???? ???? ???????

مسجد جامع اردبیل، بازمانده مسجد کبیر و بزرگ ای میباشد که در زمان تشریفات مشهد های متعدد اسلامی به خصوص زمان سلجوقی صورت گرفته و تا اوایل عصر صفوی و آیتم به کارگیری قرار می گرفته میباشد.

اینکه از چه تاریخی مسجد روی اثر ها ماقبل اسلام سازه گردیده اطلاعی در اختیار وجود ندارد ولی ردپای مسجد در قرن ها اول اسلامی به چشم میخورد مسجد زمان سلجوقی و ایلخانی بسیار وسیع خیس و گسترده خیس از بنای فعلی بوده و بنای مو جود، فقط گنبدخانه و حیاط مسجد گران قدر را تشکیل می داده که فعلا به طور منفرد و مهجور در شمال شهر اردبیل قرار گرفته میباشد.

معماری مسجد جامع اردبیل (آدینه مسجد)
معماری مسجد جامع اردبیل دربرگیرنده گنبد، شبستان، تراس، مناره، محراب و … است.
گنبد مسجد جامع اردبیل گنبد آجری بزرگی داشته که از بیرون با کاشی های آبی معمولی مزین بوده و بر بدور آن با کاشیهای معرق کتیبه هایی وجود داشته میباشد که به گذر زمان روز ها از میان رفته میباشد.
رویدادها روز ها گنبد این مسجد را فرو ریخته و آنچه امروزه مانده میباشد ، فقط دو بخش قوسی صورت ناقص از گنبد فرنگی و بخش محدودی از گچ بریهای گنبد داخلی را در چهار کناره فوقانی دیوارهای شبستان میباشد، بر بالای شیارها ، صرفا تعدادی ستون آجرچینی افقی باقیمانده میباشد و آحاد گنبد فرو ریخته میباشد.
گنبد مدور آجری مسجد جامع اردبیل بر شالوده مربع مستطیل شکلی به بعدها ۱۵ / ۲۰ × 50/15 متر قرار گرفته که خویش این محور در واقع امتداد چهار دیوار سازه پیش از تقسیم آن به هشت و شانزده ضلعی خرد میباشد.
شبستان محوطه ای میباشد مربع مستطیلی صورت به بعدها ۱۵/۰۵ × ۱۵/۲۰ متر. شبستان دارنده چهار طاق والا در چهار ضلع میباشد که‌این چهارطاق در بخش انتهایی سازه، به وسیله دیوارچه ها و کاربندی ها و نیز فیل پوش ها به محوطه های هشت ضلعی و در غایت شانزده ضلعی تبدیل شد‌ه‌است.
حیاط دیرین مسجد فضایی میباشد سرپوشیده به بعد ها ۹ / ۱۰ × ۱۲ / ۵۲ متر و با یک طاق نمای بسته جنوبی به پهنا چهار متر و عمق ۲/۶ متر مشرف بر صحن سابق این سازه، که امروزه به بدنه شمالی شبستان مهم آدینه مسجد ملحق گشته میباشد.
اساسا حیاط رفیعی بوده، که با ویران گشتن و فرو ریختن طاق آن، در اواخر زمان ی زندیه و اوایل قول قاجاریه با بالا آوردن کف آن به طول ۲ متر و پوشانیدن سقف به وسیله الوارهای چوبی و تاسیس بام مسطح، این محوطه را به شبستان تبدیل کرده و فعلا، تحت عنوان مسجد از آن به کارگیری می کند، تراس و گنبدخانه در طی سلجوقی درست شده اند. .
سقف بر گردونه ۸ ردیف چوبی 4 × ۲ با شالی های سنگی غیرمنتظم پایدار میباشد و سرستون ها به مدل کرنتی میباشند.
سقف این شبستان دارنده ۱۲۴ تیر چوبی میباشد.
۴ × ۳۱ می باشدو به همین جهت به مسجد تیرپوش مشهور میباشد.
شبستان از نصیب شمالی با یک راهرو به خارج شیوه می‌یابد.
منار مسجد جامع اردبیل ، در مسافت ۱۶/۴۳ متری جناح غربی بدنه شبستان مهم جای دارد و علی رغم این که امروزه با منهدم شدن اجزاء متشکله و کانال به طور منفرد و مستقل از بنای آدینه مسجد درآمده، لیکن سابقاً به اصل مسجد متصل بوده میباشد.
منار مسجد جامع اردبیل ، به طور کامل از دید هیبت و صورت دکوری به مدل دیگر مناره های قول سلجوقی ایجاد شده است، به طوری که بر بدنه استوانه ای منار، آجرهای رگ چین به فعالیت رفته و درزهای افقی آن با مهرهای گچ بری ویژه زمانه سلجوقی پوشیده شد‌ه‌است.
لازم به ذکر میباشد که اندازه های آجرهای مصرف شده در اینجا شبیه به عبارتی آجرهایی میباشد که در مصالح ساختمانی مسجد به عمل رفته میباشد.
منار اصولا مشمول سه بخش شالوده، بدنه و تاج بوده میباشد که با سپری شد فرصت تاج منار از در میان رفته و امروزه صرفا مبنا هشت ضلعی آن که با خشت قرمز‌رنگ و ملات گچ و آهک تشکیل شده و ارتفاع هر ضلع آن ۲/۱۰ متر میباشد و نیز بدنه کلفت استوانهای آن به قطر پنج متر، باقیمانده میباشد.
راس دیوار جنوبی گنبدخانه را محرابی گچبری، به طول ۱۰ متر، اشغال کرده، که عمق نادر آن را بلندیش جبران می نماید.

مسجد جامع اردبیل، بازمانده مسجد کبیر و بزرگ ای میباشد که در زمان تشریفات مشهد های متعدد اسلامی به خصوص زمان سلجوقی صورت گرفته و تا اوایل عصر صفوی و آیتم به کارگیری قرار می گرفته میباشد.

اینکه از چه تاریخی مسجد روی اثر ها ماقبل اسلام سازه گردیده اطلاعی در اختیار وجود ندارد ولی ردپای مسجد در قرن ها اول اسلامی به چشم میخورد مسجد زمان سلجوقی و ایلخانی بسیار وسیع خیس و گسترده خیس از بنای فعلی بوده و بنای مو جود، فقط گنبدخانه و حیاط مسجد گران قدر را تشکیل می داده که فعلا به طور منفرد و مهجور در شمال شهر اردبیل قرار گرفته میباشد.

معماری مسجد جامع اردبیل (آدینه مسجد)
معماری مسجد جامع اردبیل دربرگیرنده گنبد، شبستان، تراس، مناره، محراب و … است.
گنبد مسجد جامع اردبیل گنبد آجری بزرگی داشته که از بیرون با کاشی های آبی معمولی مزین بوده و بر بدور آن با کاشیهای معرق کتیبه هایی وجود داشته میباشد که به گذر زمان روز ها از میان رفته میباشد.
رویدادها روز ها گنبد این مسجد را فرو ریخته و آنچه امروزه مانده میباشد ، فقط دو بخش قوسی صورت ناقص از گنبد فرنگی و بخش محدودی از گچ بریهای گنبد داخلی را در چهار کناره فوقانی دیوارهای شبستان میباشد، بر بالای شیارها ، صرفا تعدادی ستون آجرچینی افقی باقیمانده میباشد و آحاد گنبد فرو ریخته میباشد.
گنبد مدور آجری مسجد جامع اردبیل بر شالوده مربع مستطیل شکلی به بعدها ۱۵ / ۲۰ × 50/15 متر قرار گرفته که خویش این محور در واقع امتداد چهار دیوار سازه پیش از تقسیم آن به هشت و شانزده ضلعی خرد میباشد.
شبستان محوطه ای میباشد مربع مستطیلی صورت به بعدها ۱۵/۰۵ × ۱۵/۲۰ متر. شبستان دارنده چهار طاق والا در چهار ضلع میباشد که‌این چهارطاق در بخش انتهایی سازه، به وسیله دیوارچه ها و کاربندی ها و نیز فیل پوش ها به محوطه های هشت ضلعی و در غایت شانزده ضلعی تبدیل شد‌ه‌است.
حیاط دیرین مسجد فضایی میباشد سرپوشیده به بعد ها ۹ / ۱۰ × ۱۲ / ۵۲ متر و با یک طاق نمای بسته جنوبی به پهنا چهار متر و عمق ۲/۶ متر مشرف بر صحن سابق این سازه، که امروزه به بدنه شمالی شبستان مهم آدینه مسجد ملحق گشته میباشد.
اساسا حیاط رفیعی بوده، که با ویران گشتن و فرو ریختن طاق آن، در اواخر زمان ی زندیه و اوایل قول قاجاریه با بالا آوردن کف آن به طول ۲ متر و پوشانیدن سقف به وسیله الوارهای چوبی و تاسیس بام مسطح، این محوطه را به شبستان تبدیل کرده و فعلا، تحت عنوان مسجد از آن به کارگیری می کند، تراس و گنبدخانه در طی سلجوقی درست شده اند. .
سقف بر گردونه ۸ ردیف چوبی 4 × ۲ با شالی های سنگی غیرمنتظم پایدار میباشد و سرستون ها به مدل کرنتی میباشند.
سقف این شبستان دارنده ۱۲۴ تیر چوبی میباشد.
۴ × ۳۱ می باشدو به همین جهت به مسجد تیرپوش مشهور میباشد.
شبستان از نصیب شمالی با یک راهرو به خارج شیوه می‌یابد.
منار مسجد جامع اردبیل ، در مسافت ۱۶/۴۳ متری جناح غربی بدنه شبستان مهم جای دارد و علی رغم این که امروزه با منهدم شدن اجزاء متشکله و کانال به طور منفرد و مستقل از بنای آدینه مسجد درآمده، لیکن سابقاً به اصل مسجد متصل بوده میباشد.
منار مسجد جامع اردبیل ، به طور کامل از دید هیبت و صورت دکوری به مدل دیگر مناره های قول سلجوقی ایجاد شده است، به طوری که بر بدنه استوانه ای منار، آجرهای رگ چین به فعالیت رفته و درزهای افقی آن با مهرهای گچ بری ویژه زمانه سلجوقی پوشیده شد‌ه‌است.
لازم به ذکر میباشد که اندازه های آجرهای مصرف شده در اینجا شبیه به عبارتی آجرهایی میباشد که در مصالح ساختمانی مسجد به عمل رفته میباشد.
منار اصولا مشمول سه بخش شالوده، بدنه و تاج بوده میباشد که با سپری شد فرصت تاج منار از در میان رفته و امروزه صرفا مبنا هشت ضلعی آن که با خشت قرمز‌رنگ و ملات گچ و آهک تشکیل شده و ارتفاع هر ضلع آن ۲/۱۰ متر میباشد و نیز بدنه کلفت استوانهای آن به قطر پنج متر، باقیمانده میباشد.
راس دیوار جنوبی گنبدخانه را محرابی گچبری، به طول ۱۰ متر، اشغال کرده، که عمق نادر آن را بلندیش جبران می نماید.