???? ???? ???????

روزگار امامت و غایب بودن
از نگرش شیعه دوازده امامی، امامت وی به دو زمان غایب بودن صغری (۲۶۰–۳۲۹) و غایب بودن کبری (۳۲۹-کنون) تشریفات مشهد تقسیم میگردد.

زمان سفرا یا این که غایب بودن صغری
نوشته ی علمی‌های اساسی: نایب خاص و کانال وکلا
بخشی از واپسین توقیعِ منسوب به حجّت بن حسن در عصرٔ وکلا در منابعِ شیعه که بیان کندهِ نگرشِ شیعه در موردِ غایب بودن میباشد.
… تو از در حال حاضر تا شش روزِ دیگر خواهی مُرد؛ پس دستورِ محاسبهِ خویش را عده‌وجور کن و دربارهٔ نیابت و وکالت به هیچ‌کس وصیّت نکن تا به مکان تو بنشیند چون غایب بودنِ بدون نقص فرا رسیده‌میباشد؛ دیگر تا آن روزی که خدای گرانقدر و بلندمرتبه بخواهد، ظهوری نخواهد بود و آن بعداز دورانِ درازی خواهد بود که دل‌ها را رنج و قساوَت فراگیرد و زمین از ستم و بیداد پُر شود. به‌زودی از شیعه‌هاِ اینجانب، ادعای مشاهده خواهند کرد؛ بدان هر که که قبل از خروجِ سُفیانی و برآمدنِ صِیْحه و بانگی از افق، ادعای دیدنِ منرا کند، دروغگو و بهتان‌زننده میباشد. توان و بضاعت از آنِ آفریدگارِ بلندپایهٔ تبارک میباشد و بس.[یادداشت ۶]

[۹۴]

بنابر یقینِ شیعهٔ دوازده امامی، این زمان از مرگِ حسن عسکری در سال ۲۶۰ ه‍.ق/۸۷۴ م استارت گردیده و تا سال ۳۲۹ ه‍.ق/۹۴۱ م به‌ارتفاع انجامیده‌میباشد. در‌این زمان، مهدی صرفا از روشِ چهار سفیر یا این که نایب و آن هم در حالتِ خاص با شیعه ها تماس می‌گرفت. در حینِ زمانِ غایب بودن صغری، شیعه ها از روشِ این چهار نایب با مهدی در خصوص بوده و درخواست‌ها و مسائلِ خویش را طرح می‌کرده‌اند و جواب می‌گرفتند.[۹۵][۹۶]

به‌نوشتهٔ ساشادینا و جاسم حسین، کانالٔ وکلا در روزگارِ امامان مسئولِ تودهِ خمس، زکات و بقیهِ وجوهاتِ فقاهتیِ شیعه‌ها برای امامان بود. در‌حالتی که چندین امامِ پایان به‌شدت زیرِ بررسی و محافظت بودند و قابلیتِ رابطهِ بدون واسطهِ شیعه ها با امامان وجود نداشت، عملاً ادارهٔ کارهاِ ساختارِ مرکزیِ جامعهٔ شیعه بر ذمه ٔ وکلا بود. در حالت غایب بودن امام، وکلا سرپرستی و رهبریِ مجازیِ جامعهٔ شیعه را درخصوصِ کارهاِ فقاهتی و مالی برعهده گرفتند. جاسم حسین میگوید کم کم رهبریِ کانالٔ وکلا تبدیل به صرفا مرجعی شد که می‌توانست مشروعیتِ امامِ نو را گزینش و ثابت نماید. برای مثال محمد جواد وصیت خویش در باب نصبِ علی هادی به‌تیترِ امامِ سپس را به مدیریتِ کانالٔ وکلای خویش بیان کرد.[۹۷][۹۸] به‌نوشتهٔ ساشادینا، در منابع نخستین مثلا کتاب‌های کلینی و روحانی صدوق، به وکلا به‌طور همگانی اشاره گردیده و ابن بابویه یک سری نفر را مذکور‌میباشد که به‌گفتهٔ او با مهدی راجع‌به بوده و سِمَتِ وکالت را بر ذمه داشته‌اند بی‌آنکه کسی از آن ها را به‌تیترِ نماینده قانونیِ ویژه یا این که نایب خاص مشخص نماید. البته به‌خصوص بعضی از وکلا به‌طور نیابی خمس را از شیعه ها می‌گرفته‌اند و عثمان بن سعید نیز یکی وکلای حسن عسکری بود. ساشادینا از پژوهش احادیثِ ابن بابویه فیض میگیرد تعداد وکلا محصور به چهار بدن نبوده و اصطلاح نیابتِ خاص در زمان‌های آنگاه برای تبیین غایب بودن صغری ساخت‌و‌ساز شده است

روزگار امامت و غایب بودن
از نگرش شیعه دوازده امامی، امامت وی به دو زمان غایب بودن صغری (۲۶۰–۳۲۹) و غایب بودن کبری (۳۲۹-کنون) تشریفات مشهد تقسیم میگردد.

زمان سفرا یا این که غایب بودن صغری
نوشته ی علمی‌های اساسی: نایب خاص و کانال وکلا
بخشی از واپسین توقیعِ منسوب به حجّت بن حسن در عصرٔ وکلا در منابعِ شیعه که بیان کندهِ نگرشِ شیعه در موردِ غایب بودن میباشد.
… تو از در حال حاضر تا شش روزِ دیگر خواهی مُرد؛ پس دستورِ محاسبهِ خویش را عده‌وجور کن و دربارهٔ نیابت و وکالت به هیچ‌کس وصیّت نکن تا به مکان تو بنشیند چون غایب بودنِ بدون نقص فرا رسیده‌میباشد؛ دیگر تا آن روزی که خدای گرانقدر و بلندمرتبه بخواهد، ظهوری نخواهد بود و آن بعداز دورانِ درازی خواهد بود که دل‌ها را رنج و قساوَت فراگیرد و زمین از ستم و بیداد پُر شود. به‌زودی از شیعه‌هاِ اینجانب، ادعای مشاهده خواهند کرد؛ بدان هر که که قبل از خروجِ سُفیانی و برآمدنِ صِیْحه و بانگی از افق، ادعای دیدنِ منرا کند، دروغگو و بهتان‌زننده میباشد. توان و بضاعت از آنِ آفریدگارِ بلندپایهٔ تبارک میباشد و بس.[یادداشت ۶]

[۹۴]

بنابر یقینِ شیعهٔ دوازده امامی، این زمان از مرگِ حسن عسکری در سال ۲۶۰ ه‍.ق/۸۷۴ م استارت گردیده و تا سال ۳۲۹ ه‍.ق/۹۴۱ م به‌ارتفاع انجامیده‌میباشد. در‌این زمان، مهدی صرفا از روشِ چهار سفیر یا این که نایب و آن هم در حالتِ خاص با شیعه ها تماس می‌گرفت. در حینِ زمانِ غایب بودن صغری، شیعه ها از روشِ این چهار نایب با مهدی در خصوص بوده و درخواست‌ها و مسائلِ خویش را طرح می‌کرده‌اند و جواب می‌گرفتند.[۹۵][۹۶]

به‌نوشتهٔ ساشادینا و جاسم حسین، کانالٔ وکلا در روزگارِ امامان مسئولِ تودهِ خمس، زکات و بقیهِ وجوهاتِ فقاهتیِ شیعه‌ها برای امامان بود. در‌حالتی که چندین امامِ پایان به‌شدت زیرِ بررسی و محافظت بودند و قابلیتِ رابطهِ بدون واسطهِ شیعه ها با امامان وجود نداشت، عملاً ادارهٔ کارهاِ ساختارِ مرکزیِ جامعهٔ شیعه بر ذمه ٔ وکلا بود. در حالت غایب بودن امام، وکلا سرپرستی و رهبریِ مجازیِ جامعهٔ شیعه را درخصوصِ کارهاِ فقاهتی و مالی برعهده گرفتند. جاسم حسین میگوید کم کم رهبریِ کانالٔ وکلا تبدیل به صرفا مرجعی شد که می‌توانست مشروعیتِ امامِ نو را گزینش و ثابت نماید. برای مثال محمد جواد وصیت خویش در باب نصبِ علی هادی به‌تیترِ امامِ سپس را به مدیریتِ کانالٔ وکلای خویش بیان کرد.[۹۷][۹۸] به‌نوشتهٔ ساشادینا، در منابع نخستین مثلا کتاب‌های کلینی و روحانی صدوق، به وکلا به‌طور همگانی اشاره گردیده و ابن بابویه یک سری نفر را مذکور‌میباشد که به‌گفتهٔ او با مهدی راجع‌به بوده و سِمَتِ وکالت را بر ذمه داشته‌اند بی‌آنکه کسی از آن ها را به‌تیترِ نماینده قانونیِ ویژه یا این که نایب خاص مشخص نماید. البته به‌خصوص بعضی از وکلا به‌طور نیابی خمس را از شیعه ها می‌گرفته‌اند و عثمان بن سعید نیز یکی وکلای حسن عسکری بود. ساشادینا از پژوهش احادیثِ ابن بابویه فیض میگیرد تعداد وکلا محصور به چهار بدن نبوده و اصطلاح نیابتِ خاص در زمان‌های آنگاه برای تبیین غایب بودن صغری ساخت‌و‌ساز شده است