???? ???? ???????

معارضان تجسم اجرا
این آیه ها و روایات منجر گردیده که آرای مختلفی درباره جزای اجرا در آخرت مطرح گردد. گروهی آیه‌ها بر خلاف با تجسم انجام را شالوده قرار داده و آیه‌ها ناظر بر تجسم را طوری تعبیر کرده‌اند که با نشانه‌ها بر خلاف با آن تعارضی نداشته باشد؛ برای مثالً در آیه ۶ از سوره زلزال پیروز مفسران، خصوصاً متقدمان، عبارت «لِیرَوْا ایفاَهُم» را به معنای دیدن جزا یا این که طومار انجام دانسته‌اند و خیر خویش شغل.[۷]. بیشتر مفسران قبلی موافق این رأی بوده‌اند. گروهی از این مفسران، به عنوان مثال فخر رازی[۸] و طَبْرِسی،[۹] در حفاظت از این تعبیروتفسیر گفته‌اند که ایفا، اَعراض‌اند و پهنا هم باقی نمی‌ماند و اعاده آن قابلیت و امکان پذیر وجود ندارد، لذا اینکه بگوییم خویش ایفا در قیامت مجسم می گردند، تشریفات مشهد غلط میباشد.

محمدباقر مجلسی نیز این نظر را دارد تجسم جاری ساختن با نظریه به معاد جسمانی تعارض داراست. وی با تخطئه لحاظ روضه خوان بهایی، قسم به‌این لحاظ را نیازمند انکار آئین و خروج از اسلام دانسته میباشد.[۱۰] این دیدگاه ها برخورد شدید طرف داران این عقیده را برانگیخته میباشد.[۱۱]

موافقان تجسم ایفا
در قبال، بیشتر مفسران و متکلمان متاخر، آیه ها ناظر به تجسم اجرا را فارغ از تأویل و به به عبارتی شکل ظواهر پذیرفته‌اند، به عنوان مثال روضه خوان بهایی که در تعبیر و تفسیر آیه ۶ سوره زلزال، در تقدیرگرفتن جزا برای جاری ساختن را صحیح نمی‌داند و اعتقاد دارد که دیدن به خویش اجرا برمی‌شود.[۱۲] وی که از هواداران دورازشوخی عقیده تجسم ایفا میباشد، در این باره به آیه ها ذکر شده و روایات مختلفی که به عهد وی موافق و مخالف نقل کرده‌اند استناد می‌نماید. او می گوید مارها و عقربهایی که در دوزخ وجهنم وعده داده گردیده، خویش جاری ساختن و عقاید و رفتار مذموم و ناپسند میباشد که بدین شکل ظواهر میگردد، چنانکه حور و ریحان و مانند آن‌ها، خلق و خوی و جاری ساختن و اعتقادات صحیح و پارسا میباشد. این تفاوت شکل‌ها به سبب ساز اختلاف مراتب میباشد.[۱۳]

پیش از روحانی بهایی نیز این نظریه در بین اهل عرفان طرفدارانی داشته میباشد.[۱۴] مثلا می‌اقتدار به لحاظ مولوی اشاره نمود که به‌این زمینه اشاره می‌نماید:

ای دریده پوستینِ یوسُفان
گرگ برخیزی از این خواب گران
گشته گرگان یک به یک خوهای تو
می‌درانند از غضب، اعضای تو
آن سخنهای چو مار و کژدمت
مار و کژدم خواهد شد و گیرد دُمت[۱۵]

تبیین ملاصدرا از تجسم انجام
صدر المتالهین با مبانی خاص خویش در حکمت متعالیه توانست تبیین‌های بهتری از تجسم اجرا به دست دهد، به گونه ای که بعداز وی این نظریه از تایید اکثریت منتفع شد. وی با طرح مباحثی مانند جنبش جوهری، معاد جسمانی و اتحاد عاقل و سنجیده، و ارائه نظام فکری ویژه، سعی نمود تا تبیینی عقلانی از تجسم ایفا به دست دهد.[۱۶]

به لحاظ ملاصدرا، همانگونه که کارها عینی بر ذهن تاثیر میگذارند، کارها خیالی هم بر عین تاثیر می گذارند. تأثیر دستور عینی بر دیگر کارها عینی و فرضی یکسان وجود ندارد، به عنوان مثالً رطوبت در عکس العمل با جسم غیرمرطوب، آن را مرطوب می‌نماید، البته در تأثیر بر احساس و خاطر، آن‌ها را مرطوب نمی‌نماید، بلکه شکل محسوسه و متخیله در آنان به وجود می آورد و در تأثیر بر عقل باعث تشکیل شکل کلی عقلی میگردد. پس ماهیت واحد قادر است در جاهای گوناگون اثرها متعدد بگذارد. از سوی دیگر، حالتی مثل خشم که امری درونی میباشد، قادر است به شکلی بیرونی و عینی ظهور پیدا نماید، به عنوان مثالً به صورت سرخی سیرتکامل یا این که تندی ضربان قلب. پس بعید وجود ندارد که همین خشم در جایی دیگر بتواند به طور حریق نمایان گردد.

جاری ساختن آدمیان قادر است تبدیل به خلق و خوی و ملکات نفسانی خواهد شد، یعنی از شکل جسمانی بیرون گردد، در آخرت هم همین رفتار و ملکات نفسانی میتواند مجدد به اجسام آن جهانی تبدیل گردد.

بعداز ملاصدرا، این عقیده هوا داران فراوان یافت که از آن گزاره‌اند سود کاشانی[۱۷] و ملاهادی سبزواری.[۱۸] در بین معاصران نیز معارضان[۱۹] و موافقانی[۲۰] در این باره دیدگاه ها کرده‌اند.

البته به نظریه گروهی از متفکران معاصر، تایید عقیده تجسم ایفا منافاتی با این مساله ندارد که در عین هم اکنون قائل به وجود عذاب و مشوق غیر تکوینی واعتباری نیز باشیم. چرا‌که بعضی آیه‌ها قرآن(که مثال‌هایی از آنان بیان شد) اینگونه ظهوری دارا هستند و گردآوری هر دو نیز مانعی ندارد.[۲۱]

تک نگاری
کتاب تجسم فعالیت یا این که تبدل نیرو به ماده نوشته محمد امین رضوی. این کتاب دربرگیرنده مباحثی میباشد مانند: انحصار شغل به زندگانی جهان، ارتباط آفریدگار با فعالیت های بندگان،نظريات محققان اسلامی در بقا و تجسم شغل؛ نظريات پژوهشگران علم ها تجربي درباره ماده و نيرو؛ آيات و احاديث در بقا و تجسم و تطوّرات ایفا و...کالج آزاد اسلامي. واحد نقده،۱۳۹۵ش.

معارضان تجسم اجرا
این آیه ها و روایات منجر گردیده که آرای مختلفی درباره جزای اجرا در آخرت مطرح گردد. گروهی آیه‌ها بر خلاف با تجسم انجام را شالوده قرار داده و آیه‌ها ناظر بر تجسم را طوری تعبیر کرده‌اند که با نشانه‌ها بر خلاف با آن تعارضی نداشته باشد؛ برای مثالً در آیه ۶ از سوره زلزال پیروز مفسران، خصوصاً متقدمان، عبارت «لِیرَوْا ایفاَهُم» را به معنای دیدن جزا یا این که طومار انجام دانسته‌اند و خیر خویش شغل.[۷]. بیشتر مفسران قبلی موافق این رأی بوده‌اند. گروهی از این مفسران، به عنوان مثال فخر رازی[۸] و طَبْرِسی،[۹] در حفاظت از این تعبیروتفسیر گفته‌اند که ایفا، اَعراض‌اند و پهنا هم باقی نمی‌ماند و اعاده آن قابلیت و امکان پذیر وجود ندارد، لذا اینکه بگوییم خویش ایفا در قیامت مجسم می گردند، تشریفات مشهد غلط میباشد.

محمدباقر مجلسی نیز این نظر را دارد تجسم جاری ساختن با نظریه به معاد جسمانی تعارض داراست. وی با تخطئه لحاظ روضه خوان بهایی، قسم به‌این لحاظ را نیازمند انکار آئین و خروج از اسلام دانسته میباشد.[۱۰] این دیدگاه ها برخورد شدید طرف داران این عقیده را برانگیخته میباشد.[۱۱]

موافقان تجسم ایفا
در قبال، بیشتر مفسران و متکلمان متاخر، آیه ها ناظر به تجسم اجرا را فارغ از تأویل و به به عبارتی شکل ظواهر پذیرفته‌اند، به عنوان مثال روضه خوان بهایی که در تعبیر و تفسیر آیه ۶ سوره زلزال، در تقدیرگرفتن جزا برای جاری ساختن را صحیح نمی‌داند و اعتقاد دارد که دیدن به خویش اجرا برمی‌شود.[۱۲] وی که از هواداران دورازشوخی عقیده تجسم ایفا میباشد، در این باره به آیه ها ذکر شده و روایات مختلفی که به عهد وی موافق و مخالف نقل کرده‌اند استناد می‌نماید. او می گوید مارها و عقربهایی که در دوزخ وجهنم وعده داده گردیده، خویش جاری ساختن و عقاید و رفتار مذموم و ناپسند میباشد که بدین شکل ظواهر میگردد، چنانکه حور و ریحان و مانند آن‌ها، خلق و خوی و جاری ساختن و اعتقادات صحیح و پارسا میباشد. این تفاوت شکل‌ها به سبب ساز اختلاف مراتب میباشد.[۱۳]

پیش از روحانی بهایی نیز این نظریه در بین اهل عرفان طرفدارانی داشته میباشد.[۱۴] مثلا می‌اقتدار به لحاظ مولوی اشاره نمود که به‌این زمینه اشاره می‌نماید:

ای دریده پوستینِ یوسُفان
گرگ برخیزی از این خواب گران
گشته گرگان یک به یک خوهای تو
می‌درانند از غضب، اعضای تو
آن سخنهای چو مار و کژدمت
مار و کژدم خواهد شد و گیرد دُمت[۱۵]

تبیین ملاصدرا از تجسم انجام
صدر المتالهین با مبانی خاص خویش در حکمت متعالیه توانست تبیین‌های بهتری از تجسم اجرا به دست دهد، به گونه ای که بعداز وی این نظریه از تایید اکثریت منتفع شد. وی با طرح مباحثی مانند جنبش جوهری، معاد جسمانی و اتحاد عاقل و سنجیده، و ارائه نظام فکری ویژه، سعی نمود تا تبیینی عقلانی از تجسم ایفا به دست دهد.[۱۶]

به لحاظ ملاصدرا، همانگونه که کارها عینی بر ذهن تاثیر میگذارند، کارها خیالی هم بر عین تاثیر می گذارند. تأثیر دستور عینی بر دیگر کارها عینی و فرضی یکسان وجود ندارد، به عنوان مثالً رطوبت در عکس العمل با جسم غیرمرطوب، آن را مرطوب می‌نماید، البته در تأثیر بر احساس و خاطر، آن‌ها را مرطوب نمی‌نماید، بلکه شکل محسوسه و متخیله در آنان به وجود می آورد و در تأثیر بر عقل باعث تشکیل شکل کلی عقلی میگردد. پس ماهیت واحد قادر است در جاهای گوناگون اثرها متعدد بگذارد. از سوی دیگر، حالتی مثل خشم که امری درونی میباشد، قادر است به شکلی بیرونی و عینی ظهور پیدا نماید، به عنوان مثالً به صورت سرخی سیرتکامل یا این که تندی ضربان قلب. پس بعید وجود ندارد که همین خشم در جایی دیگر بتواند به طور حریق نمایان گردد.

جاری ساختن آدمیان قادر است تبدیل به خلق و خوی و ملکات نفسانی خواهد شد، یعنی از شکل جسمانی بیرون گردد، در آخرت هم همین رفتار و ملکات نفسانی میتواند مجدد به اجسام آن جهانی تبدیل گردد.

بعداز ملاصدرا، این عقیده هوا داران فراوان یافت که از آن گزاره‌اند سود کاشانی[۱۷] و ملاهادی سبزواری.[۱۸] در بین معاصران نیز معارضان[۱۹] و موافقانی[۲۰] در این باره دیدگاه ها کرده‌اند.

البته به نظریه گروهی از متفکران معاصر، تایید عقیده تجسم ایفا منافاتی با این مساله ندارد که در عین هم اکنون قائل به وجود عذاب و مشوق غیر تکوینی واعتباری نیز باشیم. چرا‌که بعضی آیه‌ها قرآن(که مثال‌هایی از آنان بیان شد) اینگونه ظهوری دارا هستند و گردآوری هر دو نیز مانعی ندارد.[۲۱]

تک نگاری
کتاب تجسم فعالیت یا این که تبدل نیرو به ماده نوشته محمد امین رضوی. این کتاب دربرگیرنده مباحثی میباشد مانند: انحصار شغل به زندگانی جهان، ارتباط آفریدگار با فعالیت های بندگان،نظريات محققان اسلامی در بقا و تجسم شغل؛ نظريات پژوهشگران علم ها تجربي درباره ماده و نيرو؛ آيات و احاديث در بقا و تجسم و تطوّرات ایفا و...کالج آزاد اسلامي. واحد نقده،۱۳۹۵ش.