یکی موادسازنده و اجزاء مسجد مناره میباشد که از بیرون مسجد قابل مشاهده می باشد که طی ادوار مختلف تاریخی، در مساجد با ظواهر و کالبدی متفاوت، نمایان و به کار دریافت شدهمیباشد. تشریفات مشهد
و به نظر می رسد با گذشت زمان به عنصر جدایی ناپذیر مسجد تبدیل گردیدهاست. درباره اهمیت بناى مسجد احادیث فراوانى از طرق اهل بیت و اهل سنت رسیده هست که اهمیت فوق العاده این شغل را آرم مى دهد.
چرا گلدسته های مساجد سنی ها یکی است ولی مساجد شیعه دو تا و چرا بالای گلدسته مساجد سنی ها هلال ماه و ستاره میباشد و آرم چه چیزی میباشد و فلسفه آن چیست؟
چهطور مناره های بلند و گل مجموعه های بلند در ابتدا اسلام به صورت بدعت درآمد و در روایات جکم به تخریب انها شده است .
درین نوشتهی علمی به تعریف مناره و قد مت مناره و چکونگی معماری اسلامی و به این سوال که چرا مساجد شیعیان دو مناره دارد اشاره خاهیم کرد.
چیزی به نام مناره یا گلدسته در حین رسول اکرم (ص) وجود نداشته می باشد و آن حضرت برای امور مهمی همچون اذان به بلال امر کرد بالای خانه کعبه رفته و اذان بگوید.
مناره چیست؟
مناره ستون بلندی در مساجد برای روشن کردن چراغ. ساخته می شودوامروزه در اکثر مناره ها داری تزئنات و روشنی خاصی برخوردار است که در شیها هم مساجد قابل روئیت میباشد.
مناره مکان و جای اذان گفتن. نلذت مسحد است. البته امروزه بلند گوه های مساجد را غالبا روی مناره ها نصب می کنند که صدای اذان بهتر به محله یا شهر برسد.
دربارهی مناره مسجد است. و مناره بنا بر آنچه که در صحاح اللغه آمده هست به محلی که در آن اذان گفته میشود و نیز به محل گذاشتن چراغ جهت استفاده از نوروروشنایی آن، مضمون گردیدهاست(۱) در روایات شیعه که فقهاء به آنها اعتماد کردهاند،
مناره در چه تاریخی تاسیس شده است؟
هنوز قرن اول هجری به پایان نرسیده بود که برای مسجد النبی مناره و مأذنه ساختند، به این ترتیب برخی از اشکال معابد مانند مأذنه و گنبد، وارد معماری مساجد شد و بهتدریج، گنبد و مناره سمبل و نشانه مسجد گشت.
اما این چنین عدم وجود که مسلمانها با اقتباس گنبد و مناره از دیگر ادیان، مانند مسیحیان، زرتشتیان و یهودیان، مقهور معماری آن ها گردند.
بلکه آنها به نحوی به ترویج اسلام راستین پرداختند که ادیان دیگر آتشکده ها و معابد خود را به مسجد تبدیل می کردند و معماران خوش سلیقه مسلمان، مخصوصاً ایرانیان، سبکی نوین، متفاوت و ماندگار به وجود آوردند.
ایرانیان برخلاف کشورهای عربی که متأثر از معماری یونانی بودند، نحوه خود را به طور کاملً متمایز کردند. کشورهای عربی، برای پوشاندن درگاه ها و نیم گنبدها، از قوس های نیم دایره و هلالی که به قوس رومی دارای اسم و رسم بود، استفاده کردند و ایرانیان قوس های ایرانی را که اکثراً تیزه دار و یا به عبارتی جناغی میباشند، به کار بردند.
از این رو در تک تک بناهای دارای شهرت جمهوری اسلامی ایران، قوس های رایج نعل اسبی و یا قوس های گنگره دار و دالبری، مشاهده نمیشود. با تمرکز به وسعت و بسط ایران بزرگ در آن فرصت و ارتباطات و مشاهدات متفاوت،.
بایستی بخشی از این تأثیر گذاری را امروز در معماری کشورایران شاهد باشیم؛ اما هنرمندان و معماران با ذوق وسلیقه ی ایرانی به هیچ وجه حاضر نشدند حتی از جمله، از قوس های رایج عربی استفاده کنند.
خطاب قرآن در عمران مسجد به ساخت مناره نیست
در تشریح و تعبیر و تفسیر ایه ۱۸ سوره توبه (قرآن) به شرایط آباد کنندگان مساجد و کانونهاى پرستش و عبادت را ذکر مى کند، و براى آن ها پنج شرط مهم بیان مى دارد و مى گوید:
(فقط کسانى مساجد معبود را آباد مى سازند که ایمان به خدا و روز رستاخیز داراهستند) (انما یعمر مساجد الله من آمن بالله و الیوم الاخر)
این اشاره به شرط اول و دوم می باشد ، که جنبه اعتقادى و زیر بنائى دارااست و تا آن نباشد هیچ شغل پاک و سزاوار و خالصى از بشر سر نمى زند، بلکه درصورتیکه ظاهرا هم شایسته باشد، در باطن کثیف به گونه های مقصود هاى چرک آلود خواهد بود.
آنگاه به شرطهاى سوم و چهارم اشاره کرده ، و مى گوید: (و نماز را بر پا دارااست و زکات را بدهد) (و اقام الصلوه و آتى الزکوه ).
یعنى ایمانش به خدا و روز رستاخیز تنها در مرحله ادعا نباشد، بلکه با ایفا پاکش آن را تایید کند، هم پیوندش با خدا محکم باشد و نماز را به درستى جاری ساختن دهد، و هم پیوندش با خلق و خوی خدا، و زکوه را بپردازد.
سرانجام به آخرین شرط اشاره کرده ، و مى گوید و جز از آفریدگار نترسد. (و لم یخش الا الله ).
قلبش پر از علاقه به آفریدگار میباشد و صرفا احساس مسئولیت در عوض فرمان او مى کند، بندگان ضعیف را کوچکتر از آن مى شمرد که بتوانند در سرنوشت او و جامعه او و بعدی او و پیروزى و توسعه و گسترش او و بالاخره در آبادى کانون عبادت او، تاءثیرى داشته باشند.
و در نقطه نهایی اضافه مى کند این دسته که داراى چنین صفاتى میباشند ممکن هست هدایت شوند و به هدف خود برسند و در عمران و آبادى مساجد پروردگار بکوشند و از نتیجه ها تبارک آن برخوردار شوند (فعسى اولئک ان یکونوا من المهتدین ).(۲)
فقاهت و معمار ی منارها
اساساً اکثر معماران مسلمان، خود فقیه بوده و حتی به آنان مولانا خطاب مینمودند. نمونه بارز آن روحانی بهایی و مولانا قوام الدین شیرازی میباشد و این دانش فقاهت به آنها اجازه میبخشید.
که مناسبترین آیه ها قرآنی و یا فرازهایی از این ادعیه را تعیین کنند. قبل از اسلام، متولیان آئین زردشت با آتش روشن کردن در منارهها (مناره محل نار بوده) .
همچنین مسیحیان با نواختن زنگ، مؤمنین را به عبادت دعوت میکردند؛ ولی مسلمانان با ساختن گلدسته و مأذنه و اقامه اذان در آنها همان کار را نمودهاند.
یعنی با کلمات، مسلمانان را دعوت به نماز کردند، نه با آتش و زنگ. گلدسته برای بیان ذکر خدا در بلندترین نقطه بنا شد و در عین درحال حاضر استعمالهایی چون نیارش نیز از آنها کردهاند.(۳)
اولین منارها و گلدسته ها
اما تشکیل داد مناره ریشه در قبل از اسلام دارد و ایرانیان و مسیحیان بسیار قبل از اسلام برای عبادتگاههای خود و دیگر امور از مناره استفاده می کردند.
.در تاریخ اسلام در خصوص اینکه اولین مناره و گلدسته چه زمانی و به دست چه کسی تشکیلشده اختلاف نظر وجود داراست بعضا قائلنداولین مناره در سال ۴۵ هجری توسط «زیادبن ابیه» حکم دهنده عراق ساخته شد.
این مناره یک برج سنگی بود که متناسب با وضع مسجد بصره بدان اضافه شد. کمی بعد در سال ۵۳ به حکم حاکم مصر، مسجد عمرو در فسطاط صاحب چهار مناره شد و همین جریان به مساجد دیگر مصر نیز توسعه و گسترش یافت.
نام های دیگر مناره ها
مناره، سازهای برج مانند هست که کارکرد اولیهاش اذان گفتن بر فراز آن هنگام نمازهای پنجگانه بوده هست. مأذنه، مئذنه، منار، صومعه و گلمجموعه، نامهای دیگری میباشند که برای این سازه به فعالیت می روند.
چگونگی ساخت مناره
در چگونگی ایجاد کرد مناره گفته شده که ساختن مناره اواسط مسجد کراهت دارااست و سزاوار میباشد که هم سطح با دیوار مسجد باشد و نیز بلندتر بودن آن از دیوار مسجد مکروه میباشد.(۴)
] در روایتی نقل شده که امام علی(ع) هنگامیکه در مسیر خود منارهای بلند را مشاهده کرد دستور فرمودند تا آن را وخیم کنند و فرمود منارهها را از دیوار مسجد برتر نسازید.(۵)
در نزد اهل سنت نیز بلند بودن منارههای مسجد مخالف سنت و شیوه سلف شمرده شده و میگویند نباید منارهها آن قدر بلند باشد که بر خانههای مردم اشراف داشته باشد(۶)
البته تعداد مناره که یکی باشد یا دو تا و یا بیشتر در روایات و کتابهای فقاهتی شیعه و سنی اشارهای به آن نشده است.
در زمان فرستاده(ص)مساجد مناره نداشتند. با گسترش دولت اسلامی و تبارکتر شدن شهرها، مایحتاج شد تا در کنار هر مسجدی منارهای برای اذان بیان کردن و خبر رساندن مردم از وقت نماز بسازند.
امروزه که مسلمانها از وسایل دیگری برای آگاهی از وقت نماز و شنیدن اذان بهره میبرند، کارکرد منارهها فقط دکوری و تشخیص مساجد از دیگر بناهای شهر هست.(۷)
تعداد منارههای مساجد در بخشها مختلف یکسان نیست. در جمهوری اسلامی ایران، غالبا منارههای دوگانهای برای مساجد ساختهاند. جامع دمشق چهار مناره داشته که هر مورد در گوشههای بنا واقع بودهاند و امروزه صرفا دو مناره از آن باقی می باشد. (۸).
به نقل بعضی منابع، نخستین مناره به آن گونه که امروزه مرسوم هست در سال ۴۴ یا ۴۵ قمری در مسجد کوفه ساخته شد(۹)
معماری اسلامی چهگونه می باشد؟
آداب و رسوم و قوانین معماری چهگونه انتخاب میگردد؟ شارع مقدس در شرایطی که قالب معماری میبخشید، جلوی تکامل را میگرفت. محتوای آثار معماری مرز و بوم های اسلامی با معماری اسلامی یا آنچه که قبلاً راجعبه معماری قدیم آمده می باشد، فرق دارد.
چنانچه معماری اثری را ارائه دهد که در آن ایده های غیر اسلامی خود یا سایر افراد را به کار گرفته باشد؛ دیگر آن اثر معماری، معماری اسلامی نیست؛ بلکه معماریای است با ایده های متفاوت یا حتی معماری من درآوردی.
پس چهگونه میتوان اثری را با معماری اسلامی به وجود آورد یا چهگونه میقدرت آن را که کمتر اسلامی است، بیشتر اسلامی نمود؟
فراموش نشود وقتی که کلام از کلمه اسلامی به فی مابین میاید، در مقابل آن، کلمه غیر اسلامی هم وجود دارد. لذا این سؤال مطرح میشود: معماری اسلامی چیست؟ چه چیزی باعث اسلامی شدن یک اثر معماری می شود؟
معماری اسلامی تا معماری مکروه
از احادیث نبوی (ص) چنین بر میآید که او نزدیکان خود را به زندگی در ساختمانها تشویق نمینمود و حتی این ممنوعیت ها در قرآن نیز پیداست. اثرها معماری را میقدرت به لحاظ اسلامی بودن در سه گروه تیمبندی نمود:
معماری اسلامی، معماری مکروه (یا قابل نکوهش) و معماری غیر اسلامی. معماری غیر اسلامی آن هست که با آنچه در شریعت بدان اشاره شده تضادومغایرت داشته باشد که نمونه های اکثری را میاقتدار در ساختمانهای جانور مشاهده نمود؛
از جمله، ساختمانهایی که مشرف بر منازل مسلمین هست. معماری شایسته سرزنش، همانطوریکه به وسیله پیغمبر اکرم (ص) سفارش شده، من گزاره خودداری از زینت مساجد و زیادهروی در اتلاف ثروت مسلمین است، (10)
معماری اسلامی، اثری است که ارتباط قلبی انسان را در پرستش خدای قادر تبارک و بزرگ برقرار میسازد. حقیقت آن می باشد که اسلام ابتدا طلوع خود، جز اصول اخلاقی، چیز دیگری همپا نداشته و در روند نخستیناش به لحاظ ساخت و ساز و یا الهام یک هنر جدید، از مسیحیت هم ضعیفتر بوده هست.
از طرفی میدانیم هنر هیچ گاه از هیچ برنمیخیزد و اصالت آن، داشتن ریشه در اثر ها گذشته می باشد؛ به عهد دارای شهرت تا ریشه در آب می باشد، امید ثمری هست. (۱۱)
( آندره گدار معمار فرانسوی و مؤلف سه جلد کتاب آثار ایران مینویسد: تفاوت در ساختمانهای قبل از اسلام با ساختمانهای پس از اسلام، نه در ساختمان و نه در شکل آن و نه حتیدر طرح نقشه آن ها می باشد.
بلکه در منظر و لباسی هست که اسلام بر اندام ساختمانهای بعدازظهر ساسانی پوشانده و مراد میباشد مفهومی به آن ها بدهد که معماری ایرانی با معماری مردمی که زیر رژیم اسلامی زندگی میکنند به وضوح متمایز باشد.(۱۲)
بدعت های معماری در مسجد و مساجد
با مراجعه ای به تاریخ صدر اسلام در می یابیم که مساجد اولیه دارای بنایی بسیار ساده به طور یک چهار دیواری با ارتفاعی معدل و بعضی حتی فاقد سایه بان بودند و در بنای آنان خبری از مناره و مقصوره و کنگره و محراب نبوده هست.
لکن در زمان قرون متمادی به تدریج بنای مساجد اسلامی متحول گردید و برخی از سازه های معماری به بنای مساجد اضافه گردید که بعضا فاقد تأیید ائمه و حتی دربرگیرنده نهی او گردیده اند .
ولی به جهت اینکه این بدعت های معماری به فرمان جبّاران و حاکمان وقت وحمایت آنها ساخته می شدند مخالفتی نسبت به بدعت های او اظهار نمی گردید و یا در صورت اظهار مخالفت نیز ترتیب اثری داده نمی شد.
یکی موادسازنده و اجزاء مسجد مناره میباشد که از بیرون مسجد قابل مشاهده می باشد که طی ادوار مختلف تاریخی، در مساجد با ظواهر و کالبدی متفاوت، نمایان و به کار دریافت شدهمیباشد. تشریفات مشهد
و به نظر می رسد با گذشت زمان به عنصر جدایی ناپذیر مسجد تبدیل گردیدهاست. درباره اهمیت بناى مسجد احادیث فراوانى از طرق اهل بیت و اهل سنت رسیده هست که اهمیت فوق العاده این شغل را آرم مى دهد.
چرا گلدسته های مساجد سنی ها یکی است ولی مساجد شیعه دو تا و چرا بالای گلدسته مساجد سنی ها هلال ماه و ستاره میباشد و آرم چه چیزی میباشد و فلسفه آن چیست؟
چهطور مناره های بلند و گل مجموعه های بلند در ابتدا اسلام به صورت بدعت درآمد و در روایات جکم به تخریب انها شده است .
درین نوشتهی علمی به تعریف مناره و قد مت مناره و چکونگی معماری اسلامی و به این سوال که چرا مساجد شیعیان دو مناره دارد اشاره خاهیم کرد.
چیزی به نام مناره یا گلدسته در حین رسول اکرم (ص) وجود نداشته می باشد و آن حضرت برای امور مهمی همچون اذان به بلال امر کرد بالای خانه کعبه رفته و اذان بگوید.
مناره چیست؟
مناره ستون بلندی در مساجد برای روشن کردن چراغ. ساخته می شودوامروزه در اکثر مناره ها داری تزئنات و روشنی خاصی برخوردار است که در شیها هم مساجد قابل روئیت میباشد.
مناره مکان و جای اذان گفتن. نلذت مسحد است. البته امروزه بلند گوه های مساجد را غالبا روی مناره ها نصب می کنند که صدای اذان بهتر به محله یا شهر برسد.
دربارهی مناره مسجد است. و مناره بنا بر آنچه که در صحاح اللغه آمده هست به محلی که در آن اذان گفته میشود و نیز به محل گذاشتن چراغ جهت استفاده از نوروروشنایی آن، مضمون گردیدهاست(۱) در روایات شیعه که فقهاء به آنها اعتماد کردهاند،
مناره در چه تاریخی تاسیس شده است؟
هنوز قرن اول هجری به پایان نرسیده بود که برای مسجد النبی مناره و مأذنه ساختند، به این ترتیب برخی از اشکال معابد مانند مأذنه و گنبد، وارد معماری مساجد شد و بهتدریج، گنبد و مناره سمبل و نشانه مسجد گشت.
اما این چنین عدم وجود که مسلمانها با اقتباس گنبد و مناره از دیگر ادیان، مانند مسیحیان، زرتشتیان و یهودیان، مقهور معماری آن ها گردند.
بلکه آنها به نحوی به ترویج اسلام راستین پرداختند که ادیان دیگر آتشکده ها و معابد خود را به مسجد تبدیل می کردند و معماران خوش سلیقه مسلمان، مخصوصاً ایرانیان، سبکی نوین، متفاوت و ماندگار به وجود آوردند.
ایرانیان برخلاف کشورهای عربی که متأثر از معماری یونانی بودند، نحوه خود را به طور کاملً متمایز کردند. کشورهای عربی، برای پوشاندن درگاه ها و نیم گنبدها، از قوس های نیم دایره و هلالی که به قوس رومی دارای اسم و رسم بود، استفاده کردند و ایرانیان قوس های ایرانی را که اکثراً تیزه دار و یا به عبارتی جناغی میباشند، به کار بردند.
از این رو در تک تک بناهای دارای شهرت جمهوری اسلامی ایران، قوس های رایج نعل اسبی و یا قوس های گنگره دار و دالبری، مشاهده نمیشود. با تمرکز به وسعت و بسط ایران بزرگ در آن فرصت و ارتباطات و مشاهدات متفاوت،.
بایستی بخشی از این تأثیر گذاری را امروز در معماری کشورایران شاهد باشیم؛ اما هنرمندان و معماران با ذوق وسلیقه ی ایرانی به هیچ وجه حاضر نشدند حتی از جمله، از قوس های رایج عربی استفاده کنند.
خطاب قرآن در عمران مسجد به ساخت مناره نیست
در تشریح و تعبیر و تفسیر ایه ۱۸ سوره توبه (قرآن) به شرایط آباد کنندگان مساجد و کانونهاى پرستش و عبادت را ذکر مى کند، و براى آن ها پنج شرط مهم بیان مى دارد و مى گوید:
(فقط کسانى مساجد معبود را آباد مى سازند که ایمان به خدا و روز رستاخیز داراهستند) (انما یعمر مساجد الله من آمن بالله و الیوم الاخر)
این اشاره به شرط اول و دوم می باشد ، که جنبه اعتقادى و زیر بنائى دارااست و تا آن نباشد هیچ شغل پاک و سزاوار و خالصى از بشر سر نمى زند، بلکه درصورتیکه ظاهرا هم شایسته باشد، در باطن کثیف به گونه های مقصود هاى چرک آلود خواهد بود.
آنگاه به شرطهاى سوم و چهارم اشاره کرده ، و مى گوید: (و نماز را بر پا دارااست و زکات را بدهد) (و اقام الصلوه و آتى الزکوه ).
یعنى ایمانش به خدا و روز رستاخیز تنها در مرحله ادعا نباشد، بلکه با ایفا پاکش آن را تایید کند، هم پیوندش با خدا محکم باشد و نماز را به درستى جاری ساختن دهد، و هم پیوندش با خلق و خوی خدا، و زکوه را بپردازد.
سرانجام به آخرین شرط اشاره کرده ، و مى گوید و جز از آفریدگار نترسد. (و لم یخش الا الله ).
قلبش پر از علاقه به آفریدگار میباشد و صرفا احساس مسئولیت در عوض فرمان او مى کند، بندگان ضعیف را کوچکتر از آن مى شمرد که بتوانند در سرنوشت او و جامعه او و بعدی او و پیروزى و توسعه و گسترش او و بالاخره در آبادى کانون عبادت او، تاءثیرى داشته باشند.
و در نقطه نهایی اضافه مى کند این دسته که داراى چنین صفاتى میباشند ممکن هست هدایت شوند و به هدف خود برسند و در عمران و آبادى مساجد پروردگار بکوشند و از نتیجه ها تبارک آن برخوردار شوند (فعسى اولئک ان یکونوا من المهتدین ).(۲)
فقاهت و معمار ی منارها
اساساً اکثر معماران مسلمان، خود فقیه بوده و حتی به آنان مولانا خطاب مینمودند. نمونه بارز آن روحانی بهایی و مولانا قوام الدین شیرازی میباشد و این دانش فقاهت به آنها اجازه میبخشید.
که مناسبترین آیه ها قرآنی و یا فرازهایی از این ادعیه را تعیین کنند. قبل از اسلام، متولیان آئین زردشت با آتش روشن کردن در منارهها (مناره محل نار بوده) .
همچنین مسیحیان با نواختن زنگ، مؤمنین را به عبادت دعوت میکردند؛ ولی مسلمانان با ساختن گلدسته و مأذنه و اقامه اذان در آنها همان کار را نمودهاند.
یعنی با کلمات، مسلمانان را دعوت به نماز کردند، نه با آتش و زنگ. گلدسته برای بیان ذکر خدا در بلندترین نقطه بنا شد و در عین درحال حاضر استعمالهایی چون نیارش نیز از آنها کردهاند.(۳)
اولین منارها و گلدسته ها
اما تشکیل داد مناره ریشه در قبل از اسلام دارد و ایرانیان و مسیحیان بسیار قبل از اسلام برای عبادتگاههای خود و دیگر امور از مناره استفاده می کردند.
.در تاریخ اسلام در خصوص اینکه اولین مناره و گلدسته چه زمانی و به دست چه کسی تشکیلشده اختلاف نظر وجود داراست بعضا قائلنداولین مناره در سال ۴۵ هجری توسط «زیادبن ابیه» حکم دهنده عراق ساخته شد.
این مناره یک برج سنگی بود که متناسب با وضع مسجد بصره بدان اضافه شد. کمی بعد در سال ۵۳ به حکم حاکم مصر، مسجد عمرو در فسطاط صاحب چهار مناره شد و همین جریان به مساجد دیگر مصر نیز توسعه و گسترش یافت.
نام های دیگر مناره ها
مناره، سازهای برج مانند هست که کارکرد اولیهاش اذان گفتن بر فراز آن هنگام نمازهای پنجگانه بوده هست. مأذنه، مئذنه، منار، صومعه و گلمجموعه، نامهای دیگری میباشند که برای این سازه به فعالیت می روند.
چگونگی ساخت مناره
در چگونگی ایجاد کرد مناره گفته شده که ساختن مناره اواسط مسجد کراهت دارااست و سزاوار میباشد که هم سطح با دیوار مسجد باشد و نیز بلندتر بودن آن از دیوار مسجد مکروه میباشد.(۴)
] در روایتی نقل شده که امام علی(ع) هنگامیکه در مسیر خود منارهای بلند را مشاهده کرد دستور فرمودند تا آن را وخیم کنند و فرمود منارهها را از دیوار مسجد برتر نسازید.(۵)
در نزد اهل سنت نیز بلند بودن منارههای مسجد مخالف سنت و شیوه سلف شمرده شده و میگویند نباید منارهها آن قدر بلند باشد که بر خانههای مردم اشراف داشته باشد(۶)
البته تعداد مناره که یکی باشد یا دو تا و یا بیشتر در روایات و کتابهای فقاهتی شیعه و سنی اشارهای به آن نشده است.
در زمان فرستاده(ص)مساجد مناره نداشتند. با گسترش دولت اسلامی و تبارکتر شدن شهرها، مایحتاج شد تا در کنار هر مسجدی منارهای برای اذان بیان کردن و خبر رساندن مردم از وقت نماز بسازند.
امروزه که مسلمانها از وسایل دیگری برای آگاهی از وقت نماز و شنیدن اذان بهره میبرند، کارکرد منارهها فقط دکوری و تشخیص مساجد از دیگر بناهای شهر هست.(۷)
تعداد منارههای مساجد در بخشها مختلف یکسان نیست. در جمهوری اسلامی ایران، غالبا منارههای دوگانهای برای مساجد ساختهاند. جامع دمشق چهار مناره داشته که هر مورد در گوشههای بنا واقع بودهاند و امروزه صرفا دو مناره از آن باقی می باشد. (۸).
به نقل بعضی منابع، نخستین مناره به آن گونه که امروزه مرسوم هست در سال ۴۴ یا ۴۵ قمری در مسجد کوفه ساخته شد(۹)
معماری اسلامی چهگونه می باشد؟
آداب و رسوم و قوانین معماری چهگونه انتخاب میگردد؟ شارع مقدس در شرایطی که قالب معماری میبخشید، جلوی تکامل را میگرفت. محتوای آثار معماری مرز و بوم های اسلامی با معماری اسلامی یا آنچه که قبلاً راجعبه معماری قدیم آمده می باشد، فرق دارد.
چنانچه معماری اثری را ارائه دهد که در آن ایده های غیر اسلامی خود یا سایر افراد را به کار گرفته باشد؛ دیگر آن اثر معماری، معماری اسلامی نیست؛ بلکه معماریای است با ایده های متفاوت یا حتی معماری من درآوردی.
پس چهگونه میتوان اثری را با معماری اسلامی به وجود آورد یا چهگونه میقدرت آن را که کمتر اسلامی است، بیشتر اسلامی نمود؟
فراموش نشود وقتی که کلام از کلمه اسلامی به فی مابین میاید، در مقابل آن، کلمه غیر اسلامی هم وجود دارد. لذا این سؤال مطرح میشود: معماری اسلامی چیست؟ چه چیزی باعث اسلامی شدن یک اثر معماری می شود؟
معماری اسلامی تا معماری مکروه
از احادیث نبوی (ص) چنین بر میآید که او نزدیکان خود را به زندگی در ساختمانها تشویق نمینمود و حتی این ممنوعیت ها در قرآن نیز پیداست. اثرها معماری را میقدرت به لحاظ اسلامی بودن در سه گروه تیمبندی نمود:
معماری اسلامی، معماری مکروه (یا قابل نکوهش) و معماری غیر اسلامی. معماری غیر اسلامی آن هست که با آنچه در شریعت بدان اشاره شده تضادومغایرت داشته باشد که نمونه های اکثری را میاقتدار در ساختمانهای جانور مشاهده نمود؛
از جمله، ساختمانهایی که مشرف بر منازل مسلمین هست. معماری شایسته سرزنش، همانطوریکه به وسیله پیغمبر اکرم (ص) سفارش شده، من گزاره خودداری از زینت مساجد و زیادهروی در اتلاف ثروت مسلمین است، (10)
معماری اسلامی، اثری است که ارتباط قلبی انسان را در پرستش خدای قادر تبارک و بزرگ برقرار میسازد. حقیقت آن می باشد که اسلام ابتدا طلوع خود، جز اصول اخلاقی، چیز دیگری همپا نداشته و در روند نخستیناش به لحاظ ساخت و ساز و یا الهام یک هنر جدید، از مسیحیت هم ضعیفتر بوده هست.
از طرفی میدانیم هنر هیچ گاه از هیچ برنمیخیزد و اصالت آن، داشتن ریشه در اثر ها گذشته می باشد؛ به عهد دارای شهرت تا ریشه در آب می باشد، امید ثمری هست. (۱۱)
( آندره گدار معمار فرانسوی و مؤلف سه جلد کتاب آثار ایران مینویسد: تفاوت در ساختمانهای قبل از اسلام با ساختمانهای پس از اسلام، نه در ساختمان و نه در شکل آن و نه حتیدر طرح نقشه آن ها می باشد.
بلکه در منظر و لباسی هست که اسلام بر اندام ساختمانهای بعدازظهر ساسانی پوشانده و مراد میباشد مفهومی به آن ها بدهد که معماری ایرانی با معماری مردمی که زیر رژیم اسلامی زندگی میکنند به وضوح متمایز باشد.(۱۲)
بدعت های معماری در مسجد و مساجد
با مراجعه ای به تاریخ صدر اسلام در می یابیم که مساجد اولیه دارای بنایی بسیار ساده به طور یک چهار دیواری با ارتفاعی معدل و بعضی حتی فاقد سایه بان بودند و در بنای آنان خبری از مناره و مقصوره و کنگره و محراب نبوده هست.
لکن در زمان قرون متمادی به تدریج بنای مساجد اسلامی متحول گردید و برخی از سازه های معماری به بنای مساجد اضافه گردید که بعضا فاقد تأیید ائمه و حتی دربرگیرنده نهی او گردیده اند .
ولی به جهت اینکه این بدعت های معماری به فرمان جبّاران و حاکمان وقت وحمایت آنها ساخته می شدند مخالفتی نسبت به بدعت های او اظهار نمی گردید و یا در صورت اظهار مخالفت نیز ترتیب اثری داده نمی شد.
تشریفات عروسی اقتصادی و مقرونبهصرفه در مشهد – کیفیت با بودجه محدود