروز منابع به سفر و اسلام صاحب در مکه، اشاره نکردهاند[۱۱] به هر حالا اسلام اشعریان از راز گرایش بوده و این شغل قبل از فتح مکه قادر است مایه افتخار آنها باشد.[۱۲]مغایر بعضا از قبایل عرب که ابعاد و وقتی که موفقیت فرستاده(ص) را حتمی دیدند، دسته تیم مسلمان شدند،[۱۳]
از صورتهای نام دار اشعری میان صحابه نبی اسلام(ص) افزون بر ابوموسی اشعری میاقتدار به ابو عامر اشعری که در پیکار حنین به شهیدشدن رسید و فرزند وی عامر بن ابی عامر و نیز حارث اشعری مثلا راویان حدیث رسول(ص) اشاره نمود.[۱۴]
مسافرت به عراق
صاحب بن عامر از اول عده ای بود که در سال ۱۶ هجری قمری برای فتح مدائن[۱۵] از رود دجله گذر کرد و مسلمانها دیگر نیز شجاع شدند و وارد مدائن شدند و آنجا را فتح کردند.[۱۶] او را فاتح نواحی جبال به عنوان مثال ساوه دانستهاند،[۱۷]
بعد از فتح عراق، اشعریان همچون اکثری از یمنیها در کوفه بومی شدند، دو بدن از فرزندان صاحب یعنی سائب و سعد از بزرگان کوفه و سرشناسان عراق بودند. سعد بن صاحب و مالک به عبارتی کسی میباشد که در روز ها خلافت عثمان بن عفان به شراب خواری ولید بن عقبه، امیرکوفه، شهیدشدن بخشید.[۱۸]
میل به اهل بیت
در اتفاق ها بعد از قتل عثمان، سه تیم از اشعریان را میقدرت بازشناخت: گروهی از اشعریان در حین فتوحات به شام رفته بودند و در نبرد معاویه با امام علی(ع) در سپاه معاویه و طرفدار وی بودند. گروهی از اشعریان نیز در کوفه به رهبری ابو موسی اشعری از علی و عثمان گوشه گرفتند و گروهی دیگر به رهبری صاحب و مالک بن عامر به تشیع و طرفداری از علی(ع) میل پیدا کردند و همین تیم ابعاد به قم آمدند.[۱۹]
درباره سوابق تشیع این دسته از اشعریان گزارشهای متعددی نیست؛ البته مواقعی نقل شدهاست:
یکی گزارشها کمپانی صاحب بن عامر در مبارزه صفین در سپاه امام علی(ع) میباشد.[۲۰]
درباره رغبت سائب فرزند صاحب به تشیع نیز روایاتی در منابع آورده شده به عنوان مثال این که هنگام تکان امام علی(ع) برای جنگ با اهل جمل، آن حضرت به ابوموسی اشعری دستور بسیج عموم کوفه را اعطا کرد، ابو موسی که موافق خلا از سائب بن صاحب اشعری مشورت کردن خواست و سائب اورا به اطاعت از دستور امام(ع) پیشنهاد کرد.[۲۱]
دیگر این که: هنگامی عبدالله بن فرمانبردار ادله کوفه از سوی زبیریان، سیره قدمت و عثمان را مبنای حکومت خویش قرار بخشید، سائب بن صاحب اشعری اعتراض کرده و علاوه بر عیب گیری سیره عثمان وعمر، بیان کرد ما فقط به سیره علی(ع) راضی میشویم.[۲۲]
کمپانی فعال او در قیام مختار[۲۳] که به اسم خونخواهی از اهل بیت بود، مویدی بر حضور او در کارها سیاسی و اجتماعی به اسم اهل بیت میباشد. هنگامی مختار بر احوال کوفه مسلط شد سائب خطبهای خواند و در اولِ آن اظهار کرد: یا این که شیعة آل نبی الله.[۲۴]
او هنگام کشته شدن به دست سپاه زبیریان این دو بیتی را می خواند:
یا این که سائب ابن صاحب یا این که اشعری (ای سائب پسر صاحب و مالک اشعری)
اشدد علی الدرع کی لا انثنی (زره را بر خودت سفت کن تا به معاند رغبت پیدا نکنی)
حسبی اینجانب العتره اولاد النبی (از خویشاوندان نبی(ص) فرزندان وی من را بس میباشد)
حسبی علی و علی و علی.[۲۵] (من را علی و علی و علی بس میباشد)
فرزندان و فرزندان اخوی او نیز بر همین نظریه بودند.
اشعریان، طایفهای از عربهای یمنی مستقر کوفه که در بین آن ها شماری از صحابه نبی معبود(ص) و گروهی از عالمان و محدثان شیعی قرن دوم هجری قمری و قرن سوم قمری چشم می شود. اسلام آوردن اشعریان قبل از فتح مکه، از افتخارات آن ها میباشد. اشعریون سوابق درخشانی در امداد اهل البیت(ع) داشتهاند مثلا کمپانی در نبرد صفین و تشریفات مشهد قیام مختار.
این طایفه در ادامه سختگیریهای حجاج بن یوسف به شیعه ها، از کوفه به قم سفر کردند و قم را محل سکونت خویش و راس رواج تشیع در کشورایران ساختند. انگیزه گزینش قم از سوی اشعریون، فتح این حیطه به دست جدشان صاحب و مالک بن عامر اشعری بوده میباشد. اقتدار و نفوذ آنان در قم به سیرتکاملای بوده که قم را از ملیت اصفهان بیرون کرده و حتی از حاکمان اصفهان مالیات میگرفتهاند. شخصیتهای پر رنگای از این فامیل، در شمار شاگردان و نزدیکان اهل بیت(ع) میباشند.
نسب
اشعریان اصالتاً یمنی و عرب قحطانی بودند،[۱] و نسب آن ها به «نبت بن ادد بن زید بن یشجب بن عریب بن زید بن کهلان» دارای اسم و رسم به اشعر می سید.[۲] برخی انگیزه این نامگذاری را چنان دانستهاند که جد آن ها پشمالو بوده میباشد.[۳]
اشعر هفت پسر داشت که هر یک سرسلسله خویشاوندانای شدند و همگی را اشعری میگفتند. منظور از اشعریان دراین مدخل نسل جماهر، یک کدام از فرزندان اشعر میباشد.[۴]
پیش از اسلام
در منابع اسلامی، فضیلت ها بخش اعظمی به اشعریان قبل از اسلام منسوب شده و از جوانمردی و نیکخویی آن خاطر شدهاست. به گفته این احادیث اشعریان چنان بودند که گویی در اموال و املاک و منازل و بودجه خویش با عموم شریک بودند.[۵] هماینگونه داعیه گردیده گروهی از اینان در حمله ابرهه به کعبه کمپانی داشتهاند.[۶]
اسلام اشعریان
اولیه اشعری مسلمان
به گفته تالیف کننده تاریخ قم صاحب بن عامر اشعری اولین مسلمان از فامیل اشعریان یمن و جد اعلای اشعریان قم میباشد.[۷] اول مهاجر این فامیل به سوی رسول(ص)، جهت تایید اسلام بود. او بعداز اسلام آوردن به فی مابین قبیله خویش گشوده گشت و یکسری سال آن گاه با هفتاد نفر از اقوام خود مجدد، به نزد فرستاده(ص) آمد.[۸]
اسلام آوردن بقیه اشعریان
بعداز اسلام صاحب و مالک بن عامر اشعری، گروهی دیگر از اشعریان در سال هفتم بعد از غزوه خیبر به مدینه آمدند و مسلمان شدند.[۹] بعضا مورخان به سیرتکاملای دیگر، اسلام آنهارا، بیست سال بعداز مبعث نبی(ص) گزارش کردهاند.[۱۰] پیروز منابع به سفر و اسلام صاحب در مکه، اشاره نکردهاند[۱۱] به هر حالا اسلام اشعریان از راز گرایش بوده و این شغل قبل از فتح مکه قادر است مایه افتخار آنها باشد.[۱۲]مغایر بعضا از قبایل عرب که ابعاد و وقتی که موفقیت فرستاده(ص) را حتمی دیدند، دسته تیم مسلمان شدند،[۱۳]
از صورتهای نام دار اشعری میان صحابه نبی اسلام(ص) افزون بر ابوموسی اشعری میاقتدار به ابو عامر اشعری که در پیکار حنین به شهیدشدن رسید و فرزند وی عامر بن ابی عامر و نیز حارث اشعری مثلا راویان حدیث رسول(ص) اشاره نمود.[۱۴]
مسافرت به عراق
صاحب بن عامر از اول عده ای بود که در سال ۱۶ هجری قمری برای فتح مدائن[۱۵] از رود دجله گذر کرد و مسلمانها دیگر نیز شجاع شدند و وارد مدائن شدند و آنجا را فتح کردند.[۱۶] او را فاتح نواحی جبال به عنوان مثال ساوه دانستهاند،[۱۷]
بعد از فتح عراق، اشعریان همچون اکثری از یمنیها در کوفه بومی شدند، دو بدن از فرزندان صاحب یعنی سائب و سعد از بزرگان کوفه و سرشناسان عراق بودند. سعد بن صاحب و مالک به عبارتی کسی میباشد که در روز ها خلافت عثمان بن عفان به شراب خواری ولید بن عقبه، امیرکوفه، شهیدشدن بخشید.[۱۸]
میل به اهل بیت
در اتفاق ها بعد از قتل عثمان، سه تیم از اشعریان را میقدرت بازشناخت: گروهی از اشعریان در حین فتوحات به شام رفته بودند و در نبرد معاویه با امام علی(ع) در سپاه معاویه و طرفدار وی بودند. گروهی از اشعریان نیز در کوفه به رهبری ابو موسی اشعری از علی و عثمان گوشه گرفتند و گروهی دیگر به رهبری صاحب و مالک بن عامر به تشیع و طرفداری از علی(ع) میل پیدا کردند و همین تیم ابعاد به قم آمدند.[۱۹]
درباره سوابق تشیع این دسته از اشعریان گزارشهای متعددی نیست؛ البته مواقعی نقل شدهاست:
یکی گزارشها کمپانی صاحب بن عامر در مبارزه صفین در سپاه امام علی(ع) میباشد.[۲۰]
درباره رغبت سائب فرزند صاحب به تشیع نیز روایاتی در منابع آورده شده به عنوان مثال این که هنگام تکان امام علی(ع) برای جنگ با اهل جمل، آن حضرت به ابوموسی اشعری دستور بسیج عموم کوفه را اعطا کرد، ابو موسی که موافق خلا از سائب بن صاحب اشعری مشورت کردن خواست و سائب اورا به اطاعت از دستور امام(ع) پیشنهاد کرد.[۲۱]
دیگر این که: هنگامی عبدالله بن فرمانبردار ادله کوفه از سوی زبیریان، سیره قدمت و عثمان را مبنای حکومت خویش قرار بخشید، سائب بن صاحب اشعری اعتراض کرده و علاوه بر عیب گیری سیره عثمان وعمر، بیان کرد ما فقط به سیره علی(ع) راضی میشویم.[۲۲]
کمپانی فعال او در قیام مختار[۲۳] که به اسم خونخواهی از اهل بیت بود، مویدی بر حضور او در کارها سیاسی و اجتماعی به اسم اهل بیت میباشد. هنگامی مختار بر احوال کوفه مسلط شد سائب خطبهای خواند و در اولِ آن اظهار کرد: یا این که شیعة آل نبی الله.[۲۴]
او هنگام کشته شدن به دست سپاه زبیریان این دو بیتی را می خواند:
یا این که سائب ابن صاحب یا این که اشعری (ای سائب پسر صاحب و مالک اشعری)
اشدد علی الدرع کی لا انثنی (زره را بر خودت سفت کن تا به معاند رغبت پیدا نکنی)
حسبی اینجانب العتره اولاد النبی (از خویشاوندان نبی(ص) فرزندان وی من را بس میباشد)
حسبی علی و علی و علی.[۲۵] (من را علی و علی و علی بس میباشد)
فرزندان و فرزندان اخوی او نیز بر همین نظریه بودند.
تشریفات عقد و نامزدی در مشهد؛ از انتخاب مکان تا طراحی و پذیرایی