???? ???? ???????

محمد بن یعقوب کُلینی مشهور به ثقةالاسلام کلینی (درگذشت: ۳۲۹ق)، از محدثان دارای شهرت شیعه و مولف الکافی، از کتاب ها اربعه. وی در طول غایب بودن صغرا می‌زیست و با بعضی از محدثان که از امام عسکری(ع) یا این که امام هادی(ع)، حدیث شنیده‌ بودند، ملاقات نموده است. ابن قولویه، محمد بن علی ماجیلویه قمی، احمد بن محمد زراری از شاگردان تشریفات مشهد اویند.

معاش‌طومار
محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی نزدیک به سال ۲۵۵ق در روستای كُلَین از توابع ری دیده به جهان گشود.[یادداشت ۱] پدرش یعقوب بن اسحاق، از علمای بعدازظهر خود بود و در عصر غایب بودن صغری معاش می کرد.[۱] ابوالحسن علی بن محمد پر اسم و رسم به «علان رازی» خالو کلینی میباشد و محمد بن عقیل کلینی، احمد بن محمد و محمد بن احمد کلیه از قبیله کلینی و از علما و بزرگان شیعه به شمار می روند.[۲]

محمد بن یعقوب کلینی در ری که راءس واکنش آرا و تفکر‌های فرق اسماعیلی، حنفی، شافعی و امامیه بود،[مستلزم منبع] در کنار علم آموزی دانش و شناخت با فکر‌های دیگر مذهب ها، تصمیم گرفت که به در خواست دوستی که از وی منظور بود برایش کتابی بنویسد که در آن از کلیه علم ها آئین آنچه را برای یک متعلم ضروری و مکفی میباشد در بر داشته باشد به تایپ کردن روایات بپردازد. [۳] وی در محضر ابوالحسن محمد بن اسدی کوفی‌ حدیث یادگرفت.[۴] او آن گاه برای کامل شدن دانش حدیث راهی قم شد و با محدثانی که از امام عسکری(ع) یا این که امام هادی(ع) مستقیم حدیث شنیده بودند ملاقات کرد[مستلزم منبع] و از محضر استادان بزرگی استفاده کرد.[مستلزم منبع][یادداشت ۲] کلینی در سال ۳۲۷ق (دو سال قبل از وفاتش) عازم بغداد شد. بغداد در آن فرصت یکی مرکزها گران قدر علمی بود.[۶]

کلینی در شعبان سال ۳۲۹ق (سال تَناثُر نجوم) مصادف با آغاز غایب بودن کبری امام مجال (عج) در بغداد از عالم رفت.[۷] محمد بن جعفر حسنی دارای اسم و رسم به ابو قیراط بر لاشه کلینی نماز خواند و تن وی در خصوص کوفه بغداد به خاک ودیعه شد.[۸] [۹]

مرقد کلینی در محوطه مسجد آصفیه، در حاشیه دریا شرقی رود دجله (در راءس بغداد) جنب مکتب نظامیه (مستنصریه قدیم) جای دارد. اسم اساسی این مسجد، جامع الصفوی یا این که مسجد صفوی بوده میباشد که عثمانیان آن را به آصفیه تغییر و تحول دادند. مرقد کلینی در سال‌های اخیر مرمت گردیده است. در ماه محرم سال ۱۴۳۶ق مراسم نقطه پايان مرمت قبر روضه خوان کلینی برگزار شد. در‌این مراسم از بارگاه نقره‌ای آن که بوسیله هنرمندان اصفهانی تشکیل‌شده بود، رونمایی شوید.[۱۰]

اساتید کلینی
مشایخ و اساتید کلینی را تا ۵۰ بدن بیان کرده‌اند[۱۱] که خلال یادگرفتن دانش حدیث، نقش استادی و آموختن و تربیت او را نیز بر ذمه داشته‌اند.[۱۲] آورده شده بیشترین تأثیر را علی بن ابراهیم قمی صاحب و مالک تعبیر قمی بر او داشته میباشد[مستلزم منبع] که اسم او در بیش تر از ۷۰۶۸ گواهی حدیث کافی آمده میباشد.[۱۳] دیگر اساتید پر اسم و رسم او عبارتند از:

محمد بن یحیی اشعری
احمد بن ادریس قمی
احمد بن عبدالله بن احمد بن محمد بن خالد برقی
احمد بن محمد بن عیسی اشعری
عبدالله جعفر حمیری
حسن بن فضل و ادب بن یزید یمانی
احمد بن مهران
محمد بن حسن طائی
علی بن حسین بن موسی بن بابویه، بابا روحانی صدوق
صفار قمی مالک کتاب «بصائر الدرجات»
محمد بن یحیی عطار
قاسم بن علا
احمد بن محمد بن سعید همدانی مشهور به ابن عقده.[۱۴]
جایگاه شخصیتی و علمی
کتاب ها رجالی و گستردن اکنون‌نویسانی که به زندگانی کلینی پرداخته‌اند از او با عنا وین ابوجعفر، محمد بن یعقوب، ابن اسحاق، ثقة الاسلام، رازی، بغدادی، سِلسِلی[یادداشت ۳] مذکور‌اند.[۱۵]

آن چه در ذکر مقام شخصیتی و علمی کلینی در کتاب ها تراجم و تاریخ آمده میباشد همگان از موافق و مخالف، از ادب و عظمت مقام او خاطر کرده‌اند.[۱۶] با دقت به آوازه و شهرت کلینی، شیعه و سنی در فتاوا به وی روی آوردند و او را به «ثقه الاسلام» ملقب ساختند.[۱۷] به منجر زهد، دانش و فضیلت وی، عموم در رفع اشتباهات فقهی و تصاحب کردن فتوا به او مراجعه می‌کردند.[۱۸]

روحانی طوسی با تعبیر و تفسیرِ دانشمندی جلیل القدر، فقیه به ماجرا[۱۹]، ثقه و فقیه به خبر‌ها از کلینی حافظه می‌نماید.[۲۰] نجاشی دانشمند رجالی شیعه اورا روضه خوان و پیشوای شیعه در «ری» در حین خود و موثق‌ترین آن ها در حدیث و ضبط آن معرفی می‌نماید.[۲۱] عالمان شیعی دیگر نظیر ابن شهرآشوب[۲۲]، علامه حلی[۲۳]، ابن داوود حلی[۲۴]، تفرشی[۲۵]، اردبیلی[۲۶] و سید ابوالقاسم خویی[۲۷] نیز تعابیر و کلمات روحانی طوسی و نجاشی را تأیید کرده‌اند. سید بن طاووس، وثاقت و ودیعت اورا در نقل حدیث آیتم حادثه همگان می داند.[۲۸]

ابن اثیر از مورّخان اهل سنت، کلینی را در زمره بزرگان و علمای امامیه می‌شمارد.[۲۹] ذهبی، کلینی را روضه خوان شیعه، فقید امامیه و صاحب و مالک تألیفات معرفی می‌نماید.[۳۰] ابن حجر عسقلانی و ابن ماکولا، کلینی را از فقها و نویسندگان مذهب شیعه معرفی کرده‌اند.[۳۱] ابن عساکر هم در کتاب خود از او با بزرگی خاطر می‌نماید.[۳۲]

به دلیل التفات وجایگاه کلینی در تمدن شیعه به مناسبت یک هزار و صدمین سال وفات وی تمبر یابودی نشر یافت.[۳۳]

محمد بن یعقوب کُلینی مشهور به ثقةالاسلام کلینی (درگذشت: ۳۲۹ق)، از محدثان دارای شهرت شیعه و مولف الکافی، از کتاب ها اربعه. وی در طول غایب بودن صغرا می‌زیست و با بعضی از محدثان که از امام عسکری(ع) یا این که امام هادی(ع)، حدیث شنیده‌ بودند، ملاقات نموده است. ابن قولویه، محمد بن علی ماجیلویه قمی، احمد بن محمد زراری از شاگردان تشریفات مشهد اویند.

معاش‌طومار
محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی نزدیک به سال ۲۵۵ق در روستای كُلَین از توابع ری دیده به جهان گشود.[یادداشت ۱] پدرش یعقوب بن اسحاق، از علمای بعدازظهر خود بود و در عصر غایب بودن صغری معاش می کرد.[۱] ابوالحسن علی بن محمد پر اسم و رسم به «علان رازی» خالو کلینی میباشد و محمد بن عقیل کلینی، احمد بن محمد و محمد بن احمد کلیه از قبیله کلینی و از علما و بزرگان شیعه به شمار می روند.[۲]

محمد بن یعقوب کلینی در ری که راءس واکنش آرا و تفکر‌های فرق اسماعیلی، حنفی، شافعی و امامیه بود،[مستلزم منبع] در کنار علم آموزی دانش و شناخت با فکر‌های دیگر مذهب ها، تصمیم گرفت که به در خواست دوستی که از وی منظور بود برایش کتابی بنویسد که در آن از کلیه علم ها آئین آنچه را برای یک متعلم ضروری و مکفی میباشد در بر داشته باشد به تایپ کردن روایات بپردازد. [۳] وی در محضر ابوالحسن محمد بن اسدی کوفی‌ حدیث یادگرفت.[۴] او آن گاه برای کامل شدن دانش حدیث راهی قم شد و با محدثانی که از امام عسکری(ع) یا این که امام هادی(ع) مستقیم حدیث شنیده بودند ملاقات کرد[مستلزم منبع] و از محضر استادان بزرگی استفاده کرد.[مستلزم منبع][یادداشت ۲] کلینی در سال ۳۲۷ق (دو سال قبل از وفاتش) عازم بغداد شد. بغداد در آن فرصت یکی مرکزها گران قدر علمی بود.[۶]

کلینی در شعبان سال ۳۲۹ق (سال تَناثُر نجوم) مصادف با آغاز غایب بودن کبری امام مجال (عج) در بغداد از عالم رفت.[۷] محمد بن جعفر حسنی دارای اسم و رسم به ابو قیراط بر لاشه کلینی نماز خواند و تن وی در خصوص کوفه بغداد به خاک ودیعه شد.[۸] [۹]

مرقد کلینی در محوطه مسجد آصفیه، در حاشیه دریا شرقی رود دجله (در راءس بغداد) جنب مکتب نظامیه (مستنصریه قدیم) جای دارد. اسم اساسی این مسجد، جامع الصفوی یا این که مسجد صفوی بوده میباشد که عثمانیان آن را به آصفیه تغییر و تحول دادند. مرقد کلینی در سال‌های اخیر مرمت گردیده است. در ماه محرم سال ۱۴۳۶ق مراسم نقطه پايان مرمت قبر روضه خوان کلینی برگزار شد. در‌این مراسم از بارگاه نقره‌ای آن که بوسیله هنرمندان اصفهانی تشکیل‌شده بود، رونمایی شوید.[۱۰]

اساتید کلینی
مشایخ و اساتید کلینی را تا ۵۰ بدن بیان کرده‌اند[۱۱] که خلال یادگرفتن دانش حدیث، نقش استادی و آموختن و تربیت او را نیز بر ذمه داشته‌اند.[۱۲] آورده شده بیشترین تأثیر را علی بن ابراهیم قمی صاحب و مالک تعبیر قمی بر او داشته میباشد[مستلزم منبع] که اسم او در بیش تر از ۷۰۶۸ گواهی حدیث کافی آمده میباشد.[۱۳] دیگر اساتید پر اسم و رسم او عبارتند از:

محمد بن یحیی اشعری
احمد بن ادریس قمی
احمد بن عبدالله بن احمد بن محمد بن خالد برقی
احمد بن محمد بن عیسی اشعری
عبدالله جعفر حمیری
حسن بن فضل و ادب بن یزید یمانی
احمد بن مهران
محمد بن حسن طائی
علی بن حسین بن موسی بن بابویه، بابا روحانی صدوق
صفار قمی مالک کتاب «بصائر الدرجات»
محمد بن یحیی عطار
قاسم بن علا
احمد بن محمد بن سعید همدانی مشهور به ابن عقده.[۱۴]
جایگاه شخصیتی و علمی
کتاب ها رجالی و گستردن اکنون‌نویسانی که به زندگانی کلینی پرداخته‌اند از او با عنا وین ابوجعفر، محمد بن یعقوب، ابن اسحاق، ثقة الاسلام، رازی، بغدادی، سِلسِلی[یادداشت ۳] مذکور‌اند.[۱۵]

آن چه در ذکر مقام شخصیتی و علمی کلینی در کتاب ها تراجم و تاریخ آمده میباشد همگان از موافق و مخالف، از ادب و عظمت مقام او خاطر کرده‌اند.[۱۶] با دقت به آوازه و شهرت کلینی، شیعه و سنی در فتاوا به وی روی آوردند و او را به «ثقه الاسلام» ملقب ساختند.[۱۷] به منجر زهد، دانش و فضیلت وی، عموم در رفع اشتباهات فقهی و تصاحب کردن فتوا به او مراجعه می‌کردند.[۱۸]

روحانی طوسی با تعبیر و تفسیرِ دانشمندی جلیل القدر، فقیه به ماجرا[۱۹]، ثقه و فقیه به خبر‌ها از کلینی حافظه می‌نماید.[۲۰] نجاشی دانشمند رجالی شیعه اورا روضه خوان و پیشوای شیعه در «ری» در حین خود و موثق‌ترین آن ها در حدیث و ضبط آن معرفی می‌نماید.[۲۱] عالمان شیعی دیگر نظیر ابن شهرآشوب[۲۲]، علامه حلی[۲۳]، ابن داوود حلی[۲۴]، تفرشی[۲۵]، اردبیلی[۲۶] و سید ابوالقاسم خویی[۲۷] نیز تعابیر و کلمات روحانی طوسی و نجاشی را تأیید کرده‌اند. سید بن طاووس، وثاقت و ودیعت اورا در نقل حدیث آیتم حادثه همگان می داند.[۲۸]

ابن اثیر از مورّخان اهل سنت، کلینی را در زمره بزرگان و علمای امامیه می‌شمارد.[۲۹] ذهبی، کلینی را روضه خوان شیعه، فقید امامیه و صاحب و مالک تألیفات معرفی می‌نماید.[۳۰] ابن حجر عسقلانی و ابن ماکولا، کلینی را از فقها و نویسندگان مذهب شیعه معرفی کرده‌اند.[۳۱] ابن عساکر هم در کتاب خود از او با بزرگی خاطر می‌نماید.[۳۲]

به دلیل التفات وجایگاه کلینی در تمدن شیعه به مناسبت یک هزار و صدمین سال وفات وی تمبر یابودی نشر یافت.[۳۳]